
مقدمه#
در مسیر استادی، ورود به سطح «سیستمسازی» به معنای عبور از مهارت فردی و حرکت به سوی طراحی فرایندهایی است که افراد مختلف بتوانند در آنها همکاری کنند، تصمیم بگیرند، بازخورد بدهند و در برابر نتیجه پاسخگو باشند.
در سطح نخست، فرد میآموزد پیامها، مفروضات پنهان و ساختارهای شناختی را تحلیل کند. در سطح دوم، میآموزد چگونه در ارتباط با دیگران، بهویژه در موقعیتهای دشوار، با شنیدن فعال، بازچارچوببندی و ارتباط بدون خشونت عمل کند. اکنون در سطح سوم، این تواناییها باید به ساختن یک نظام همکاری تبدیل شوند.
«طراحی مشارکتی در تیمها» فراتر از برگزاری جلسه، گرفتن نظر افراد یا تقسیم وظایف است. طراحی مشارکتی یعنی اعضای تیم و ذینفعان، در حد و حدودی روشن، در تعریف مسئله، کشف نیازها، تولید گزینهها، ارزیابی راهحلها، ساخت نمونه اولیه و اصلاح آن نقش داشته باشند.
در این رویکرد، اعضای تیم فقط مجری تصمیم دیگران نیستند؛ بلکه بخشی از فرایند شناخت، طراحی و تصمیمگیری را بر عهده میگیرند. راهحل نهایی نیز فقط محصول فکر یک مدیر یا یک فرد پرنفوذ نیست، بلکه نتیجه ترکیب تجربهها، اطلاعات، دیدگاهها و محدودیتهای واقعیتیم است.
یک عضو در این سطح، فقط خوب حرف نمیزند و فقط جلسه را اداره نمیکند؛ بلکه میتواند: - مسئلهای واقعی و قابلحل را برایتیم تعریف کند؛ - میان افراد مختلف فرصت مشارکت منصفانه ایجاد کند؛ - از سلطه افراد پرحرف یا صاحبمنصب بر گفتوگو جلوگیری کند؛ - اختلافنظر را به منبع یادگیری تبدیل کند؛ - ایدههای پراکنده را به گزینههای روشن تبدیل کند؛ - درباره معیارهای انتخاب راهحل توافق ایجاد کند؛ - تصمیم نهایی و مسئولیت اجرای آن را شفاف سازد؛ - یک نمونه اولیه را آزمایش کند؛ - و بر اساس بازخورد، راهحل را اصلاح نماید.
این پروژه، توانایی شما را در طراحی، اجرا و تحلیل یک فرایند مشارکتی واقعی در تیم میسنجد.
تکلیف شما
- هدف
- مقصود از این پروژه، پرورش توانایی عضو در طراحی و تسهیل یک فرایند مشارکتی برای حل یک مسئله واقعی در یک تیم است. در این پروژه، شما باید نشان دهید که میتوانید میان افراد مختلف همکاری ایجاد کنید، تجربهها و دیدگاههای آنان را جمعآوری نمایید، مسئله را بهصورت مشترک تعریف کنید و با استفاده از معیارهای روشن، به یک راهحل قابل آزمایش برسید.
- نمای کلی
- —
یک مسلاه واقعی و محدود از میان موارد زیر انتخاب کنید
باشگاه سخنوری؛ تیم کاری؛ گروه آموزشی؛ گروه پژوهشی؛ گروه داوطلبانه؛ انجمن دانشجویی؛ پروژه سازمانی؛ یا هر تیمی که اعضای آن برای رسیدن به یک هدف مشترک همکاری میکنند.
سپس یک فرایند طراحی مشارکتی با حضور دستکم ۴ نفر و حداکثر ۸ نفر اجرا کنید.
مسئله باید شرایط زیر را داشته باشد
واقعی باشد؛ چند نفر از اعضای تیم را درگیر کند؛ با تصمیم و اقدام تیم قابل بررسی باشد؛ بیش از حد گسترده یا انتزاعی نباشد؛ راهحل آن از پیش تعیین نشده باشد؛ امکان آزمایش محدود آن وجود داشته باشد.
نمونه مسئلههای مناسب
چگونه میتوان مشارکت اعضای تازهوارد را در جلسات افزایش داد؟
چگونه میتوان فرایند ارزیابی سخنرانیها را روشنتر و منصفانهتر کرد؟
چگونه میتوان هماهنگی میان مسئولان جلسه را بهبود داد؟
چگونه میتوان اعضای تیم را برای پذیرش نقشهای اجرایی آمادهتر کرد؟
چگونه میتوان بازخورد پس از جلسه را سازندهتر وکار بردیتر کرد؟
چگونه میتوان اطلاعات مهم پروژه را در اختیار همه اعضای تیم قرار داد؟
چگونه میتوان فرایند پیگیری تصمیمهای جلسه را منظمتر کرد؟
نمونه مسئلههای نامناسب
چگونه میتوان جهان را بهتر کرد؟
چگونه میتوان همه افراد را همیشه باانگیزه نگه داشت؟
چگونه میتوان بهترین تیم ممکن را ساخت؟
چگونه میتوان تمام مشکلات ارتباطی سازمان راحل کرد؟
این موضوعها بیش از حد گستردهاند و در چارچوب یک پروژه محدود قابل آزمایش نیستند.
خروجیهای مورد انتظار#
برای تکمیل این پروژه، شما باید چهار خروجی اصلی داشته باشید:
۱. فرایند طراحی مشارکتی#
یک نشست یا مجموعهای از نشستهای کوتاه طراح یایند طراحی مشارکتی یک نشست یا مجموعهای از نشستهای کوتاه طراحی- تجربهها و نیازهای افراد را جمعآوری کنید؛ مسئله را بهصورت مشترک بازتعریف کنید؛ ایدههای مختلف تولید کنید؛ گزینهها را بر اساس معیارهای روشن بررسی کنید؛ یک راهحل یا ترکیب مشخصی از راهحلها را انتخاب کنید.
۲. نمونه اولیه#
راهحل انتخابشده را در شکل ساده و اولیه آماده کنید.
نمونه اولیه میتواند یکی از موارد زیر باشد: یک جدول؛ یک فرم؛ یک الگوی پیام؛ یک دستور یک جدول؛ یک فرم؛ یک الگوی پیام؛ یک دستور ایند؛ یک الگوی جلسه؛ یک صفحه راهنما؛ یک روش جدید برای تقسیم مسئولیت؛ یا یک نسخه آزمایشی از خدمت یا فرایند مورد نظر.
۳. آزمون محدود و اصلاح#
راهحل را دستکم یکبار در مقیاس محدود اجرا کنید و بازخورد بگیرید.
سپس نشان دهید: چه چیزی در راهحل اولیه مناسب بود؛ چه چیزی مشکل داشت؛ کدام بازخوردها مهمتر بودند؛ چه تغییراتی ایجاد کردید؛ چرا این تغییرات را انجام دادید.
۴. سخنرانی نهایی#
یک سخنرانی تحلیلی و کاربردی نهایی: فقط درباره اهمیت کار تیمی صحبت نکنید. باید شواهدی ارائه دهید که نشان دهد: مسئله چه بود؛ چه کسانی درگیر آن بودند؛ فرایند مشارکت چگونه طراحی شد؛ چگونه از مشارکت منصفانه اطمینان حاصل کردید؛ چه ایدههایی مطرح شد؛ تصمیم چگونه گرفته شد؛ راهحل اولیه چه بود؛ آزمون اولیه چه نتایجی داشت؛ و چگونه راهحل را اصلاح کردید.
مهارتهای خود را ارزیابی کنید#
سطح مهارت فعلی خود را با امتیاز دادن به هر یک از گزارههای زیر (از ۱ تا ۵) ارزیابی کنید. ستون «پیش از ارائه» را اکنون و ستون «پس از ارائه» را پس از پایان پروژه کامل کنید.
- ۵ شایان الگوبرداری
- ۴ بسیار خوب
- ۳ چیرهدست
- ۲ رو به رشد
- ۱ نیازمند بهبود
| گزاره | پیش از ارائه | پس از ارائه |
|---|---|---|
| سطح مهارت فعلی خود را با امتیازدهی به گزارههای زیر ارزیابی کنید. راهنما برای هر گزاره، سطح امروز خود را پیش از ارائه و سطحی را که پس از ارائه هدف میگیرید علامت بزنید: ۱ نیازمند بهبود، ۲ روبه رشد، ۳ چیرهدست، ۴ بسیار خوب، ۵ شایان الگوبرداری. | ||
| قبل از ارائه من میتوانم یک مسئله واقعی و قابلحل را برای کار مشارکتی تعریف کنم. | ||
| من میتوانم میان مشارکت واقعی، مشورت گرفتن و اطلاعرسانی تفاوت قائل شوم. | ||
| من میتوانم فرایندی طراحی کنم که در آن همه اعضا فرصت نسبتا برابر برای بیان دیدگاه داشته باشند. | ||
| من میتوانم اختلافنظرها را بدون حذف، تحقیر یا شخصیسازی مدیریت کنم. | ||
| من میتوانم ایدههای پراکنده را به گزینههای روشن و قابلمقایسه تبدیل کنم. | ||
| من میتوانم معیارهای انتخاب راهحل را پیش از تصمیمگیری روشن کنم. ○ من میتوانم نقشها، مسئولیتها و حدود اختیار اعضای تیم را مشخص کنم. | ||
| من میتوانم یک نمونه اولیه را آزمایش و بر اساس بازخورد اصلاح کنم. | ||
| من میتوانم رابطه میان مشارکت اعضا و نتیجه نهایی را مستند و تحلیل کنم. | ||
| من میتوانم تجربه طراحی مشارکتی را در یک سخنرانی منسجم، دقیق و قابلفهم ارائه کنم. |
شایستگیها
- پس از تکمیل این پروژه، عضو باید بتواند: - مسئلهای واقعی، محدود و مشترک را برای یک تیم تعریف کند؛ - ذینفعان اصلی و تجربههای متفاوت آنان را شناسایی کند؛ - میان نیاز، خواسته، نشانه و علت احتمالی تفاوت بگذارد؛ - محیطی برای بیان آزادانه و محترمانه دیدگاهها ایجاد کند؛ - از روشهای مناسب برای ایدهپردازی فردی و گروهی استفاده کند؛ - مشارکت افراد کمحرف یا کمنفوذ را افزایش دهد؛ - از اثرگذاری نامتناسب افراد صاحبقدرت یا پرحرف جلوگیری کند؛ - ایدهها را بدون قضاوت زودهنگام جمعآوری و سپس ارزیابی کند؛ - معیارهای تصمیمگیری را با تیم مشخص کند؛ - تصمیم نهایی، مسئولیتها و مراحل اجرا را ثبت نماید؛ - نمونه اولیه یک راهحل را بسازد؛ - بازخورد را به داده قابلاستفاده برای اصلاح تبدیل کند؛ - تجربه مشارکت را با شواهد و مثال تحلیل کند؛ - و میان «همکاری واقعی» و «نمایش مشارکت» تفاوت بگذارد.
مبانی طراحی مشارکتی در تیمها#
۱. طراحی مشارکتی چیست؟#
در منطق کلاسیک، یک استدلال کامل (سیلوژیسم) شامل دو مقدمه و یک نتیجه است (A →B و B →C، پس C → A). اما در ارتباطات اقناعی، سخنرانان معمولاً از «قیاس مضمر» استفاده میکنند؛ یعنی یکی از مقدمات را حذف میکنند تا مخاطب خودش آن را در ذهن تکمیل کند. خطر اینجا ست که مقدمه حذفشده، اغلب یک باور اثباتنشده یا سوگیری است که گوینده نمیخواهد به صورت علنی زیر ذرهبین نقد قرار گیرد.
طراحی مشارکتی فرایندی است که در آن افراد درگیر با یک مسئله، در شکلدادن به راهحل آن نقش فعال دارند.
در این رویکرد، تیم فقط از اعضا نمیپرسد: «نظر شما چیست؟» بلکه از آنان میخواهد در چند مرحله نقش داشته باشند: ۱. شناخت مسئله؛ ۲. تعریف مسئله؛ ۳. کشف نیازها؛ ۴. تولید ایده؛ ۵. بررسی گزینهها؛ ۶. ساخت راهحل اولیه؛ ۷. آزمون؛ ۸. اصلاح.
در طراحی مشارکتی، تجربه افراد یک منبع اطلاعاتی مهم است؛ اما هر تجربه لزوماً یک حقیقت کامل یا یک راهحل نهایی نیست. نقش تسهیلگر این است که تجربههای مختلف را جمعآوری، مقایسه و به بینشهای قابلاستفاده تبدیل کند.
مثال
یک مدیر میگوید: «اعضای جدید در جلسه مشارکت نمیکنند.»
این جمله هنوز تعریف دقیقی از مسئله نیست. ممکن است علتهای مختلفی وجود داشته باشد: - نقشها را نمیشناسند؛ - از اشتباهکردن میترسند؛ - فرصت صحبتکردن ندارند؛ - زمان جلسه برای آنان مناسب نیست؛ - کسی مستقیماً از آنان دعوت نمیکند؛ - یا تجربه ناخوشایندی از مشارکت قبلی داشتهاند.
طراحی مشارکتی کمک علت، مسئله ازای حدسزدن علت، مسئله از دید افراد مختلف بررسی شود.
۲. تفاوت طراحی برای افراد، طراحی با افراد و طراحی توسط افراد#
سه رویکرد زیر را از هم متمایز کنید: | نقش اعضا | نقش طراح یا مدیر | | رویکرد | | --- | --- | --- | --- | | افراد استفادهکننده راهحل اند. اعضا در ساخت و اصلاح راهحل نقش دارند. اعضا طراح، تصمیمگیرنده یا مالک بخشی از راهحلاند. | مسئله و راهحل را طراح تعیین میکند. طراح و اعضا مسئله و راهحل را با هم بررسی میکنند. بخش مهمی از اختیار طراحی و تصمیمگیری به خود اعضا واگذار میشود. | طراحی با افراد طراحی توسط افراد | طراحی برای افراد |
هیچکدام از این رویکردها همیشه مناسب همه موقعیتها نیستند. گاهی به دلیل قانون، ایمنی، بودجه یا زمان، بخشی از تصمیم باید توسط مدیر یا نهاد مسئول گرفته شود.
نکته اخلاقی این است که سطح واقعی اختیار را صادقانه اعلام کنیم.
اگر تصمیم نهایی با مدیر است، نباید به اعضا گفته شود: «این تصمیم کاملاً با شماست.»
صورتبندی دقیقتر چنین است: «شما در تعریف مسئله و پیشنهاد راهحل اختیار دارید؛ انتخاب نهایی با توجه به بودجه و مقررات، بر عهده مدیر پروژه است.»
۳. مشارکت واقعی و مشارکت نمایشی#
ممکن استیک تیم جلسهای برگزار کند، نظر افراد را بگیرد و حتی از واژه «مشارکت» استفاده کند؛ اما در عمل، تصمیم از قبل گرفتهشده باشد.
نشانههای مشارکت نمایشی
- راهحل پیش از جلسه تعیین شدهاست؛ - فقط درباره جزئیات کماهمیت نظرخواهی میشود؛ - نظر مخالف ثبت نمیشود؛ - اعضا نمیدانند پیشنهادهایشان چه اثری داشتهاست؛ - نتیجه جلسه بدون توضیح تغییر میکند؛ - مدیر در نخستین دقایق جلسه ترجیح خود را اعلام میکند؛ - مسئولیت مشارکت از اعضا خواسته میشود، اما اختیار تصمیم به آنان داده نمیشود.
نشانههای مشارکت واقعی
- مسئله پیش از راهحل بررسی میشود؛ - محدوده اختیار از ابتدا روشن است؛ - افراد مختلف فرصت بیان دیدگاه دارند؛ - ایدهها با نام افراد گره نمیخورند و امکان نقد محترمان گره نمیخورند و امکان نقد محترمان مشخص گرفته میشود؛ - دلایل پذیرفتن یا نپذیرفتن ایدهها ثبت میشود؛ - راهحل اولیه آزمایش میشود؛ - نتیجه آزمون به اصلاح راهحل منجر میشود.
۴. مشارکت برابر به معنای زمان کاملاً برابر نیست#
همه اعضا لزوماً به زمان یکسان، شیوه بیان یکسان یا نقش یکسان نیاز ندارند. برخی افراد سریعتر صحبت میکنند و برخی برای فکرکردن به زمان بیشتری نیاز دارند.
مشارکت منصفانه یعنی: - هر فرد امکان اثرگذاری معنادار داشته باشد؛ - تفاوت قدرت و جایگاه، فرصت بیان را از بین نبرد؛ - افراد برونگرا تنها صاحبان گفتوگو نباشند؛ - افراد کمحرف از فرایند حذف نشوند؛ - مشارکت شفاهی تنها راه مشارکت نباشد؛ - افراد بتوانند بدون ترس، پرسش و مخالفت خود را بیان کنند.
| ابزارهای افزایش مشارکت | |
|---|---|
| ایدهپردازی خاموش؛ | • |
| نوشتن نظر پیش از گفتوگو؛ | • |
| گفتوگوی دونفره پیش از گفتوگوی جمعی؛ | • |
| نوبتگردانی؛ | • |
| استفاده از برگه یا صفحه مشترک؛ | • |
| رأیگیری ناشناس؛ | • |
| دعوت مستقیم اما محترمانه از افراد کمحرف؛ | • |
| جمعبندی بیطرفانه دیدگاهها؛ | • |
| تعیین زمان برابر برای هر مرحله، نه لزوماً زمان برابر برای هر فرد. | • |
| امنیت روانی یعنی اعضای تیم احساس کنند که میتوانند: | ۵. امنیت روانی در تیم | |
|---|---|---|
| • پرسش بپرسند؛ | ||
| • بگویند چیزی را نمیدانند؛ | ||
| • با نظر مدیر مخالفت کنند؛ | ||
| • اشتباه خود را مطرح کنند؛ | ||
| • درباره خطرها هشدار دهند؛ | ||
| امنیت روانی به معنای بیقانونی یابیم عیاری نیست. در تیم امن، افراد میتوانند یکدیگر را به چالش بکشند، اما | • و از تصمیم موجود انتقاد کنند؛ بدون آنکه بهصورت تحقیرآمیز برچسب بخورند یا با تنبیه غیرمنصفانه روبهرو شوند. این چالش متوجه ایده، داده، رفتار یا فرایند است؛ نه شخصیت افراد. | • ایده ناتمام ارائه کنند؛ |
| پاسخ ناسازنده پاسخ سازنده | مقایسه دو شیوه پاسخ | |
| «کدام بخش این ایده با محدودیت زمانی ما سازگار نیست؟» | «این ایده اصلاً منطقی نیست.» | |
| «در این مرحله، این پیشنهاد چه ریسکی برای اجرا دارد؟» | «تو همیشه مشکل ایجاد میکنی.» | |
| «مخالفت تو به کدام فرض یا پیامد مربوط است؟» | «همه موافقاند؛ فقط تو مخالفی.» | |
| «چه چیزی در اجرای قبلی شکست خورد و چه چیزی میتوانیم تغییر | »این کار قبلاً شکستخورده | |
| دهیم؟« | است.» |
۶. تعریف مسئله پیش از تولید راهحل#
| پیش از آنکه بپرسیم «چه کار کنیم؟»، باید روشن کنیم «دقیقاً با چه مسئلهای مواجهیم؟» | یکی از مهمترین اصول طراحی مشارکتی این است: | |
|---|---|---|
| برای تعریف مسئله، میان چهار مفهوم تفاوت بگذارید: | ||
| نشانه | ||
| چیزی که قابلمشاهده است. | ||
| «در سه جلسه اخیر، چند نقش اجرایی بدون مسئول باقیماندهاست.» | مثال: | |
| تفسیر | ||
| برداشت ما از نشانه. | ||
| مثال: | ||
| «اعضا مسئولیتپذیر نیستند.» | ||
| علت احتمالی | ||
| عاملی که ممکن است نشانه را ایجاد کرده باشد. | ||
| مثال: | ||
| «اعضا زمان کافی برای انتخاب نقش ندارند.» | ||
| مسئله قابل بررسی | ||
| صورتبندی دقیق، محدود و آزمونپذیر. | ||
| «برخی اعضا تا زمان نزدیک به جلسه، اطلاعات کافی درباره نقشها و روش اعلام آمادگی ندارند؛ بنابراین چند نقش | مثال: | |
| دیر تکمیل میشود.» | ||
| «چه کسی در چه موقعیتی با چه دشواری قابل مشاهدهای مواجه است، این دشواری چه پیامدی دارد و کدام بخش | الگوی تعریف مسئله | |
| از علت هنوز نیازمند بررسی است؟» | ||
| برگه تعریف مسئله | ||
| پرسش پاسخ تیم | ||
| چه کسانی با مسئله مواجهاند؟ | ||
| مسئله دقیقاً در چه موقعیتی رخ میدهد؟ | ||
| شواهد ما چیست؟ | ||
| پیامد مسئله چیست؟ | ||
| چه فرضیههایی درباره علت داریم؟ | ||
| چه چیزهایی هنوز نمیدانیم؟ |
چه چیزی در محدوده اختیار تیم است؟
چه چیزی خارج از اختیار تیم است؟
۷. شناخت ذینفعان#
ذینفع کسی است که: - از مسئله تأثیر میپذیرد؛ - در اجرای راهحل نقش دارد؛ - دانش یا تجربه مهمی درباره مسئله دارد؛ - یا از نتیجه تصمیم سود یا زیان میبیند.
جدول ذینفعان
| رابطه با مسئله نیاز یا نگرانی میزان اثرگذاری شیوه مشارکت | ذینفع | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| کارگاه طراحی بررسی نمونه اولیه | گفتوگوی کوتاه و آزمون تعیین محدودیتها و تأیید | متوسط | کم | زمان و هماهنگی | ابهام و ترس از اشتباه کیفیت و امکان اجرا زیاد | مسئول جلسه اجراکننده ارزیاب ارائهدهنده بازخورد روشنبودن معیارها | استفادهکننده مدیر باشگاه تصمیمگیرنده | عضو تازهوارد |
در طراحی مشارکتی، جایگاه افراد نباید تنها عامل تعیینکننده وزن دیدگاه آنان باشد. فردی که اختیار رسمی کمتری دارد، ممکن است تجربه مستقیمتری از مسئله داشته باشد.
۸. فرایند پیشنهادی طراحی مشارکتی#
فرایند زیر برای اجرای پروژه پیشنهاد میشود.
مرحله اول: آمادهسازی#
پیش از جلسه: - مسئله اولیه را مشخص کنید؛ - هدف جلسه را بنویسید؛ - افراد مناسب را دعوت کنید؛ - حدود اختیار تیم را روشن کنید؛ - دادههای موجود را آماده نمایید؛ - روش ثبت ایدهها را انتخاب کنید؛ - زمان هر بخش را تعیین کنید؛ - قواعد گفتوگو را اعلام کنید.
مرحله دوم: بیان مسئله اولیه را بیطرفانه مطرح کنید.#
از بیان جملههایی مانند این پرهیز کنید: - «مشکل از بی مسئولیتی اعضاست.»
- «همه میدانیم راهحل چیست.»
- «فقط باید این روش را اجرا کنیم.»
بهجای آن بگویید: «در چهار جلسه اخیر، دو یا سه نقش با تأخیر تکمیل شدهاست. میخواهیم بررسی کنیم این مسئله برای چه کسانی چگونه رخ میدهد و چه راهحلهایی میتوانیم آزمایش کنیم.»
مرحله سوم: جمعآوری تجربهها#
پرسشهای پیشنهادی: - آخری نبارچه زمانی با این مسئله مواجه شدید؟
- در آن لحظه چه اتفاقی افتاد؟
- چه چیزی کار را دشوار کرد؟
- چه چیزی به حل مسئله کمک کرد؟
- اگر میتوانستید فقط یک بخش را تغییر دهید، کدام بخش بود؟
- چه محدودیتی نباید نادیده گرفته شود؟
مرحله چهارم: ایده پردازی فردی#
پیش از گفتوگوی آزاد، به اعضا فرصت دهید بهصورت مستقل ایده بنویسند.
این مرحله دو مزیت دارد: - از اثرگذاری زودهنگام افراد پرنفوذ جلوگیری میکند؛ - به افراد کمحرف فرصت فکرکردن میدهد.
در این مرحله، ایدهها را نقد نکنید.
مرحله پنجم: اشتراکگذاری نوبتی#
هر عضو در یک یا چند نوبت، ایدههای خود را مطرح کند. تسهیلگر باید: - ایدهها را دقیق ثبت کند؛ - در صورت ابهام پرسش روشنکننده بپرسد؛ - از تفسیر شخص پرسش روشنکننده بپرسد؛ - از تفسیر شخص دیگران را پیش از ثبت تغییر دهد؛ - ایدههای مشابه را تنها پس از ثبت کامل گروهبندی کند.
مرحله ششم: ترکیب و اصلاح ایدهها#
از اعضا بپرسید: - کدام ایدهها مکمل یکدیگرند؟
- کدام ایدهها به یک مسئله مشترک پاسخ میدهند؟
- آیا میتوانیم دو یا چند ایده را ترکیب کنیم؟
- کدام پیشنهادها با محدودیتهای ما سازگار نیستند؟
- چه فرضی پشت هر ایده قرار دارد؟
مرحله هفتم: تعیین معیارهای تصمیمگیری#
پیش از انتخاب راهحل، معیارها را مشخص کنید.
معیارهای پیشنهادی: - اثر احتمالی؛ - امکان اجرا؛ - هزینه؛ - زمان لازم؛ - پذیرش اعضا؛ - سادگی استفاده؛ - عدالت و دسترسی؛ - قابلیت آزمایش؛ - امکان اصلاح؛ - سازگاری با مقررات.
جدول تصمیمگیری
به هر معیار از ۱ تا ۵ امتیاز دهید.
گزینه اثر امکان اجرا هزینه پذیرش قابلیت آزمایش امتیاز نهایی
گزینه اول: —: —: —: گزینه اول دوم گزینه سوم امتیازدهی به تنهایی تصمیمگیری را علمی نمیکند.
امتیازدهی به تنهایی تصمیمگیری را علمی نمیکند و گو کند.
مرحله هشتم: انتخاب راهحل در این مرحله مشخص کنید: - کدام راهحل انتخاب شد؛ - چرا انتخاب شد؛ - کدام گزینهها کنار گذاشته شدند؛ - چه محدودیتهایی بر تصمیم اثر گذاشت؛ - آیا تصمیم با اجماع، رأیگیری یا اختیار تفویضشده گرفته شد.
مرحله نهم: ساخت نمونه اولیه نمونه اولیه باید: - ساده باشد؛ - کمهزینه باشد؛ - سریع آماده شود؛ - برای گروه کوچک قابلاجرا باشد؛ - امکان مشاهده نتیجه را فراهم کند؛ - و به را حتی قابل اصلاح باشد.
در این پروژه، هدف ساختن راهحل نهایی و بینقص نیست؛ هدف، یادگیری از یک اجرای واقعی است.
مرحله دهم: آزمون و اصلاح پس از اجرای آزمایشی، این پرسشها را بررسی کنید: - چه چیزی طبق انتظار پیش رفت؟
- چه چیزی طبق انتظار پیش نرفت؟
- چه کسی بیشتر یا کمتر از انتظار مشارکت کرد؟
- کدام بخش راهحل برای افراد مبهم بود؟
- چه مانعی در عمل ظاهر شد؟
- کدام بازخورد باید جدیتر گرفته شود؟
- در نسخه بعدی چه چیزی را تغییر میدهیم؟
۹. روش گروه اسمی#
روش گروه اسمی یکی از روشهای ساختاریافته برای جمعآوری و اولویتبندی ایدههاست. این روش بهویژه زمانی مفید است که: - چند نفر پرحرف و چند نفر کمحرف در تیم حضور دارند؛ - موضوع حساس است؛ - مدیر یا فرد صاحبنفوذ در جلسه حضور دارد؛ - زمان محدود است؛ - یا تیم به فهرستی اولویت بن دیشده نیاز دارد.
مراحل روش گروه اسمی
- تولید خاموش ایدهها: هر فرد بهصورت مستقل ایدههای خود را مینویسد.
- ارائه نوبتی: هر نفر یک ایده را مطرح میکند و ایدهها ثبت میشوند.
- روشن سازی: گروه فقط برای فهم بهتر ایدهها پرسش میپرسد، نه برای حمله ۴. اولویتبندی: اعضا ایدهها را بر اساس معیارهای مشخص اولویتبندی میکنند.
- بررسی نتیجه: گروه درباره نتیجه و گام بعدی گفتوگو میکند.
نکته مهم
روش گروه اسمی برای جلوگیری از سلطه گفتوگوی آزاد طراحی نشده است؛ بلکه گفتوگوی آزاد را در زمان مناسب و پس از فرصت برابر برای تولید ایده به کار میگیرد.
۱۰. مدیریت اختلافنظر#
اختلاف نظر در طراحی مشارکتی نشانه شکست نیست. اختلافنظر میتواند نشاندهنده وجود اطلاعات، نیاز یا خطری باشد که هنوز در راهحل دیده نشده است.
چهار نوع اختلافنظر
| پرسش مناسب | نوع اختلاف | ||
|---|---|---|---|
| اختلاف درباره نیاز «این راهحل برای کدام گروه مناسب نیست؟» | «چه دادهای برای بررسی این ادعا داریم؟» | اختلاف درباره واقعیت | |
| «در عمل، چه مانعی ممکن است ایجاد شود؟» | «کدام اصل یا اولویت پشت این مخالفت است؟» | اختلاف درباره اجرا | اختلاف درباره ارزش |
پاسخهای نامناسب
- رأیگیری فوری برای پایاندادن به اختلاف؛ - نسبتدادن مخالفت به بدبینی یا بیهمکاری؛ - استفاده از جایگاه رسمی برای بستن بحث؛ - تغییر موضوع بدون ثبت نگرانی؛ - تبدیل مخالفت با ایده به حمله به فرد.
الگوی پاسخ حرفهای
«میخواهم مطمئن شوم مخالفت شما را درست فهمیدهام. آیا نگرانی اصلیتان درباره هزینه است، یا درباره دشواری اجرای راهحل برای اعضای تازهوارد؟»
پس از روشن شدن موضوع: «این نگرانی را بهعنوان یکی از معیارهای بررسی گزینهها ثبت میکنیم.»
۱۱. تصمیمگیری مشارکتی#
| تصمیمگیری مشارکتی به این معنا نیست که همه تصمیمها باید با رضایت کامل همه افراد گرفته شود. در بعضی | ||
|---|---|---|
| موقعیتها، اجماع کامل زمانبر یا غیرممکن است. | ||
| روش مناسب برای اجماع تصمیمهای مهمی که تعهد جمعی لازم دارند | روشهای رایج تصمیمگیری عبارت اند از: | |
| انتخاب میان گزینههای نسبتا روشن تصمیم مدیر پس از مشورت موقعیتهایی که اختیار نهایی مشخص است | رأیگیری | |
| اجرای آزمایشی یک گزینه برای مدت محدود | توافق مشروط | |
| موضوعی که یک فرد یا گروه تخصص و اختیار کافی دارد | واگذاری تصمیم | |
| در هر روش، چهار موضوع باید روشن باشد: | ||
| • چه کسی تصمیم میگیرد؟ | ||
| • چه کسانی باید شنیده شوند؟ | ||
| • تصمیم چه زمانی و چگونه بازبینی میشود؟ | • معیار تصمیم چیست؟ |
۱۲. از ایده تا نمونه اولیه#
ایده تا زمانی که قابلمشاهده یا قابل آزمایش نشده باشد، هنوز راهحل کامل نیست.
الگوی تبدیل ایده به نمونه اولیه
| پرسش پاسخ | |
|---|---|
| برای چه کسی طراحی شدهاست؟ | راهحل ما دقیقاً چیست؟ |
| نخستین گام استفاده چیست؟ | در چه موقعیتی استفاده میشود؟ |
| چه چیزی را در آزمون اول اندازه میگیریم؟ | چه منابعی نیاز دارد؟ |
| چه کسی مسئول هماهنگی آزمون است؟ | چه زمانی آن را بازبینی میکنیم؟ |
نمونه
ایده: «باید اعضای تازهوارد را بیشتر درگیر کنیم.»
نمونه اولیه: «پس از هر جلسه، یک راهنمای یکصفحهای برای نقشهای جلسه در اختیار اعضای تازهوارد قرار میگیرد. هر عضو تازهوارد تا جلسه بعد، یک نقش ساده را انتخاب میکند و یک عضو باتجربه بهعنوان همراه پاسخگوی پرسشهای اوست.»
این نمونه قابلاجرا، قابلمشاهده و قابل اصلاح است.
۱۳. بازخورد بهعنوان داده#
بازخورد فقط جملهای مانند «خوب بود» یا «خوب نبود« نیست. بازخورد باید تا حد امکان به مشاهده، تجربه» نیست.
بازخورد باید تا حد امکان به مشاهده، تجربه- چه چیزی را مشاهده کردی؟
- این موضوع چه اثری داشت؟
- چه پیشنهادی برای اصلاح داری؟
مثال: «فرم خیلی شلوغ بود.»
بازخورد کاربردی
«در مرحله انتخاب نقش، سه عضو برای پیدا کردن گزینه مناسب بیش از دو دقیقه زمان صرف کردند؛ پیشنهاد میکنم نقشها بر اساس میزان دشواری دستهبندی شوند.»
جدول بازخورد
مشاهده اثر پیشنهاد اصلاح
۱۴. مستندسازی مشارکت#
یکی از ویژگیهای مهم سیستمسازی، قابل مشاهده بودن مسیر تصمیم است.
در پایان پروژه، بتوانید پاسخ دهید: - چه کسی چه نوع دانشی وارد فرایند کرد؟
- کدام ایدهها تغییر کردند؟
- کدام دیدگاهها کنار گذاشته شدند؟
- چرا کنار گذاشته شدند؟
- تصمیم نهایی بر چه اساسی گرفته شد؟
- راهحل پس از آزمون چگونه تغییر کرد؟
دفتر ثبت تغییرات
| نتیجه | منبع بازخورد | دلیل تغییر | تغییر ایجادشده | نسخه | |
|---|---|---|---|---|---|
| نسخه دوم | نسخه اول | ||||
| نسخه سوم | نسخه سوم |
مطالعه موردی | نازنین عضو یک باشگاه توسعه فردی است. در جلسات این باشگاه، مسئولان جلسه معمولاً با تأخیر جلسات این باشگاه، مسئولان جلسه معمولاً با تأخیر ارزیاب یا گرداننده واژه، در آخرین لحظه تعیین میشوند. مدیر باشگاه معتقد است اعضا مسئولیتپذیر نیستند و باید پیش از جلسه، فهرست نقشها را اعلام کنند.
نازنین تصمیم میگیرد بهجای اجرای فوری اینراهحل، یک فرایند طراحی مشارکتی برگزار کند.
او پنج نفر را دعوت میکند: یک عضو تازهوارد؛ یک عضو باتجربه؛ مسئول برنامهریزی؛ یک ارزیاب؛ و مدیر باشگاه.
مرحله اول: تعریف مسئله#
در آغاز، مدیر باشگاه میگوید: «اعضا برای قبول نقشها همکاری نمیکنند.»
نازنین این جمله را بهعنوان یک تفسیر ثبت میکند، نه یک واقعیت نهایی. سپس از اعضا میخواهد تجربه خود را شرح دهند.
عضو تازهوارد میگوید: «من نمیدانستم کدام نقش برای سطح من مناسب است.»
عضو باتجربه میگوید: «گاهی جدول نقشها دیر منتشر میشود.»
مسئول برنامهریزی میگوید: «ما جدول را منتشر میکنیم، اما تغییرات لحظهای باعث سردرگمی میشود.»
ارزیاب میگوید: «برخی اعضا از پذیرفتن نقش ارزیابی میترسند، چون نمیدانند معیارها چیست.»
پس از گفتوگو، مسئله چنین بازتعریف میشود: «برخی اعضا، به ویژه اعضای تازهوارد، پیش از جلسه اطلاعات کافی درباره نقشها، سطح دشواری و شیوه اعلام آمادگی ندارند؛ در نتیجه، بخشی از نقشها دیر تکمیل میشود و تغییرات لحظهای افزایش مییابد.»
مرحله دوم: ایدهپردازی#
اعضا چند ایده مطرح میکنند: انتشار فهرست نقشها یک هفته زودتر؛ دستهبندی نقشها بر اساس سطح دشواری؛ معرفی کوتاه هر نقش؛ تعیین همراه برای عضو تازهوارد؛ استفاده از یک فرم ساده برای اعلام آمادگی؛ ایجاد فهرست اعضای آماده برای نقشهای مختلف؛ برگزاری توضیح کوتاه پیش از جلسه.
مرحله سوم: انتخاب راهحل#
تیم تصمیم میگیرد سه ایده را ترکیب کند: ۱. جدول نقشها چهار روز پیش از جلسه منتشر شود؛ ۲. نقشها در سه سطح ساده، متوسط و پیشرفته دستهبندی شوند؛ ۳. هر عضو تازهوارد یک همراه داشته باشد.
مرحله چهارم: نمونه اولیه#
نمونه اولیه شامل این موارد است: یک جدول نقشها؛ توضیح یکجملهای برای هر نقش؛ سطح دشواری هر نقش؛ نام همراه؛ روش اعلام آمادگی.
مرحله پنجم: آزمون#
راهحل در دو جلسه اجرا میشود.
نتیجه
زمان تکمیل نقشها کاهش مییابد؛ دو عضو تازهوارد نقش ساده را میپذیرند؛ اما اعضا نمیدانند در صورت انصراف، چگونه نقش خود را واگذار کنند.
مرحله ششم: اصلاح#
تیم یک بخش جدید به جدول اضافه میکند: «اگر پس از اعلام آمادگی امکان اجرای نقش را ندارید، دستکم ۲۴ ساعت پیش از جلسه با مسئول برنامهریزی تماس بگیرید.»
همچنین، برای هر نقش یک جانشین احتمالی تعیین میشود.
تحلیل نازنین
نازنین در سخنرانی خود نشان میدهد که مشکل اولیه صرفاً «کمبود مسئولیتپذیری» نبود؛ بلکه بخشی از مسئله به طراحی ناقص فرایند اطلاعرسانی و انتخاب نقشها مربوط میشد.
او همچنین نشان میدهد: عضو تازهوارد دانش مهمی درباره ابهام فرایند داشت؛ مدیر باشگاه درباره فشار زمانی اطلاعات مهمی ارائه کرد؛ ارزیاب، نگرانی پنهان اعضا درباره نقش ارزیابی را آشکار کرد؛ راهحل اولیه پس از آزمون به دلیل بازخورد کاربران اصلاح شد؛ و نتیجه نهایی حاصل ترکیب چند دیدگاه بود، نه پیروزی یک ایده بر ایدههای دیگر.
تمرین و کاربرد
ده تمرین کاربردی برای طراحی مشارکتی در تیمها#
برای تسلط بر این مهارت، تمرینهای زیر را پیش از اجرای پروژه نهایی انجام دهید. نیازی نیست همه تمرینها را در جلسه باشگاه ارائه کنید؛ اما یادداشتهای آنها به شما در طراحی فرایند کمک خواهد کرد.
۱. تبدیل قضاوت به مسئله قابل بررسی#
یک جمله قضاوتی درباره یکتیم پیدا کنید؛ مانند: «اعضای تیم همکاری نمیکنند.»
آن را به جملهای تبدیل کنید که شامل گروه، موقعیت، رفتار قابلمشاهده و پیامد باشد.
| بازنویسی قابل بررسی | جمله اولیه | یادداشت من |
|---|---|---|
۲. تفکیک نشانه، تفسیر و علت#
یک مسئله تیمی را انتخاب کنید و سه لایه آن را بنویسید یک مسئله تیمی را انتخاب کنید و سه لایه آن را بنویسید.
نشانه قابلمشاهده تفسیر احتمالی علت احتمالی
سپس بنویسید برای بررسی علت به چه دادهای نیاز دارید.
۳. نقشه ذینفعان#
برای مسئله انتخابی خود، دستکم پنج ذینفع را شناسایی کنید.
چگونه باید مشارکت کند؟
چه دانشی دارد؟
چه اثری از مسئله میپذیرد؟
ذینفع
۴. تشخیص مشارکت واقعی و نمایشی#
یک جلسه یا فرایند سازمانی را بررسی کنید.
پاسخ دهید: آیا راهحل پیش از جلسه تعیینشده بود؟
- اعضا بر کدام بخش تصمیم اثر داشتند؟
- کدام بخشها خارج از اختیار آنان بود؟
- آیا این محدوده اختیار از ابتدا اعلامشده بود؟
- چگونه میتوانستید مشارکت را واقعیتر کنید؟
-
۵. طراحی جلسه با روش گروه اسمی#
برای یک مسئله تیمی، یک جلسه ۶۰ دقیقهای طراحی کنید.
| خروجی | فعالیت | مرحله زمان | |||
|---|---|---|---|---|---|
| ۱۰ دقیقه | ۵ دقیقه | تولید خاموش ایده | معرفی مسئله | ||
| ۱۰ دقیقه | ۱۵ دقیقه | روشنسازی | ارائه نوبتی | ||
| ۱۰ دقیقه | ۱۰ دقیقه | تعیین گام بعدی | اولویتبندی |
۶. تحلیل توزیع مشارکت#
در یک جلسه تیمی، بهصورت تقریبی ثبت کنید که هر فرد چه مقدار و با چه کیفیتی مشارکت میکند. توجه داشته باشید که تعداد دفعات صحبتکردن تنها معیار مشارکت نیست. ممکن است فردی کمتر صحبت کند، اما یک پیشنهاد مهم ارائه دهد یا مسئولیت اصلی اجرای راهحل را بپذیرد.
| میزان اثرگذاری بر تصمیم | نوع مشارکت ارائه ایده / پرسش / مخالفت / جمعبندی | ارائه ایده / پرسش / مخالفت / جمعبندی | زمان تقریبی صحبت | تعداد نوبتهای صحبت عضو اول عضو دوم | عضو تیم | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ارائه ایده / پرسش / مخالفت / | عضو | |||||
| ارائه ایده / پرسش / مخالفت / جمعبندی | جمعبندی | عضو چهارم | سوم | |||
| ارائه ایده / پرسش / مخالفت / | عضو | |||||
| ارائه ایده / پرسش / مخالفت / جمعبندی | جمعبندی | عضو ششم | پنجم |
پرسشهای تحلیلی
- چه کسی بیشترین زمان صحبت را در اختیار داشت؟
- چه کسی بیشترین اثر را بر تصمیم نهایی گذاشت؟
- آیا فردی وجود داشت که کمتر صحبت کرد، اما ایده مهمی ارائه داد؟
- آیا افراد صاحبمنصب یا باتجربه بیش از دیگران بر مسیر گفتوگو اثر گذاشتند؟
- آیا همه اعضا فرصت بیان مخالفت یا نگرانی خود را داشتند؟
- اگر دوباره این جلسه را برگزار کنید، چه تغییری در روش تسهیل ایجاد میکنید؟
- برای افزایش مشارکت افراد کمحرف، از چه روشهایی استفاده خواهید کرد؟
۷. ترسیم نقشه تجربه یک ذینفع#
یکی از ذینفعان مسئله خود را انتخاب کنید؛ برای مثال، یک عضو تازهوارد، یک مسئول جلسه، یک ارزیاب، یک کارمند یا یک استفادهکننده از خدمت.
تجربه او را از آغاز تا پایان فرایند بررسی کنید.
| فرصت طراحی | چه دشواریای وجود دارد؟ | چه نیازی دارد؟ | فرد چه احساسی دارد؟ | چه اتفاقی برای فرد رخ میدهد؟ | مرحله تجربه | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| هنگام ورود یا آغاز کار | پیش از شروع | |||||
| هنگام انجام | ||||||
| هنگام مواجهه با مشکل | وظیفه | |||||
| پس از پایان کار |
نمونه
مسئله: اعضای تازهوارد نقشهای جلسه را نمیپذیرند.
| مشاهده | مرحله تجربه | ||
|---|---|---|---|
| درباره دشواری و مسئولیت هر نقش اطلاعات کافی ندارد. | عضو تازهوارد نمیداند چه نقشهایی وجود دارد. | هنگام انتخاب نقش | پیش از جلسه |
| هنگام اجرای نقش نمیداند در صورت بروز مشکل از چه کسی کمک بگیرد. | از اشتباهکردن یا ارزیابیشدن میترسد. | هنگام پذیرش نقش | |
| بازخورد مشخصی درباره عملکرد خود دریافت نمیکند. | پس از جلسه |
۸. تبدیل ایده خام به نمونه اولیه#
یک ایده کلی را به یک نمونه اولیه مشخص، قابلمشاهده و قابل آزمایش تبدیل کنید.
ایده خام
برگه طراحی نمونه اولیه
پرسش پاسخ
راهحل پیشنهادی ما دقیقاً چیست؟
این راهحل برای چه کسی طراحی شدهاست؟
در چه موقعیتی از آن استفاده میشود؟
نخستین گام استفاده از آن چیست؟
راهحل شامل چها جزایی است؟
چه منابعی برای اجرای آن لازم است؟
چه فرضی درباره مسئله در این راهحل وجود دارد؟
در اجرای آزمایشی چه چیزی را بررسی میکنیم؟
موفقیت اولیه را چگونه تشخیص میدهیم؟
مسئول هماهنگی اجرای آزمایشی چه کسی است؟
مدت اجرای آزمایشی چقدر است؟
چه خطری ممکن است مانع اجرا شود؟
مثال
ایده خام: «باید اعضای تازهوارد را بیشتر درگیر کنیم.»
نمونه اولیه: «پس از هر جلسه، یک راهنمای یکصفحهای درباره نقشهای جلسه در اختیار اعضای تازهوارد قرار میگیرد. هر عضو تازهوارد تا جلسه بعد یک نقش ساده را انتخاب میکند و یک عضو باتجربه بهعنوان همراه، پاسخگوی پرسشهای او خواهد بود.»
این نمونه اولیه قابلاجرا، قابلمشاهده و قابل اصلاح است.
۹. ثبت منطق تصمیمگیری و مسئولیتها#
برای آنکه تصمیم تیم شفاف و قابل پیگیری باشد، انتخاب نهایی را در جدول زیر ثبت کنید.
| دلیل انتخاب یا کنار گذاشتن | تصمیم نهایی | امتیاز بر اساس معیارها | خطرها و محدودیتها | شواهد یا مزیتها | گزینه اول گزینه دوم | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گزینه | ||||||
| گزینه چهارم | سوم |
سپس مسئولیتهای اجرای راهحل را مشخص کنید.
| افراد همکار زمان انجام روش پیگیری | مسئول انجام فرد پاسخگو | فعالیت آمادهسازی نمونه اولیه اطلاعرسانی به اعضا اجرای آزمایشی جمعآوری بازخورد بررسی نتیجه اصلاح راهحل پرسشهای تحلیلی | |||
|---|---|---|---|---|---|
| آیا همه اعضا درباره شیوه تصمیمگیری از ابتدا اطلاع داشتند؟ | • | ||||
| آیا تصمیم بر اساس معیارهای مشخص گرفته شد؟ | • | ||||
| آیا نظر مخالف در تصمیم نهایی ثبت شد؟ | • | ||||
| آیا مسئولیتها به افراد مشخص واگذارشدهاست؟ | • | ||||
| آیا زمان بازبینی تصمیم مشخص است؟ | • |
- اگر راهحل موفق نشود، چه کسی باید نتیجه را بررسی کند؟
۱۰. اجرای آزمون محدود و استخراج یادگیری#
نمونه اولیه خود را دستک میکبار در مقیاس محدود اجرا کنید. هدف آزمون، اثبات بی نقصبودن راهحل نیست؛ هدف، کشف نقاط قوت، محدودیتها و نیازهای اصلاحی است.
گزارش اجرای آزمایشی
| بخش پاسخ | ||
|---|---|---|
| آزمون در چه زمانی و کجا اجرا شد؟ | راهحل اولیه چه بود؟ | |
| انتظار داشتیم چه اتفاقی بیفتد؟ | چه کسانی در آزمون شرکت کردند؟ | |
| چه شواهدی برای این نتیجه داریم؟ | در عمل چه اتفاقی افتاد؟ | |
| چه چیزی بهتر از انتظار پیش دشوارتر | ||
| کدام بازخوردها تکرار شد؟ | از انتظار بود؟ | |
| کدام بازخورد بهطور مستقیم بر اصلاح | ||
| در نسخه بعدی چه چیزی تغییر میکند؟ | راهحل اثر گذاشت؟ | |
| چه چیزی را عمداً تغییر نمیدهیم؟ | ||
| گام بعدی چیست؟ | چرا؟ |
جدول بازخورد
| اقدام اصلاحی | کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد | کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد | بازخورد یا مشاهده منبع بازخورد اثر آن بر تجربه افراد اهمیت |
|---|---|---|---|
دفتر ثبت تغییرات
| تغییر ایجادشده دلیل تغییر منبع شواهد نتیجه تغییر | نسخه | |
|---|---|---|
| نسخه دوم | نسخه نخست | |
| نسخه سوم |
مرور و بهکارگیری
پیش از آغاز سخنرانی، برای پاسخ تأملی به پرسشهای زیر زمان بگذارید.
- چگونه میتوان میان «مشارکت واقعی» و «نظرخواهی نمایشی» تفاوت قائل شد؟
- اگر راهحل نهایی با نظر شما متفاوت باشد، چگونه میتوانید همچنان از فرایند مشارکتی و تصمیم تیم حمایت کنید؟
- چگونه میتوان به افراد کمحرف فرصت اثرگذاری داد، بدون آنکه آنان را در معرض فشار یا خجالت قرار داد؟
- اگر مدیر یا فرد صاحبنفوذ با نظر شما مخالف باشد، چگونه میتوانید امنیت روانی و استقلال فکری اعضا را حفظ کنید؟
- در چه شرایطی رأیگیری میتواند مناسب باشد و در چه شرایطی ممکن است دیدگاه اقلیت را نادیده بگیرد؟
- چگونه میتوانید میان آزادی ایدهپردازی و محدودیتهای واقعی مانند زمان، بودجه، مقررات و اختیار سازمانی تعادل برقرار کنید؟
- اگر آزمون اولیه راهحل موفق نشود، چگونه میتوانید شکست را به داده و یادگیری تبدیل کنید؟
تکلیف خود را کامل کنید#
اکنون که مبانی و تمرینهای طراحی مشارکتی را مطالعه کر دهاید، پروژه عملی خود را اجرا کنید.
گام ۱ | انتخاب مسئله#
یک مسئله واقعی، محدود و قابل آزمایش را از یک تیم انتخاب کنید.
مسئله انتخابی من: …
تیم یا محیط مورد بررسی: …
چرا این مسئله اهمیت دارد؟
…
گام ۲ | شناسایی ذینفعان#
دستکم چهار و حداکثر هشت نفر را برای مشارکت مستقیم یا غیرمستقیم شناسایی کنید.
فرد یا گروه رابطه با مسئله تجربه یا دانش مهم شیوه مشارکت
دقت کنید که فقط مدیران یا افراد پرحرف را دعوت نکنید. دستک میک نفر را انتخاب کنید که مستقیماً با مسئله مواجه است یا از راهحل استفاده خواهد کرد.
گام ۳ | تعیین محدوده اختیار#
پیش از جلسه مشخص کنید: - کدام بخش از مسئله در اختیار تیم است؟
- کدام بخش خارج از اختیار تیم است؟
- چه محدودیتهایی از قبل وجود دارد؟
- چه کسی تصمیم نهایی را میگیرد؟
- کدام بخش از تصمیم به خودتیم واگذار میشود؟
- راهحل در چه محدودهای قابل آزمایش است؟
موضوع در اختیار تیم خارج از اختیار تیم توضیح
این اطلاعات را پیش از آغاز مشارکت به اعضا اعلام کنید. وعده اختیار بیشتر از اختیار واقعی، مشارکت را به تجربهای نمایشی تبدیل میکند.
گام ۴ | طراحی جلسه مشارکتی#
برای جلسه خود برنامهای روشن بنویسید.
الگوی پیشنهادی جلسه ۷۵ دقیقهای
| خروجی | فعالیت | مرحله زمان | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| فهرست تجربههای فردی | دقیقه نوشتن تجربهها و دشواریها | توضیح مسئله، اختیار و قواعد درک مشترک از جلسه | ۱۰ | ۵ دقیقه | تجربهنگاری فردی | معرفی هدف و محدوده | |
| دادههای کیفی | ترکیب و اصلاح صورت مسئله تعریف مشترک مسئله | دقیقه ارائه تجربهها بدون نقد فوری | ۱۰ دقیقه | ۱۵ | بازتعریف مسئله | اشتراکگذاری نوبتی | |
| فهرست اولیه ایدهها | دقیقه ترکیب ایدههای مشابه چند گزینه روشن | دقیقه تولید مستقل ایدهها | ۱۰ | ۱۰ | دستهبندی وروش نسازی | ایدهپردازی خاموش | |
| برنامه اجرا | حل یا ترکیب راهحلها | دقیقه مسئولیتها و زمان آزمون | دقیقه مقایسه گزینهها راه | ۵ | بندی ۱۰ تعیین گام بعدی | انتخاب معیار و اولویتبندی ۱۰ |
در صورت نیاز میتوانید جلسه را به دو نشست کوتاه تقسیم کنید؛ برای نمونه، یک نشست برای شناخت مسئله و یک نشست برای طراحی و انتخاب راهحل.
گام ۵ | اجرای فرایند مشارکتی#
در زمان اجرا: - مسئله را بدون سرزنش افراد بیان کنید؛ - ابتدا تجربهها را جمعآوری کنید؛ - فرصت ایده پردازی مستقل بدهید؛ - اجازه ندهید نظر یک فرد، پیش از شنیدن دیگران، جهت جلسه را تعیین کند؛ - ایدهها را دقیق و بدون تحریف ثبت کنید؛ - مخالفتها را بهعنوان داده مهم در نظر بگیرید؛ - معیارهای تصمیمگیری را پیش از انتخاب راهحل مشخص کنید؛ - تصمیم و دلیل آن را در پایان جلسه ثبت کنید.
برگه ثبت فرایند
| شواهد برداشت من | تصمیم یا اتفاق مهم | مرحله | |
|---|---|---|---|
| بازتعریف مسئله | شناخت مسئله | ||
| انتخاب راهحل | ایده پردازی | ||
| تعیین مسئولیتها |
گام ۶ | ساخت نمونه اولیه#
راهحل انتخابشده را در یک شکل ساده و قابل آزمایش آماده کنید.
نوع نمونه اولیه: □ فرم □ جدول □ راهنمای یکصفحهای □ الگوی پیام □ الگوی جلسه □ دستورالعمل □ تقسیم مسئولیت جدید □ خدمت آزمایشی □ ابزار دیگر …
توضیح نمونه اولیه: …
…
گام ۷ | اجرای آزمون محدود#
راهحل را دستکم یکبار در مقیاس محدود اجرا کنید.
| شاخصهای بررسی | مسئول اجرا | مدت آزمون | تاریخ اجرا گروه آزمایشی | |
|---|---|---|---|---|
| نتیجه آزمون | ||||
| • چه چیزی طبق انتظار پیش رفت؟ | ||||
| • کدام عضو یا گروه بیشترین فایده را برد؟ • کدام عضو یا گروه با دشواری بیشتری مواجه شد؟ | • چه چیزی طبق انتظار پیش نرفت؟ | |||
| • کدام بازخوردها مستقیماً به تغییر راهحل منجر شدند؟ | • چه بازخوردی دریافت کردید؟ | |||
| گام ۸ / اصلاح راهحل |
بخش راهحل اولیه بازخورد دریافت شده تغییر ایجادشده دلیل تغییر
گام ۹ | آمادهسازی سخنرانی نهایی#
یک سخنرانی تحلیلی و کاربردی ۸ تا ۱۰ دقیقهای آماده کنید.
سخنرانی شما باید نشان دهد: | | | مسئله چه بود؟ | • | | --- | --- | --- | --- | | | این مسئله برای چه کسانی اهمیت داشت؟ | | • | | | چه ذینفعانی در فرایند حضور داشتند؟ | | • | | | | مشارکت چگونه طراحی شد؟ | • | | | چگونه از سلطه افراد پرنفوذ جلوگیری کردید؟ | | • | | | | چه ایدههایی مطرح شد؟ | • | | | | چگونه مسئله بازتعریف شد؟ | • | | | | معیارهای انتخاب راهحل چه بودند؟ | • | | | | تصمیم چگونه گرفته شد؟ | • | | | | نمونه اولیه چه بود؟ | • | | | | آزمون اولیه چه نتیجهای داشت؟ | • | | | کدام بازخوردها باعث اصلاح راهحل شدند؟ | | • | | | | در فرایند مشارکت چه آموختید؟ | • | | محتوای پیشنهادی معرفی مسئله و اهمیت آن توضیح فرایند مشارکتهای مطرحشده و معیارهای انتخاب بندی و گام بعدی | دقیقه دوم معرفی تیم و ذینفعان دقیقه ششم راهحل انتخابشدهو نمونه اولیه دقیقه هفتم اجرای آزمون و شواهد مشاهدهشده دقیقه هشتم بازخوردها و اصلاحات دقیقه نهم تحلیل یادگیری و پیامدهای سیستمی دقیقه دهم جمع | گام بعدی چیست؟ ساختار پیشنهادی سخنرانی ۸ تا ۱۰ دقیقهای زمان تقریبی دقیقه اول دقیقه سوم و چهارم دقیقه پنجم ایده دقیقه دهم جمع | • |
گام ۱۰ | آماده سازی شواهد#
برای پشتیبانی از سخنرانی، دستک مسه مورد از شواهد زیر را آماده کنید: □ تعریف اولیه و نهایی مسئله □ نقشه ذینفعان □ جدول زمانبندی جلسه □ عکس یا تصویر بدون اطلاعات محرمانه □ فهرست ایدهها □ جدول معیارهای تصمیمگیری □ نمونه اولیه □ نتیجه آزمون □ بازخوردهای ناشناس □ دفتر ثبت تغییرات □ جدول مسئولیتها □ نمودار ساده پیشرفت یا نتیجه تذکر اخلاقی: اگر از تصویر، پیام، فرم یا نظر افراد استفاده میکنید، اطلاعات شخصی آنان را حذف کنید و در صورت نیاز، رضایت آنان را بگیرید.
چکلی ستنهایی عضو#
پیش از ارائه، بررسی کنید
□ مسئله من واقعی و محدود است.
□ راهحل را پیش از آغاز فرایند قطعی نکردهام.
□ ذینفعان اصلی را شناسایی کردهام.
□ دستک میک فرد با تجربه مستقیم از مسئله در فرایند حضور داشتهاست.
□ محدوده اختیار و محدودیتها را روشن کردهام.
□ برای تولید مستقل ایدهها زمان در نظر گرفتهام.
□ اجازه ندادهام نظر فرد صاحب منصب زودتر از دیگران جهت جلسه را تعیین کند.
□ ایدهها و مخالفتها را ثبت کردهام.
□ معیارهای انتخاب راهحل مش خصاند.
□ تصمیم نهایی و دلیل آن مستند شدهاست.
□ نمونه اولیه ساخته شدهاست.
□ نمونه اولیه دستکم یکبار آزمایش شدهاست.
□ از کاربران یا اعضای درگیر بازخورد گرفتهام.
□ راهحل را بر اساس بازخورد اصلاح کردهام.
□ مسئولیتها و زمانبندی گام بعدی مشخص است.
□ اطلاعات شخصی اعضا را بدون اجازه منتشر نمیکنم.
□ در سخنرانی، فرایند و شواهد را تحلیل میکنم، نه اینکه فقط از کار تیمی تعریف کنم.