
بخش ۱: شروع کنید#
مقدمه#
هیچ راهحل واحدی برای غلبه بر همهٔ چالشهای رهبری وجود ندارد. سبک رهبری منحصربهفرد شما ممکن است در بیشتر موقعیتها کارساز باشد، اما دانستن اینکه چگونه شیوهٔ رهبری خود را با شرایط تازه سازگار کنید، ارزشی بسیار دارد. انتخابی منعطف و سازگار به شما کمک میکند مشکلات را هنگام بروز به کمترین اندازه برسانید. با تطبیق رفتارهای رهبری خود با هر موقعیت، متمرکز و سازنده باقی میمانید.
در این پروژه بررسی میکنید که چرا رهبری باید بر پایهٔ شرایط باشد، سبکهای رهبری موقعیتمحور را میشناسید و نیاز به تطبیق سبک رهبری شخصی خود با هر موقعیت را تشخیص میدهید. میآموزید سطح شایستگی و تعهد هر فرد را برای هدایت سبک رهبری خود ارزیابی کنید و دریابید که هر سبک رهبری چه زمانی مؤثرتر است.
تکلیف شما
- هدف
- هدف از این پروژه به کار بستن مهارتهای لازم برای رهبری موفق در یک سازمان داوطلبانه یا سازمانی دیگر است.
- نمای کلی
- دستکم شش ماه نقشی رهبری را در پارس مسترز (در هر سطحی)، در سازمان داوطلبانهٔ دیگری یا در حرفهٔ خود بر عهده بگیرید. در دوران خدمت در این نقش، از همکاران خود بخواهید ارزیابی ۳۶۰ درجه را تکمیل کنند. سپس سخنرانی ۸ تا ۱۰ دقیقهای دربارهٔ تجربهٔ خود بهعنوان رهبر ارائه دهید. سخنرانی شما میتواند طنز، آموزنده یا به هر سبکی باشد که برایتان جذاب است. این سخنرانی گزارشی از محتوای پروژه نیست، بلکه بازتابی از تجربهٔ شما و/یا تأثیر ارزیابی ۳۶۰ درجه است.
مهارتهای خود را ارزیابی کنید#
سطح مهارت فعلی خود را با امتیاز دادن به هر یک از گزارههای زیر (از ۱ تا ۵) ارزیابی کنید. ستون «پیش از ارائه» را اکنون و ستون «پس از ارائه» را پس از پایان پروژه کامل کنید.
- ۵ شایان تقلید
- ۴ بسیار خوب
- ۳ چیرهدست
- ۲ رو به رشد
- ۱ نیازمند بهبود
| گزاره | پیش از ارائه | پس از ارائه |
|---|---|---|
| میدانم چگونه میتوان سبکهای رهبری را با موقعیتهای گوناگون تطبیق داد. | ||
| میتوانم سبک رهبری خود را متناسب با هر موقعیت یا رابطه برگزینم یا تنظیم کنم. | ||
| میتوانم سطح شایستگی و تعهد هر فرد را برای هدایت سبک رهبری خود ارزیابی کنم. | ||
| میتوانم تشخیص دهم و توضیح دهم که هر سبک رهبری چه زمانی و چرا مؤثرتر است. | ||
| میدانم این پروژه در زندگی من بیرون از پارس مسترز چه کاربردی دارد. |
شایستگیها
در این پروژه، شایستگیهای زیر را فرا میگیرید و تمرین میکنید:
- دریابید چرا رهبری باید بر پایهٔ شرایط انجام شود.
- سبکهای رهبری موقعیتمحور را بشناسید.
- نیاز به تطبیق سبک رهبری خود با موقعیت و افرادی که رهبری میکنید را تشخیص دهید.
- سطح شایستگی و تعهد هر فرد را برای هدایت سبک رهبری خود ارزیابی کنید.
- تشخیص دهید هر سبک رهبری چه زمانی بهترین است و آن را به کار ببندید.
بخش ۲: سبکهای رهبری#
هر رهبر با مجموعهٔ منحصربهفردی از تجربهها و ارزشها از رهبران دیگر متمایز میشود. شما پرسشنامهٔ «سبک رهبری خود را کشف کنید» را در پروژهٔ «شناخت سبک رهبری خود» تکمیل کردهاید. نتایج آن را مرور کنید تا بهتر دریابید چگونه میتوانید سبک طبیعی رهبری خود را با موقعیتهای گوناگون تنظیم کنید. هشت سبک رهبری وجود دارد:
۱ دیوانسالار
- رهبر قوانین را با جدیت دنبال میکند.
- رهبر هنگام تصمیمگیری قاطع است.
۲ مقتدر
- رهبر با برانگیختن اشتیاق انگیزه میبخشد.
- رهبر جهت روشنی میدهد و استانداردها را تعیین میکند.
۳ نوآور
- رهبر چشماندازی از آینده را به اشتراک میگذارد و نوآوری را ترویج میکند.
- رهبر با ارج نهادن به خلاقیت اعضای تیم انگیزه میآفریند.
۴ پیشرو
- رهبر استانداردهای بالایی برای عملکرد تعیین میکند و با الگو بودن رهبری میکند.
- رهبر بر سرعت و بهرهوری تمرکز دارد.
۵ مردمسالار
- رهبر بر تصمیمگیری مبتنی بر اجماع تکیه میکند.
- رهبر با اعضای تیم همکاری و ارتباط دارد.
۶ پیونددهنده
- رهبر به مشارکت باور دارد و بر نیازهای عاطفی تمرکز میکند.
- رهبر بر کار تیمی و هماهنگی تأکید دارد.
۷ مربی
- رهبر با پرورش مهارتها، افراد را برای آینده آماده میکند.
- رهبر با به چالش کشیدن فرد به او انگیزه میدهد.
۸ خدمتگزار
- رهبر نیازهای تیم را برآورده میکند.
- رهبر با رویکردی اخلاقی و توانمندساز انگیزه میآفریند.
رهبری موقعیتمحور#
همانگونه که هر رهبر منحصربهفرد است، هر موقعیت نیز باید جداگانه ارزیابی شود. رهبر مؤثر بینش و خرد لازم برای انطباق با موقعیتهای تازه را در خود پرورش میدهد. گاهی سبک پیشفرض رهبری یک رهبر بسیار مؤثر است و گاهی شرایط برای بهکارگیری آن سبک مناسب نیست.
مزیت بهکارگیری راهبردهای رهبری موقعیتمحور این است که رهبران را به تطبیق سبک خود با نیازهای اعضای تیم تشویق میکند. وقتی نیازهای اعضای تیم برآورده شود، اهداف نیز محقق میشوند.
شناخت شرایطی که بر پروژه اثر میگذارند، نخستین گام در بهکارگیری روشهای رهبری موقعیتمحور است. کار را با شناسایی مهمترین وظایف یا اولویتهای لازم برای رسیدن به اهداف تیم آغاز کنید و نخست به بزرگترین و پیچیدهترین وظایف بپردازید. با تمرکز آغازین بر بزرگترین وظایف، میتوانید منابع و اعضای تیم خود را به بهترین شکل تخصیص دهید.
خود را با نیازهای اعضای تیم تطبیق دهید#
برای رهبری در هر موقعیت، ارزیابی وضعیت و نیازهای تیم ضروری است. برای ارزیابی نیازهای تیم خود:
- دربارهٔ پروژه با اعضای تیم گفتوگو کنید.
- به نگرانیها و نظرهای آنان گوش دهید.
- عملکرد همتیمیها را هنگام انجام کارها مشاهده کنید.
هنگام گوش دادن به اعضای تیم و مشاهدهٔ عملکردشان، به تواناییهای آنان توجه ویژه داشته باشید: به نقاط قوتشان و به هر چیزی که سرعتشان را کم میکند یا آنان را به کمک خواستن وامیدارد. تمایل آنان به مشارکت و تکمیل وظایف واگذارشده را نیز بسنجید. وظایفی را که هر یک از اعضا همواره با رغبت انجام میدهد و وظایفی را که از آنها پرهیز میکند، شناسایی کنید.
شیوههای تعامل#
همچنان که توانایی و تمایل گروه را در بستر پروژه یا موقعیت خود تحلیل میکنید، میتوانید در شیوهٔ هدایت افراد، تیم و شرایط تغییر ایجاد کنید. برای تعامل با تکتک اعضای تیم، روشهای گوناگونی در اختیار دارید.
رهبری متناسب با نیازهای موقعیت را میتوان به چهار سبک تقسیم کرد: هدایتکننده، مربیگونه، حمایتکننده و تفویضکننده.
۱ هدایتکننده
- این رفتار رهبری زمانی بهترین است که توانایی و تمایل گروه هر دو کم باشد.
- وقتی اعضای تیم به دلیل نداشتن اعتمادبهنفس یا شرایط دیگر تمایلی به تلاش ندارند، رهبر باید نقش هدایتکننده را بر عهده بگیرد.
- رهبر نقشها و وظایف همهٔ اعضای تیم را تعریف میکند و سپس از نزدیک بر کار نظارت دارد.
۲ مربیگونه
- این رفتار رهبری زمانی بهترین است که توانایی گروه کم و تمایل اعضا زیاد باشد.
- رهبر ایدهها و پیشنهادهای اعضای تیم را در نظر میگیرد.
- رهبر همچنان نقشها و وظایف را تعریف میکند، اما ارتباط دوسویه است: هم از رهبر به تیم و هم از تیم به رهبر.
۳ حمایتکننده
- این رفتار رهبری زمانی بهترین است که توانایی گروه بالا و تمایل اعضا کم باشد.
- رهبر میکوشد دریابد چرا برخی اعضای تیم ممکن است به هدف علاقهای نداشته باشند.
- رهبر با ایجاد انگیزه و اعتمادبهنفس، ستایش فراوان و ایجاد حس خوب در اعضا نسبت به دستاوردهایشان، از تیم حمایت میکند.
۴ تفویضکننده
- این رفتار رهبری زمانی بهترین است که توانایی و تمایل گروه هر دو بالا باشد.
- رهبر زمانی بر تفویض اختیار تکیه میکند که اعضای تیم شایسته و باانگیزه باشند.
- در تفویض اختیار، رهبر همچنان در تصمیمگیری و حل مسئله درگیر میماند، اما اجرا به اعضای تیم سپرده میشود.
خودآزمایی: کدام سبک؟#
برای هر موقعیت، بهترین سبک رهبری را برگزینید و سپس پاسخهای خود را با پاسخهای پایین مقایسه کنید.
نمایش پاسخنامه
۱. مربیگونه؛ ۲. حمایتکننده؛ ۳. هدایتکننده؛ ۴. تفویضکننده؛ ۵. حمایتکننده
بخش ۳: ارزیابی ۳۶۰ درجه#
وقتی سبک رهبری شما سیال و سازگار با موقعیتهاست، دریافت بازخورد اهمیتی دوچندان دارد. راههای بسیاری برای بازبینی و دریافت بازخورد وجود دارد و یکی از سودمندترین آنها ارزیابی ۳۶۰ درجه است.
ارزیابی ۳۶۰ درجه را حلقهٔ همکاران نزدیک فرد تکمیل میکنند. در محیط کسبوکار، این ارزیابی پاسخهای مدیران ارشد، سرپرستان، مدیران، همکاران همرده و زیردستان فرد را در بر میگیرد. در محیطی داوطلبانه مانند پارس مسترز، عضو ممکن است از رئیس باشگاه، اعضای تیمی که با آنان کار کرده و همباشگاهیهایی که از کار او اثر پذیرفتهاند، بازخورد بخواهد.
فرد اغلب افزون بر ارزیابی دیگران، یا در پاسخ به آن، یک خودارزیابی نیز تکمیل میکند.
هدف از ارزیابی ۳۶۰ درجه#
ارزیابی ۳۶۰ درجه تصویری متوازن از مشارکت و عملکرد فرد در گروه به دست میدهد و فرد از مشاهدات و برداشتهای دیگران دربارهٔ عملکرد خود میآموزد.
رهنمودهای ارزیابی ۳۶۰ درجه#
رهنمودهای زیر برخی از الزامات کلی برای انجام موفق ارزیابی ۳۶۰ درجه را نشان میدهند.
وقتی ارزیاب هستید#
- رازداری را رعایت کنید تا فرد ارزیابیشونده آسودهخاطر باشد.
- بازخورد سازنده را دربارهٔ عملکرد بدهید، نه شخصیت.
- برای روشن کردن نکتهها به نمونههای مشخص اشاره کنید.
- از این فرایند بهعنوان فرصتی برای بازنگری در مشارکت و رفتارهای خود بهره بگیرید.
وقتی ارزیابی را دریافت میکنید#
- برنامهای برای به کار بستن بازخورد دریافتی تهیه کنید.
- از نقاط قوت موجود بهره بگیرید و در پی پرورش مهارتهای تازه باشید.
- از این فرایند بهعنوان فرصتی برای بازنگری در مشارکت و رفتارهای خود بهره بگیرید.
انجام ارزیابی ۳۶۰ درجه#
روشهای گوناگونی برای ارزیابی ۳۶۰ درجه وجود دارد. از منبع «ارزیابی ۳۶۰ درجه» در پایان این پروژه برای برنامهریزی و انجام ارزیابی کمک بگیرید و روشی را که به نظرتان مؤثرتر است برگزینید: حضوری، کاغذی یا الکترونیکی.
وقتی ارزیابی ۳۶۰ درجه را در محیطی غیر از پارس مسترز انجام میدهید، فرهنگ و نیازهای سازمان روند کار را تعیین میکند. برای دریافت مؤثرترین بازخورد، هنگام جمعبندی و تحلیل نتایج، هم پاسخهای مثبت و هم پاسخهای سازنده را در نظر بگیرید. برخی سازمانها ممکن است اجرای این ارزیابی را به نهادی بیرونی بسپارند. هدف ارزیابی، دریافت بازخوردی سنجیده، متمرکز و برگرفته از دیدگاههای گوناگون است تا خود را بهعنوان رهبر بهتر بشناسید و مهارتهای رهبری خود را بهبود دهید. پس از تکمیل ارزیابی، از همهٔ شرکتکنندگان تشکر کنید. وقتی بازبینی بازخوردها را به پایان رساندید، آنچه را ارزشمند است نگه دارید و به پروژهٔ بعدی خود بروید.
مرور و بهکارگیری
پیش از آنکه تکلیف خود را کامل کنید، لحظهای به پرسشهای زیر فکر کنید. اگر نمیتوانید بهآسانی به آنها پاسخ دهید، پروژه را دوباره مرور کنید.
- تطبیق سبک رهبری با موقعیت چه سودی دارد؟
- چگونه میتوانید سبک رهبری پیشفرض خود را با موقعیت کنونی یا آینده تنظیم کنید؟
- چند دقیقه سبکهای گوناگون رهبری موقعیتمحور را مرور کنید و بسنجید هر یک چه شباهت و تفاوتی با سبک پیشفرض شما دارد. بهکارگیری کدام سبکها برایتان آسان است و کدام یک بزرگترین چالش را پدید میآورد؟
- از چه روشهایی میتوانید برای ارزیابی سطح شایستگی و تعهد یک فرد استفاده کنید؟
تکلیف خود را کامل کنید#
اکنون که پروژه را بهطور کامل مطالعه کردهاید، برای سخنرانی خود برنامهریزی و آمادهسازی کنید.
- بازبینی
- برای مرور تکلیف خود به کادر «تکلیف شما» بازگردید.
- سازماندهی
- از «فهرست بازبینی پروژه» برای مرور مراحل و افزودن مراحل شخصی خود استفاده کنید؛ این کار به سازماندهی و آمادهسازی تکلیفتان کمک میکند.
- زمانبندی
- برای تعیین زمان سخنرانی خود با معاون آموزشی هماهنگ کنید.
- آمادهسازی
- برای ارزیابی آماده شوید. منابع ارزیابی را مرور کنید و پیش از سخنرانی با ارزیاب خود به اشتراک بگذارید؛ میتوانید آنها را بهصورت برخط نیز ارسال کنید.