دانشنامه پارس مسترزپارس مسترز ایران toastmasters.ir ↗

پروژهٔ ۲ از ۳ • سطح ۲: شناخت سبک خود

زبان بدن اثربخش

قامت، ایستار، حرکت، ژست، نگاه و چهره: بدن خود را هم‌صدا با کلامتان کنید

  • پروژه
  • ⏱ ۵ تا ۷ دقیقه
فهرست این صفحه
تصویر پروژهٔ زبان بدن اثربخش: سخنران با قامتی استوار و کف دست گشوده کنار تریبون، همراه با آینه و دوربین ضبط تمرین

بخش ۱: شروع کنید#

مقدمه#

هنگام سخنرانی، حجم زیادی از اطلاعات به‌شکل دیداری و از راه ظاهر، رفتار و حرکات بدن شما منتقل می‌شود. در سخنرانی عمومی، بدن شما ابزاری کارآمد برای تأکید و شفاف‌سازی کلام است و نیرومندترین وسیلهٔ شما برای متقاعد کردن مخاطبان به صداقت، جدیت و اشتیاقتان.

در این پروژه می‌آموزید چگونه از بدن خود برای ابراز احساسات و نگرش‌ها بهره بگیرید، شکل‌های گوناگون زبان بدن را بشناسید و حرکاتی را که نشانهٔ اعتمادبه‌نفس در سخنرانی عمومی‌اند تشخیص دهید. همچنین می‌آموزید از حرکات ناخواستهٔ خود آگاه شوید و از ژست‌ها برای غنا بخشیدن به محتوای سخنرانی استفاده کنید.

تکلیف شما

هدف
هدف از این پروژه، ارائهٔ یک سخنرانی با آگاهی کامل از زبان بدن ارادی و ناخواستهٔ شما، و نیز یادگیری، تمرین و صیقل دادن شیوهٔ بهره‌گیری از ارتباط غیرکلامی در حین سخنرانی است.
نمای کلی
یک سخنرانی ۵ تا ۷ دقیقه‌ای دربارهٔ موضوعی آماده کنید که بتوان آن را با حرکات و ژست‌ها بیان کرد. ارائهٔ خود را ضبط کنید و پیش از سخنرانی در باشگاه، از رهیار خود یا ارزیابی دیگر بازخورد بگیرید. اگر به ابزار ضبط دسترسی ندارید، سخنرانی را در برابر آینه اجرا کنید و پیش از موعد، اصلاحات لازم را اعمال کنید. سپس سخنرانی را در یکی از نشست‌های باشگاه ارائه دهید.

مهارت‌های خود را ارزیابی کنید#

سطح مهارت فعلی خود را با امتیاز دادن به هر یک از گزاره‌های زیر (از ۱ تا ۵) ارزیابی کنید. ستون «پیش از ارائه» را اکنون و ستون «پس از ارائه» را پس از پایان پروژه کامل کنید.

  • ۵ شایان تقلید
  • ۴ بسیار خوب
  • ۳ چیره‌دست
  • ۲ رو به رشد
  • ۱ نیازمند بهبود
جدول خودارزیابی
گزارهپیش از ارائهپس از ارائه
به اهمیت درک زبان بدن آگاهم.
می‌دانم زبان بدنم هنگام سخنرانی، سطح اعتمادبه‌نفسم را چگونه منتقل می‌کند.
می‌توانم پیام خود را با ژست‌ها غنا ببخشم.
می‌توانم زبان بدنم را با پیامم هم‌راستا کنم.
می‌دانم این پروژه چگونه در زندگی بیرون از باشگاه به کارم می‌آید.

شایستگی‌ها

در این پروژه، شایستگی‌های زیر را فرا می‌گیرید و تمرین می‌کنید:

  • درک اینکه زبان بدن چگونه احساسات و نگرش‌ها را بیان می‌کند.
  • شناخت زبان بدنی که در سخنرانی عمومی به کار می‌رود.
  • تشخیص ژست‌هایی که در سخنرانی عمومی نشانهٔ اعتمادبه‌نفس‌اند.
  • بهره‌گیری از حرکات دست و بدن برای غنا بخشیدن به محتوای سخنرانی.
  • نشان دادن آگاهی از حرکات ناخواسته.

بخش ۲: زبان بدن#

زبان بدن، بیان غیرکلامی عواطف، احساسات و اندیشه‌هاست. قامت، حرکات، جای ایستادن، ژست‌ها، ارتباط چشمی و حالات چهره همگی در پیامی که هنگام سخن گفتن می‌فرستید، سهیم‌اند؛ زبان بدن می‌تواند ارتباط شما را تقویت کند یا پیامتان را تضعیف کند.

قامت، ایستار، جایگیری و حرکت#

هنگام سخنرانی، زبان بدن اثربخش ابزاری ضروری برای اعتمادسازی و پیوند با شنوندگان است. حرکات و ژست‌های سنجیده، توجه مخاطبان را به شما و پیامتان جلب می‌کند.

قامت (وضعیت بدن)
شیوهٔ نگه داشتن بدن هنگام سخن گفتن، پیامی دیداری و نیرومند به مخاطب می‌فرستد و بازتاب نگرش و اعتمادبه‌نفس شماست. بی‌آنکه چیزی در محتوا تغییر دهید، می‌توانید نشان دهید هشیارید و بر خود و موقعیت تسلط دارید. قامت درست به تنفس مطلوب و رسایی صدا کمک می‌کند: سری برافراشته با چانه‌ای اندکی رو به بالا، کمری راست، شانه‌هایی باز و هم‌تراز، سینه‌ای رو به جلو و شکمی تو‌کشیده.
ایستار (طرز ایستادن)
ایستار آرمانی برای نشان دادن اعتمادبه‌نفس: وزن به‌طور یکنواخت روی هر دو پا؛ زانوها راست اما قفل‌نشده و شانه‌ها رها؛ پاها رو به جلو با فاصله‌ای اندکی کمتر از پهنای شانه‌ها؛ و بازوهایی که به‌طور طبیعی در کنار بدن آویزان‌اند.
جایگیری
در برابر آینه، یا همراه یک دوست یا رهیار تمرین کنید تا احساس راحتی و آرامش داشته باشید. جایگیری خود را آن‌قدر تنظیم کنید تا پیام مدنظرتان را در آینه ببینید. کسانی که ملاحظات جسمانی دارند، می‌توانند با یک رهیار یا دوست تمرین کنند و بپرسند کدام حالت اعتمادبه‌نفس بیشتری نشان می‌دهد. بهترین حالت همیشه حالتی است که در آن احساس راحتی و طبیعی بودن دارید.
حرکت
اگر توان جسمانی آن را دارید، حرکت کردن به ارائهٔ شما پویایی و تنوع می‌بخشد و شما را با اعتمادبه‌نفس‌تر نشان می‌دهد. آشکارترین حرکت، بیرون آمدن از پشت تریبون در حین سخنرانی است. حرکت مداوم مانند تاب خوردن یا قدم زدن پیوسته حواس مخاطب را پرت می‌کند؛ اما حرکات هدفمند می‌توانند معنادار باشند.

نمونه‌هایی از حرکات هدفمند که از ارائهٔ شما پشتیبانی می‌کنند:

  • یک گام به جلو، بر یک نکته تأکید می‌کند.
  • چند گام به عقب، فاصله‌ای می‌سازد که به مخاطب در پردازش اطلاعات کمک می‌کند.
  • یک حرکت جانبی، گذار به موضوع تازه را برجسته می‌کند.
  • ایستادن جلوی تریبون یا کنار آن، شما را پذیراتر و گشاده‌روتر نشان می‌دهد.
  • ترکیب سکون بدن با مکث کلامی، بر حس نمایشی یا کنجکاوی سخن می‌افزاید.

بخش ۳: حرکات دست و بدن (ژست‌ها)#

ژست‌های سخنران می‌توانند معنایی بسیار دقیق را به مخاطب منتقل کنند. برای بیشترین اثر، ژست‌ها باید هدفمند باشند، حتی وقتی ناخودآگاه بروز می‌کنند. حرکت ناخودآگاه، کاری غیرارادی و اغلب یک عادت یا بیانی طبیعی از شخصیت سخنران است. چه ارادی باشد چه غیرارادی، ژست باید پشتیبان کلمات سخنران و معنای نهفته در پیام باشد.

ژست‌های ناکارآمد#

برخی ژست‌های غیرارادی پیام نادرستی به مخاطب می‌فرستند. با هر یک از ژست‌های زیر ممکن است ناخواسته اضطراب، درماندگی یا ناراحتی را منتقل کنید:

  • چنگ زدن و فشردن تریبون
  • محکم در دست گرفتن شیئی مانند خودکار یا یادداشت‌ها
  • ور رفتن با لباس یا زیورآلات
  • ضربه زدن با انگشتان
  • گزیدن یا لیسیدن لب‌ها

چهار نوع ژست اثربخش#

ژست‌های توصیفی

به جایگاه، مکان یا هر چیز ملموس و فیزیکی اشاره دارند؛ مانند نشان دادن شمار چیزها با دست.

ژست‌های تأکیدی

بر احساسات نیرومندی چون صمیمیت و یقین صحه می‌گذارند. گذاشتن دست روی قلب در بسیاری از فرهنگ‌ها باور عمیق به پیامتان را نشان می‌دهد.

ژست‌های القایی

نمادهایی از افکار و عواطف‌اند. کف دست گشوده می‌تواند نشانهٔ بخشیدن یا دریافت ایده‌ها یا یک چیز ملموس باشد.

ژست‌های ترغیبی

واکنشی از مخاطب برمی‌انگیزند. وقتی از حاضران می‌خواهید برای پاسخ دست بالا ببرند، خودتان دستتان را بالا ببرید تا آنان را به مشارکت تشویق کنید.

بخش ۴: نگاه، چهره و فرهنگ#

ارتباط چشمی#

ارتباط چشمی اثربخش یعنی تمرکز بر تک‌تک شنوندگان و ساختن پیوند. به یاد داشته باشید برخی مخاطبان با ارتباط چشمی کمتر احساس راحتی می‌کنند؛ با نگاه کوتاه پیش از رفتن به سراغ فرد دیگر، ظرافت به خرج دهید. نگاهی گذرا، بی‌آنکه کسی را معذب کند، حضور او را ارج می‌نهد. هنگام سخنرانی:

  • پیش از آغاز، با مخاطبان ارتباط چشمی برقرار کنید.
  • سخنرانی را با انتخاب یک نفر و خطاب قرار دادن او آغاز کنید.
  • ارتباط چشمی را سه تا پنج ثانیه نگه دارید؛ تقریباً به اندازهٔ کامل کردن یک جمله یا بیان یک اندیشه.
  • نگاهتان را بالا نگه دارید و آن را به سوی فرد دیگری ببرید.
  • نگاه خود را بی‌هیچ الگوی از پیش تعیین‌شده‌ای از فردی به فرد دیگر حرکت دهید.

یادداشتی برای اعضای دارای آسیب بینایی

اعضای دارای آسیب بینایی ممکن است نتوانند با مخاطبان ارتباط چشمی برقرار کنند؛ این به آن معنا نیست که نمی‌توانند مخاطب را همراه کنند. به‌جای ثابت نگه داشتن سر در یک جهت، آن را حرکت دهید تا صدایتان به بخش‌های مختلف سالن برسد و مخاطبان را، هر جا نشسته باشند، با شما همراه کند.

زودتر در محل حاضر شوید و با فضای سالن آشنا شوید. محدوده‌ای را که در آن سخن می‌گویید، چه جلوی سالن و چه پشت تریبون، مشخص کنید. وقتی نوبتتان رسید، زمان لازم را بگذارید تا مطمئن شوید درست مستقر شده‌اید و رو به مخاطبان هستید؛ در صورت نیاز از عضوی دیگر کمک بخواهید.

حالات چهره#

حالات چهره، اگر به‌درستی به کار روند، پیام شما را غنا می‌بخشند. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های بسیاری از سخنرانان این است که هنگام اضطراب، چهرهٔ خود را آن‌قدر آرام کنند که ارتباط مطلوبی برقرار شود. وقتی اضطراب مشکل‌ساز می‌شود، بر آنچه در کنترل شماست تمرکز کنید و حالات چهره را نیز، مانند دیگر شکل‌های زبان بدن، در برابر آینه یا با ویدئو تمرین کنید.

هنگام نزدیک شدن به تریبون لبخند بزنید. در حین سخنرانی از حالات چهره برای نشان دادن شگفتی، قدردانی یا مخالفت بهره بگیرید. مانند بیشتر مؤلفه‌های سخنرانی عمومی، تمرین به شما کمک می‌کند از حالات چهره به بهترین شکل استفاده کنید.

زبان بدن افراطی#

سخنرانی که با آشفتگی و شتاب روی صحنه حرکت می‌کند، احتمالاً توجه مخاطب را جلب می‌کند، اما نه لزوماً به‌شکلی مثبت؛ ممکن است مخاطبان به‌جای گوش دادن به پیام، در پی سر درآوردن از کارهای او باشند. حرکات و ژست‌های ارادی و هدفمند، ارائهٔ شما را پشتیبانی و تقویت می‌کنند و آگاهی از هر حرکت کمک می‌کند از ژست‌های آشفته و پراکنده بپرهیزید.

تفاوت‌های فرهنگی#

ژست‌های پذیرفته‌شده می‌توانند در فرهنگ‌های گوناگون تفاوت‌های زیادی داشته باشند؛ ژستی بی‌ضرر در یک فرهنگ، ممکن است در فرهنگی دیگر توهین‌آمیز تلقی شود. اگر برای گروهی از فرهنگ یا فرهنگ‌هایی سخن می‌گویید که با آن‌ها آشنا نیستید، دربارهٔ زبان بدن رایج و معنای آن در آن فرهنگ‌ها پژوهش کنید.

مرور و به‌کارگیری

پیش از آنکه مأموریت خود را کامل کنید، لحظه‌ای به پرسش‌های زیر فکر کنید. اگر نمی‌توانید به‌آسانی به آن‌ها پاسخ دهید، پروژه را دوباره مرور کنید.

  • زبان بدن از چه راه‌هایی می‌تواند بیانگر احساسات باشد؟
  • چرا ارتباط چشمی با مخاطبان، بخش مهمی از سخنرانی شماست؟
  • حالات چهره چگونه پیام شما را غنا می‌بخشند؟
  • چرا حرکات بیش از حد بدن، حواس مخاطب را پرت می‌کند؟
  • چرا آگاهی از تفاوت‌های فرهنگی در کاربرد زبان بدن ضروری است؟

تکلیف خود را کامل کنید#

اکنون که پروژه را به‌طور کامل مطالعه کرده‌اید، برای سخنرانی خود برنامه‌ریزی و آماده‌سازی کنید.

بازبینی
برای مرور تکلیف خود به کادر «تکلیف شما» بازگردید.
سازمان‌دهی
از «فهرست بازبینی پروژه» برای مرور مراحل و افزودن مراحل شخصی خود استفاده کنید؛ این کار به سازمان‌دهی و آماده‌سازی تکلیفتان کمک می‌کند.
زمان‌بندی
برای تعیین زمان سخنرانی خود با معاون آموزشی هماهنگ کنید.
آماده‌سازی
برای ارزیابی آماده شوید. منابع ارزیابی را مرور کنید و پیش از سخنرانی با ارزیاب خود به اشتراک بگذارید؛ می‌توانید آن‌ها را به‌صورت برخط نیز ارسال کنید.

پارس مسترز ایران — با هم، رساتر سخن می‌گوییم.

© ۱۳۹۷ پارس مسترز ایران. تمامی حقوق محفوظ است. پارس مسترز ایران، نشان (لوگوی) پارس مسترز ایران و تمامی علائم تجاری و حقوق نشر مربوط به پارس مسترز ایران، دارایی انحصاری این سازمان است و استفاده از آن‌ها تنها با کسب اجازه مجاز است.

toastmasters.ir • docs.toastmasters.ir • کد منبع با مجوز MIT