
بخش ۱: شروع کنید#
مقدمه#
شوخطبعی یکی از شگفتانگیزترین پلهای ارتباطی میان سخنران و مخاطب است؛ روشی بسیار کارآمد برای شکستن موانع ارتباطی در بسیاری از موقعیتها، حتی دشوارترین آنها. از سوی دیگر، برای کسانی که ذاتاً از این موهبت برخوردار نیستند، یادگیری آن یکی از چالشبرانگیزترین مهارتها به شمار میرود.
نخستین گام برای وارد کردن شوخطبعی به سخنرانی عمومی، شناخت حس شوخطبعی خودتان است. داستانهای شخصی شما، همانهایی که لبخند بر لبتان میآورند، بهترین نقطهٔ شروع برای افزودن چاشنی طنز به سخنرانیهایتان هستند.
تکلیف شما
- هدف
- هدف از این پروژه، آغاز گردآوری مجموعهای از داستانهای طنزآمیز و ارائهٔ سخنرانیای است که درونمایهٔ طنز داشته باشد.
- نمای کلی
- یک سخنرانی ۵ تا ۷ دقیقهای با موضوع دلخواه خود ارائه دهید. سخنرانی شما باید دستکم یک حکایت یا داستان داشته باشد که برای سرگرم کردن مخاطب یا افزودن طنز به ارائهتان طراحی شدهاست.
مهارتهای خود را ارزیابی کنید#
سطح مهارت فعلی خود را با امتیاز دادن به هر یک از گزارههای زیر (از ۱ تا ۵) ارزیابی کنید. ستون «پیش از ارائه» را اکنون و ستون «پس از ارائه» را پس از پایان پروژه کامل کنید.
- ۵ شایان تقلید
- ۴ بسیار خوب
- ۳ چیرهدست
- ۲ رو به رشد
- ۱ نیازمند بهبود
| گزاره | پیش از ارائه | پس از ارائه |
|---|---|---|
| میتوانم با یک داستان، مخاطبان را با خود همراه کنم. | ||
| بهآسانی بهترین داستان را برای انتقال پیام اصلی و گستردهتر سخنرانی تشخیص میدهم. | ||
| عناصر داستانی را که مایهٔ جذابیت یا خلق طنز برای مخاطب میشوند، میشناسم. | ||
| در تنظیم ضربآهنگ (سرعت و مکثهای) سخنرانیای که حکایت یا داستان دارد، احساس راحتی و تسلط میکنم. | ||
| میدانم این پروژه چگونه در زندگی بیرون از باشگاه به کارم میآید. |
شایستگیها
در این پروژه، شایستگیهای زیر را فرا میگیرید و تمرین میکنید:
- درک حس شوخطبعی خود.
- شناخت عناصر یک داستان طنزآمیز.
- تعیین و انتخاب داستانی که قصد روایتش را دارید.
- شناخت عناصر یک داستان منسجم و ساختاریافته.
- تشخیص بهترین داستان متناسب با موضوع سخنرانی.
بخش ۲: ارزش داستانسرایی#
داستانسرایی پیش از پیدایش کلام مکتوب، بخشی از تجربهٔ بشری بودهاست. داستانها از راه سنت شفاهی، که قدمتش به هزاران سال پیش بازمیگردد، نسلبهنسل منتقل شدهاند و هر جا داستانهای شفاهی فراموش شدهاند، نقشهای دیوارهٔ غارها راوی زندگی دوران کهناند. سنت شفاهی داستانسرایی، قلب تپندهٔ سخنرانی عمومی است.
شوخطبعی (طنز) نیز شکلی از داستانسرایی است؛ حتی کوتاهترین لطیفهها در دل خود یک داستان دارند. به خندهدارترین لطیفههایی که شنیدهاید فکر کنید؛ یکی دو مورد را بنویسید و آغاز، میانه و پایانشان را مشخص کنید. درمییابید که حتی لطیفههای یک یا دو خطی هم روایتی داستانی دارند؛ شاید ناگفتههای بسیاری در آنها باشد، اما داستان کامل در ذهن هر شنونده بیدار میشود.
گنجینهٔ خود را آغاز کنید#
وقتی چند داستان را در ذهن پروراندید، زمان آن است که ببینید این داستانها چگونه میتوانند پلی برای ارتباط با مخاطبان بسازند. یک داستان اثربخش سه ویژگی دارد:
آن را جهانشمول کنید
داستان اثربخش درونمایهای فراگیر دارد. داستانی که به شناخت جغرافیایی خاصی نیاز دارد، برای مخاطبان ناآشنا کارآمد نیست؛ اگر لازم باشد مخاطب زیستگاه نوعی سوسک حفار در جنگلهای مرکزی پرو را بشناسد، بعید است کسی که هرگز آنجا نبوده با آن همذاتپنداری کند. اما اگر داستان شما دربارهٔ روزی باشد که زیر باران سیلآسا پشت در بستهٔ خانه ماندهاید و این تجربه را با حال آن سوسک مقایسه کنید، بیشتر افراد با آن ارتباط برقرار میکنند؛ داستانی که همزمان خندهدار و جهانشمول است.
آن را موجز نگه دارید
داستانهایی با مقدمهٔ طولانی و پایان کوبنده میتوانند مؤثر باشند، اما چالشبرانگیزند؛ ممکن است مخاطب پیش از رسیدن به پایان خندهدار، رشتهٔ داستان را گم کند. داستان کوتاه، موجز و سرراست کمک میکند با یک پایانبندی یا چرخش طنزآمیز، ارتباط خود را با مخاطب حفظ کنید.
به زمانبندی توجه کنید
زمانبندی همهچیزِ داستانسرایی، شوخطبعی و سخنرانی عمومی است. زمانی را که برای انتقال پیام و برقراری ارتباط با مخاطب و حس شوخطبعی جمعی آنان لازم دارید، در نظر بگیرید؛ داستانهای خوشساخت و موجز این ارتباط را بسیار آسانتر میکنند.
داستان بگوییم یا لطیفه؟#
هنگام ارائهٔ یک سخنرانی طنز، وسوسهانگیز است که با یک لطیفه یا مشاهدهٔ طنز یکخطی آغاز کنیم تا مخاطب را بخندانیم. این روش در برخی محیطها و برای سخنرانانی که در لطیفهگویی تبحر دارند، اثربخش است؛ اما خطرش این است که اگر لطیفه نگیرد، میمانید و تلاشی سخت برای بازگرداندن مخاطبانی که ناخواسته از خود دور کردهاید. یک داستان کوتاه دربارهٔ خودتان یا پیوندخورده با شما و یک تجربهٔ جهانشمول، بیشترین شانس را برای اثرگذاری عاطفی بر مخاطبان دارد.
- لطیفهگویی مهارت میطلبد
- برخی سخنرانان در لطیفهگویی تبحر دارند و دیگران باید بیشتر تلاش کنند تا مطمئن شوند لطیفهشان همان واکنش مورد انتظار را برمیانگیزد. افزودن لطیفه همواره به صلاحدید شماست، اما این یافتهٔ تجربی را به یاد بسپارید: لطیفهای که نتواند خنده یا لحظهٔ مفرح مورد انتظار را بسازد، میتواند سخنرانیای عالی را خراب کند.
- داستانی در دل ماجرا
- گاهی روایت تنها در یک جمله بیان میشود؛ برخی لطیفهها به خاطر ناگفتههایشان یا یک سکوت بهجا خندهدارند. تفاوت لطیفه و داستان شخصی اغلب در خالق آن است: لطیفهها معمولاً ساختهٔ دیگراناند و سخنران تکرارشان میکند. لطیفهٔ بیجا، بدموقع یا نامناسب را نمیتوان پس گرفت؛ مدتها پس از ترک تریبون، در ذهن مخاطبان میماند.
- به اشتراک گذاشتن تجربه
- اگر لطیفه با مخاطب ارتباط برقرار نکند، سخنران باید برای بازگرداندن توجه تلاش مضاعف کند. اما وقتی داستان طنزی که زادهٔ ذهن خود سخنران است به هدف نمیرسد، او همهٔ اطلاعات لازم را دارد تا بستر تازهای به آن بیفزاید یا مسیر را تغییر دهد و ارتباط بهتری بسازد.
داستانسرایی شخصی، بهویژه داستانی که حس یک تجربهٔ مشترک و شوخطبعی را به همراه بیاورد، در مقایسه با یک لطیفهٔ از پیش آماده، اغلب گزینهٔ بهتری برای یک سخنرانی موفق است.
بخش ۳: شناخت مخاطب#
ویژگیهای جمعیتشناختی شامل سن، جنسیت، پیشینهٔ فرهنگی، گرایشهای سیاسی یا مذهبی، قومیت، توانمندیها (جسمی/ذهنی)، وضعیت اقتصادی و وضعیت اشتغال است. اگر با ویژگیهای جمعیتشناختی مخاطبان خود آشنا نیستید، زمانی را به پژوهش در این باره اختصاص دهید.
- شوخطبعی امری فردی است
- ویژگیهای جمعیتشناختی در کنار عوامل دیگر بر حس شوخطبعی افراد اثر میگذارند. ارزشها و باورهای شخصی نیز در اینکه فرد چه چیزی را خندهدار یا توهینآمیز بداند، نقش مهمی دارند.
- مخاطب خود را بشناسید
- تا جای ممکن بدانید چه کسانی در میان مخاطبانتان حضور دارند و سخنرانی را بر پایهٔ این اطلاعات تنظیم کنید.
- تفاوتها را به رسمیت بشناسید
- ممکن است گروهها و افرادی در آنچه شما خندهدار میدانید طنزی نبینند، یا حتی از محتوایی که به نظر شما بیضرر است، آزرده شوند.
- سخنرانی معنادار بسازید
- این بر عهدهٔ سخنران است که مخاطب خود را بشناسد و سخنرانیای بیافریند که در دل و جان آنان طنینانداز شود.
- فهرستی تهیه کنید
- هنگام پروراندن داستانها، فهرستی کوتاه از موضوعهایی که برای یک مخاطب خاص پذیرفتنی میدانید تهیه کنید و داستانسرایی طنزآمیز خود را حول همان موضوعها متمرکز کنید.
- داستان خود را متناسب کنید
- وقتی ویژگیهای مخاطبان را شناختید، از فهرست خود داستانهایی را برگزینید که بیشترین تناسب را با آنان دارند و درونمایهٔ داستان را همواره جهانشمول نگه دارید.
بخش ۴: زمینهسازی داستان#
زمینهسازی داستان یعنی تثبیت زاویهٔ دیدی که برای طنز نهفته در کلامتان در نظر گرفتهاید. کمدینهای استندآپ (کمدی ایستاده) از زمینهسازی بهره میبرند تا نگرش یا زاویهٔ دیدی را برای یک داستان یا لطیفه منتقل کنند. این نگرشها معمولاً در چهار دستهٔ داستانی جای میگیرند:
عجیب
«اتفاق عجیبی رخ داد…» یا بهشکل ضمنی: «چه بر سر این آبوهوا آمدهاست؟»
ترسناک
«دیروز از بیرون صدایی شنیدم که مرا به وحشت انداخت…»
دشوار
«دشوارترین کاری که تاکنون انجام دادهام…»
نابخردانه
«نابخردانهترین کار ممکن را انجام دادم…»
زمینهسازیها لزوماً برای خنداندن طراحی نمیشوند؛ بلکه بازتاب تجربهای در داستاناند که هر فردی، فارغ از ویژگیهای جمعیتشناختیاش، میتواند با آن همذاتپنداری کند. «ترس» حسی جهانشمول است. بخش طنزآمیز داستان در پی این تجربهٔ جهانشمول میآید و میتواند هر چیزی باشد؛ اغلب یک چرخش غیرمنتظره یا یک غافلگیری است که خنده را بر لب مخاطب مینشاند.
وقتی برای نخستین بار به زمینهسازی داستانهایتان فکر میکنید، این دستهها را در نظر بگیرید و از کلمات مرتبط با آنها استفاده کنید؛ آغاز کردن با این کلمات ذهن شما را بر ایده یا نگرش داستان متمرکز نگه میدارد. وقتی شاکلهٔ داستان شکل گرفت، میتوانید آن کلمهٔ خاص را کنار بگذارید و مفهوم را به شیوهای دیگر بیان کنید؛ مثلاً «اتفاق عجیبی رخ داد…» میتواند به «چه بر سر این آبوهوا آمدهاست؟» تبدیل شود که بیآنکه کلمهٔ «عجیب» را بگوید، همان معنا را القا میکند.
زمینهسازیهای شما نیازی به پیچیدگی ندارند؛ کافی است تجربهای جهانشمول بسازند که مخاطب را برای آنچه در پیش است آماده کند. مخاطبان در انتظار نقطهٔ اوج (شاهبیت طنز) یا همان چرخشی خواهند بود که داستان شما را خندهدار یا سرگرمکننده میکند.
مرور و بهکارگیری
پیش از آنکه مأموریت خود را کامل کنید، لحظهای به پرسشهای زیر فکر کنید. اگر نمیتوانید بهآسانی به آنها پاسخ دهید، پروژه را دوباره مرور کنید.
- ویژگیهای جمعیتشناختی چگونه بر سخنرانی شما اثر میگذارند؟
- همدلی با مخاطب چه تأثیری میتواند بر یک سخنرانی طنزآمیز داشته باشد؟
- حس شوخطبعی شما چگونه بر سخنرانی طنزتان اثر میگذارد؟
- واکنش مخاطب چگونه میتواند شما را در مسیر موفقیت یاری کند؟
تکلیف خود را کامل کنید#
اکنون که پروژه را بهطور کامل مطالعه کردهاید، برای سخنرانی خود برنامهریزی و آمادهسازی کنید.
- بازبینی
- برای مرور تکلیف خود به کادر «تکلیف شما» بازگردید.
- سازماندهی
- از «فهرست بازبینی پروژه» برای مرور مراحل و افزودن مراحل شخصی خود استفاده کنید؛ این کار به سازماندهی و آمادهسازی تکلیفتان کمک میکند.
- زمانبندی
- برای تعیین زمان سخنرانی خود با معاون آموزشی هماهنگ کنید.
- آمادهسازی
- برای ارزیابی آماده شوید. منابع ارزیابی را مرور کنید و پیش از سخنرانی با ارزیاب خود به اشتراک بگذارید؛ میتوانید آنها را بهصورت برخط نیز ارسال کنید.