
بخش ۱: شروع کنید#
مقدمه#
رسیدن به اجماع زمانی ضرورت مییابد که تصمیمهای گرفتهشده بر سرنوشت و عملکرد یک گروه اثر بگذارند. هر یک از ذینفعان دیدگاهها و دغدغههای ویژهٔ خود را دارند و از تغییرها به شکلی متفاوت اثر میپذیرند. در فرایند ایجاد اجماع، اعضای گروه در فضایی مبتنی بر همافزایی و همکاری میکوشند به توافقی برسند که همهٔ طرفها از آن حمایت کنند. این رویکرد تصمیمگیری نهتنها مشارکت را افزایش میدهد، بلکه حس تعلق و مالکیت نسبت به فرایند و نتایج را در افراد نهادینه میکند.
در این پروژه، ارزش مشارکت دادن همهٔ اعضا در فرایند تصمیمگیری را درک میکنید و میآموزید چگونه با آغوش باز پذیرای بازخوردها و ایدههای ذینفعان باشید و گفتوگوها را به سوی نتیجهای هدایت کنید که رضایت جمعی را در پی داشته باشد.
تکلیف شما
- هدف
- تمرین مهارتهای رهبری و تسهیلگری از راه هدایت یک گروه برای رسیدن به اجماع بر سر موضوعی مشخص.
- نمای کلی
- برای اجرای این پروژه دو راه پیش رو دارید. در باشگاه: با بهرهگیری از روشهای این پروژه، گروهی از اعضا را در نشستی ۲۰ دقیقهای به سوی اجماع هدایت کنید. موضوعی چالشبرانگیز اما حلشدنی برگزینید (اگر در این ۲۰ دقیقه به اجماع کامل نرسیدید، اشکالی ندارد). سپس جمعبندیای ۲ تا ۳ دقیقهای از تجربه یا تصمیم ارائه دهید. بیرون از باشگاه: با تأیید معاون آموزشی، گروهی بیرون از پارس مسترز را به سوی اجماع رهبری کنید و سپس سخنرانیای ۵ تا ۷ دقیقهای (به هر سبکی: متقاعدکننده، طنز، آموزنده و…) دربارهٔ تجربهٔ خود آماده و در باشگاه ارائه کنید.
مهارتهای خود را ارزیابی کنید#
سطح مهارت فعلی خود را با امتیاز دادن به هر یک از گزارههای زیر (از ۱ تا ۵) ارزیابی کنید. ستون «پیش از ارائه» را اکنون و ستون «پس از ارائه» را پس از پایان پروژه کامل کنید.
- ۵ شایان تقلید
- ۴ بسیار خوب
- ۳ چیرهدست
- ۲ رو به رشد
- ۱ نیازمند بهبود
| گزاره | پیش از ارائه | پس از ارائه |
|---|---|---|
| مطمئنم میتوانم افرادی با دیدگاهها یا نیازهای متفاوت را به سوی اجماع هدایت کنم. | ||
| بهراحتی میتوانم تصمیمگیری را تا زمانی که همهٔ ایدهها بیان شوند به تعویق بیندازم. | ||
| مطمئنم میتوانم گروهی را به سوی تصمیمی که همهٔ طرفها میپذیرند هدایت کنم. | ||
| آمادهٔ شنیدن نظرها و ایدههای همهٔ ذینفعان هستم. | ||
| من میدانم این پروژه در زندگی من بیرون از باشگاه پارس مسترز چه کاربردی دارد. |
شایستگیها
در این پروژه، شایستگیهای زیر را فرا میگیرید و تمرین میکنید:
- اهمیت مشارکت همهٔ اعضای گروه در فرایند تصمیمگیری را درک کنید.
- تعهد خود را به فرایند تلفیق بازخوردها و نظرهای همهٔ ذینفعان نشان دهید.
- محیطی بسازید که در آن همهٔ ایدهها شنیده شوند.
- گفتوگوها را به سوی نتیجهای رضایتبخش برای گروه هدایت کنید.
بخش ۲: اجماع چیست؟#
تفاوت سازش و اجماع#
- اجماع
- اجماع مستلزم همکاری ذینفعان برای ساختن توافقی است که همهٔ طرفها را راضی کند. راهحلی که با اجماع ساخته میشود، خواستهها و نیازهای همهٔ طرفها را تلفیق میکند و از اینکه فرد یا افرادی از گروه امتیاز بزرگی واگذار کنند پرهیز دارد. هر جا ناگزیر باید امتیازی داده شود، تصمیم به سازش بدل میشود.
- سازش
- در سازش، طرفها برای توافق بر سر یک موضوع امتیازهایی واگذار میکنند. برای نمونه، «آنایس» از راهحل «زتا» دفاع میکند و «خورخه» راهحل «آلفا» را ترجیح میدهد. چون به توافق نمیرسند، هر دو امتیاز میدهند و راهحل تازهای میسازند که اجزای زتا و آلفا را ترکیب میکند؛ راهحلی تازه و پذیرفتنی.
- اکثریت
- در تصمیم اکثریت، گروه تصمیمی را میپذیرد که دستکم نیمی از اعضای تیم بر آن توافق کردهاند.
ارزش اجماع#
هر تصمیمی به اجماع نیاز ندارد. بهترین دلیلها برای رسیدن به اجماع زمانی است که برای حرکت رو به جلو، توافق همه یا بیشتر ذینفعان لازم است؛ زمانی که اجرای تصمیم به یک گروه نیاز دارد؛ و زمانی که ساختن روابط میان ذینفعان به اندازهٔ خود تصمیم اهمیت دارد.
ژرفترین فایدهٔ رسیدن به اجماع، تعهد همهٔ ذینفعان به تصمیم گرفتهشدهاست. با گردآوری اطلاعات از همهٔ طرفها، اطمینان مییابید که هر فرد فرصت بیان افکار و نگرانیهایش را دارد. ابراز نظرها و فراهم کردن مجال بحث، همکاری را در سراسر فرایند اجرای تصمیم آسانتر میکند.
بخش ۳: آمادهسازی فرایند اجماع#
ذینفعان را شناسایی کنید#
برای تصمیمگیری بر پایهٔ اجماع، نخستین گام شناسایی ذینفعان است.
- ذینفعان درونی
- اعضای باشگاه، همتیمیها، رهبران پروژه یا داوطلبانی که مستقیماً از پروژه یا موضوع اثر میپذیرند.
- ذینفعان بیرونی
- کسانی مانند اعضای جامعه که روی پروژهٔ شما کار نمیکنند، اما از تصمیمها یا تغییرهای پدیدآمده اثر خواهند پذیرفت.
یک نشست ترتیب دهید#
تا جایی که ممکن و عملی است، ذینفعان درونی و بیرونی را گرد هم آورید. اگر گروه بیش از اندازه بزرگ است، گزینههای گوناگونی دارید:
ذینفعان درونی را گرد هم آورید#
یک گزینه این است که تنها ذینفعان درونی در گروه تصمیمگیری باشند. هنگامی که اقدام ترجیحی مشخص شد، آن را برای بررسی و بازخورد به ذینفعان بیرونی بفرستید.
نمایندگان را گرد هم آورید#
گزینهٔ دوم، گرد آوردن گروهی از نمایندگان ذینفعان درونی و بیرونی و رسیدن به اجماع با آنان است. همانند گزینهٔ نخست، پس از تصمیمگیری آن را برای بررسی به همهٔ ذینفعان بفرستید.
گزینههای دیگر را در نظر بگیرید#
راههای فراوانی برای هماهنگ کردن یک تصمیم با گروه بزرگی از ذینفعان وجود دارد. اثربخشترین فرایند، فرایندی است که برای شما و بیشتر اعضای تیمتان بهترین نتیجه را داشته باشد.
مدیریت گروه#
بازخوردها را در نظر بگیرید#
پس از تشکیل گروه تصمیمگیری، بازخورد هر منبع بیرونی دیگری را که از تصمیم اثر میپذیرد در نظر بگیرید. این بازخورد به شکل دادن نظرهای آغازین و شناسایی محدودیتها کمک میکند؛ محدودیتها میتوانند هر چیزی باشند که روند اجماع را کند کند یا گزینههای تصمیم را محدود سازد، مانند زمان، مکان، بودجه یا هر عامل دیگری که بر نتیجه اثر بگذارد.
ارتباطات را مدیریت کنید#
شیوهٔ به اشتراک گذاشتن بهموقع اطلاعات با همهٔ ذینفعان را مشخص کنید. برای پیشگیری از تعارض و سردرگمی در طول فرایند تصمیمگیری، انتظارات مربوط به ارتباط و پیگیری را از پیش تعیین کنید. هر مرحله، تا مرحلهٔ اجرا و خود آن، به اطلاعرسانی نیاز دارد.
بخش ۴: رسیدن موفق به اجماع#
امکانهای اجماع را شناسایی کنید#
گفتوگو را با طوفان فکری آغاز کنید. در طوفان فکری گروهی، ایدههای همه را بیهیچ انتقاد یا ارزیابی فوری ثبت کنید؛ این کار فضا را باز و بیداوری نگه میدارد.
پس از طوفان فکری، فهرست ایدهها را به گزینههایی محدود کنید که برای حل مسئله مناسبترند. دربارهٔ هر گزینه با گروه گفتوگو کنید و جنبههای مثبت و منفی آن را بسنجید. همهٔ بازخوردها را عینی نگه دارید.
گفتوگو را رو به جلو نگه دارید#
بر موضوع اصلی متمرکز بمانید و از آن منحرف نشوید. گفتوگوها را مثبت و مرتبط با موضوع نگه دارید. در بسیاری از موقعیتها، شوخطبعی به حفظ فضایی آرام و مساعد برای بحث سازنده کمک میکند.
تعارض را مدیریت کنید#
در صورت بروز تعارض، با پرهیز از مشاجره یا حملهٔ شخصی آن را مدیریت کنید. به جای جانبداری، شرکتکنندگان را تشویق کنید نگرانیهایشان را با «پیامهای من» بیان کنند و پیش از تصمیمگیری به سخن همهٔ طرفها گوش دهند.
اختلافهای غیرسازنده میان اعضای گروه را حل کنید. اگر یکی از اعضا بینظمی یا بیاحترامی میکند، با آرامش از او بخواهید دست بردارد و اگر ادامه داد، مؤدبانه از او بخواهید نشست را ترک کند.
فرایند ایجاد اجماع#
برای ایجاد اجماع، این فرایند را دنبال کنید:
دربارهٔ احتمالها گفتوگو کنید#
همهٔ گزینههای بالقوه را بررسی کنید و در نظر بگیرید هر کدام چگونه بر ذینفعان اثر میگذارد. از فهرست راهحلهای بالقوه، مشخص کنید چه چیزی برای هر گروه از ذینفعان اثربخشتر است. هنگامی که پاسخ یک فرد یا گروه با دیگری در تضاد است، دربارهٔ مزایا و معایب هر راهحل ممکن گفتوگو کنید.
نگرانیها را شناسایی کنید#
در طول این فرایند، هر نگرانیای را که باید برطرف شود شناسایی کنید و تا حلوفصل شدنش آن را پیگیری کنید.
از مشارکت همه اطمینان یابید#
در طول بحث گروهی، مطمئن شوید هر فرد فرصت مشارکت دارد. برخی اعضا ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشند یا لازم باشد رهبر یا دیگر اعضا آنان را به مشارکت تشویق کنند.
به اجماع برسید#
با اصلاح تصمیم و کنار رفتن گزینههایی که با نیازهای گروه سازگار نیستند، چالشبرانگیزترین مسائل روشن میشوند. ممکن است لازم باشد با مطرح شدن و رفع نگرانیها، چندین بار برای یافتن راهحل طوفان فکری کنید. اجماع زمانی به دست میآید که گروه بر سر یک راهحل توافق کند.
در صورت لزوم تکرار کنید#
اگر گروه نمیتواند به اجماع برسد، موضوع را به مسئلههای کوچکتر تقسیم کنید و این فرایند را تکرار کنید تا بیشتر ذینفعان از نتیجه راضی باشند.
پیامد ناکامی در رسیدن به اجماع#
هنگامی که نمیتوان به اجماع رسید، پیامدهای آن برای یک سازمان میتواند گسترده باشد. پیش از هر چیز، گروه ممکن است دچار رکود شود؛ تصمیم نگرفتن، ذینفعان را تا زمان تصمیمگیری در حالت تعلیق نگه میدارد. گاهی ممکن است از یک فرد یا گروهی کوچکتر خواسته شود تصمیم بگیرد و آن را بر دیگر ذینفعان تحمیل کند.
بزرگترین چالش تحمیل یک راهحل، نبود حمایت از سوی ذینفعانی است که نظرشان شنیده نشده یا نادیده گرفته شدهاست؛ این وضعیت میتواند به نارضایتی و شکست در مراحل بعدی اجرا بینجامد.
وقتی نمیتوان به اجماع رسید، تصمیم را به بخشهای کوچکتر تقسیم کنید. اغلب میتوان بر سر بخشهای گامبهگام یک تصمیم بزرگ به اجماع رسید و همین شکستن فرایند ممکن است گامی باشد که برای پیشبرد کار و رسیدن به اجماع کامل لازم است.
خودآزمایی: ایجاد اجماع#
برای هر پرسش، بهترین پاسخ را برگزینید
نمایش پاسخنامه
۱. همهٔ طرفها از توافق حمایت کنند؛ ۲. اعضا راهحلهای ممکن را دوباره بررسی میکنند تا بر سر یک تصمیم توافق شود؛ ۳. فرایند تصمیمگیریای که در آن همهٔ طرفها برای رسیدن به توافق ناگزیر از واگذاری امتیازند؛ ۴. ساختن محیطی برای شنیدن محترمانه و بحث متمرکز؛ ۵. اطمینان از اینکه هر ذینفع فرصت بیان نظرش را دارد
مرور و بهکارگیری
پیش از آنکه تکلیف خود را کامل کنید، لحظهای به پرسشهای زیر فکر کنید. اگر نمیتوانید بهآسانی به آنها پاسخ دهید، پروژه را دوباره مرور کنید.
- ارزش مشارکت دادن همهٔ اعضای گروه در فرایند تصمیمگیری چیست؟
- چگونه میتوانید مطمئن شوید همهٔ ایدهها در نشست تصمیمگیری شما شنیده میشوند؟
- چند راه برای تلفیق بازخوردها و نظرهای همهٔ ذینفعان کداماند؟
- چگونه میتوانید گفتوگوها را به سوی نتیجهای رضایتبخش برای گروه هدایت کنید؟
- اگر روند رسیدن به اجماع متوقف شود، چه راهبردهایی را میتوانید به کار ببرید؟
تکلیف خود را کامل کنید#
اکنون که پروژه را بهطور کامل مطالعه کردهاید، تمرین اجماع و سخنرانی خود را برنامهریزی و آماده کنید.
- بازبینی
- برای مرور تکلیف خود به کادر «تکلیف شما» بازگردید.
- سازماندهی
- از «فهرست بازبینی پروژه» برای مرور مراحل و افزودن مراحل شخصی خود استفاده کنید؛ این کار به سازماندهی و آمادهسازی تکلیفتان کمک میکند.
- زمانبندی
- برای تعیین زمان سخنرانی خود با معاون آموزشی هماهنگ کنید.
- آمادهسازی
- برای ارزیابی آماده شوید. منابع ارزیابی را مرور کنید و پیش از سخنرانی با ارزیاب خود به اشتراک بگذارید؛ میتوانید آنها را بهصورت برخط نیز ارسال کنید.