دانشنامه پارس مسترزپارس مسترز ایران toastmasters.ir ↗

ایستگاه ۴ از ۵ • معمار ذهن جمعی • V-MATH سطح ۵: نمایش تخصص

هوش جمعی

سه قانون ساده، یک رقص بزرگ: پرندگان بدون رهبر!

  • پروژه
  • ⏱ ۴ تا ۶ دقیقه
فهرست این صفحه
تصویر ایستگاه ۴: هوش جمعی

سه قانون ساده، یک رقص بزرگ: پرندگان بدون رهبر!

هدف‌های این ایستگاه#

  • سه قانون جدایی، هم‌جهتی و پیوستگی را دقیق توضیح دهی.
  • مفهوم «پدیدهٔ نوظهور» را با مثال طبیعی و فنی بیان کنی.
  • یک شبیه‌سازی کاغذی یا رایانه‌ای اجرا کنی و اثر حذف یک قانون را بسنجی.
  • گزارش کتبی تایپ‌شده بنویسی و در ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای شبیه‌سازی‌ات را نشان دهی.

مأموریت تو: رهبرِ بی‌رهبرها

هدف
گزارش کتبی تایپ‌شده بنویسی و در ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای شبیه‌سازی‌ات را نشان دهی.
نمای کلی
یکی از سه روش را انتخاب کن: الف) روایت: رفتار یک دستهٔ واقعی (پرنده، ماهی، مورچه) را با فیلم یا مشاهده تحلیل کن و سه قانون را در آن پیدا کن؛ ب) کاغذی: ۲۰ نقطه با جهت‌های گوناگون بکش و در ۵ تا ۶ گام قانون‌ها را اعمال کن؛ ج) رایانه‌ای: مدل «Flocking» را در NetLogo Web اجرا کن و اثر تغییر هر قانون را ببین. در هر روش دست‌کم یک پرسش «اگر... چه می‌شود؟» را بیازما. همه را در گزارش کتبی تایپ‌شده و ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای بیاور.

بخش ۱: ماجرا: ارکستری بدون رهبر#

تصور کن ارکستری بزرگ بدون رهبر بنوازد و هر نوازنده فقط به دو بغل‌دستی‌اش گوش کند؛ عجیب است اما شاید آهنگی زیبا دربیاید! سارها همین کار را می‌کنند: هر پرنده فقط حدود ۷ همسایهٔ نزدیکش را می‌پاید، اما کل دسته مثل یک موجود زنده می‌پیچد. هیچ پرنده‌ای نقشهٔ کل دسته را ندارد. به این نظم بی‌فرمانده «پدیدهٔ نوظهور» می‌گویند: کل، چیزی بیشتر از جمع اجزاست.

بخش ۲: جدایی#

به همسایه‌ای که خیلی نزدیک است نخور؛ کمی از او دور شو.

بخش ۳: هم‌جهتی#

جهت و سرعتت را به میانگین همسایه‌ها نزدیک کن.

بخش ۴: پیوستگی#

به سوی مرکز گروه همسایه‌ها حرکت کن تا از دسته جدا نشوی.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی
نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی
نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی

بخش ۵: اندازه‌گیری نظم#

برای سنجیدن نظم، همهٔ پیکان‌های سرعت را سر‌به‌سر کنار هم می‌گذاریم و طول برآیند را بر مجموع طول‌ها تقسیم می‌کنیم. اگر همه هم‌جهت باشند عدد ۱ به دست می‌آید و اگر جهت‌ها کاملاً پراکنده باشند نزدیک ۰. در شبیه‌سازی ما (۴۰ پرنده، بذر ثابت) نظم در گام صفر حدود ۰٫۱ بود و در گام ۴۰۰ به حدود ۰٫۹۸ رسید؛ بدون اینکه هیچ پرنده‌ای «رهبر» باشد.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی
نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی

بخش ۶: آزمایش «اگر...»#

در همان شبیه‌سازی، هر بار یک قانون را خاموش کردیم (گام ۳۰۰): با «فقط پیوستگی» پرنده‌ها دور هم جمع می‌شوند اما هر کدام به سویی می‌رود (نظم حدود ۰٫۱۶). «بدون جدایی» همه هم‌جهت می‌شوند (نظم ۱٫۰) اما روی هم می‌افتند و یک تودهٔ فشرده می‌سازند؛ در واقعیت یعنی برخورد! «بدون هم‌جهتی» نظم حدود ۰٫۰۸ است: نزدیک هم‌اند اما سرگردان. نتیجه: هر سه قانون لازم‌اند و هیچ‌کدام به‌تنهایی «دسته» نمی‌سازد.

بخش ۷: شبیه‌سازی کاغذی#

۲۰ نقطه را در یک ردیف بکش و به هر کدام یکی از ۴ جهت (راست، بالا، چپ، پایین) بده. قانون ساده‌شدهٔ هم‌جهتی: در هر گام، هر نقطه به خودش و دو همسایه‌اش نگاه می‌کند و اگر دو تا از این سه هم‌جهت بودند، همان جهت را می‌گیرد. در نمونهٔ ما در گام صفر هر ۴ جهت دیده می‌شد و پس از ۵ گام فقط ۳ جهت ماند و نقطه‌ها در گروه‌های هم‌جهت جمع شدند. با قانون‌های کامل‌تر (و گام‌های بیشتر) نظم بیشتری پدید می‌آید.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی

بخش ۸: هوش جمعی کجا به کار می‌آید؟#

سینما: روش رینولدز در فیلم «بازگشت بتمن» (۱۹۹۲) برای دستهٔ خفاش‌ها و پنگوئن‌ها و در «شیرشاه» (۱۹۹۴) برایَرِمگاوهای وحشی به کار رفت. پهپادها: نمایش‌های نوری با صدها پهپاد و جست‌وجوی گروهی با قانون‌های ساده هماهنگ می‌شوند. الگوریتم کلونی مورچه: رایانه‌ها با تقلید از رّد بوی مورچه‌ها مسیرهای کوتاه را در مسئله‌های زمان‌بندی و مسیریابی پیدا می‌کنند. ترافیک و جمعیت: طراحان ورزشگاه‌ها حرکت جمعیت را با مدل‌های مشابه شبیه‌سازی می‌کنند تا خروج امن‌تر شود.

بخش ۹: «هر دسته یک رهبر دارد»#

نه! در دستهٔ سارها هیچ پرنده‌ای فرمان نمی‌دهد.

بخش ۱۰: «رفتار پیچیده قانون پیچیده می‌خواهد»#

نه! سه قانون ساده کافی است؛ این همان پدیدهٔ نوظهور است.

بخش ۱۱: «حذف یک قانون فرقی نمی‌کند»#

نه! آزمایش ما نشان داد بدون هر قانون، دسته از هم می‌پاشد یا روی هم می‌افتد.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی

بخش ۱۲: مراحل انجام پروژه#

  1. سه قانون را با شکل خودت بکش و توضیح بده.
  2. یکی از سه روش (روایت، کاغذی، رایانه‌ای) را انتخاب کن.
  3. شبیه‌سازی یا مشاهده را انجام بده و نتیجه را ثبت کن.
  4. دست‌کم یک آزمایش «اگر... چه می‌شود؟» انجام بده (مثاً لحذف یک قانون).
  5. یک کاربرد واقعی هوش جمعی پیدا کن.
  6. گزارش کتبی تایپ‌شده بنویس و ارائه را آماده کن.

بخش ۱۳: ساختار ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای#

مقدمه (حدود ۱ دقیقه): تصویر یا فیلم کوتاه یک دستهٔ سار و پرسش «رهبر کیست؟» قانون‌ها (حدود ۱ دقیقه): سه قانون با شکل. شبیه‌سازی (حدود ۲ دقیقه): نتیجهٔ روش تو و آزمایش «اگر...» کاربرد و نتیجه (حدود ۱ تا ۲ دقیقه): یک کاربرد و آموخته‌های تو. تمرین سریع: با ۵ دوست در حیاط سه قانون را بازی کنید و ببینید چه شکلی می‌سازید. شکل قانون‌ها، نتیجهٔ شبیه‌سازی و آزمایش «اگر...» را در گزارش کتبی تایپ‌شده بیاور. گزارش را به تسهیلگر سرپرست بده و ارائه را با تصویر یا اسلاید اجرا کن.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه هوش جمعی

خودآزمایی#

گزینهٔ درست را انتخاب کن و «بررسی پاسخ‌ها» را بزن.

۱ کدام یک از سه قانون بویدها نیست؟

۲ «پدیدهٔ نوظهور» یعنی...

۳ در آزمایش ما، حذف قانون جدایی چه کرد؟

نمایش پاسخ‌نامه

۱. پیروی از رهبر؛ ۲. نظمی که از برهم‌کنش اجزای ساده پدید می‌آید؛ ۳. پرنده‌ها روی هم جمع شدند

پرسش‌های مرور و کاربرد#

  1. سه قانون رینولدز را با شکل توضیح بده.
  2. پدیدهٔ نوظهور را با یک مثال طبیعی و یک مثال فنی بیان کن.
  3. آزمایش «اگر...» تو چه نتیجه‌ای داشت؟
  4. مورچه‌ها چطور بدون نقشه مسیر کوتاه را پیدا می‌کنند؟

مهر گذرنامه: پیش از رفتن به ایستگاه بعد#

پیش از رفتن به ایستگاه بعدی، این موارد را علامت بزن:

آفرین! یک مهر دیگر در گذرنامهٔ ریاضی‌ات خورد.

پارس مسترز ایران — با هم، رساتر سخن می‌گوییم.

© ۱۳۹۷ پارس مسترز ایران. تمامی حقوق محفوظ است. پارس مسترز ایران، نشان (لوگوی) پارس مسترز ایران و تمامی علائم تجاری و حقوق نشر مربوط به پارس مسترز ایران، دارایی انحصاری این سازمان است و استفاده از آن‌ها تنها با کسب اجازه مجاز است.

toastmasters.ir • docs.toastmasters.ir • کد منبع با مجوز MIT