دانشنامه پارس مسترزپارس مسترز ایران toastmasters.ir ↗

ایستگاه ۵ از ۵ • کارآگاه بی‌نهایت • V-MATH سطح ۵: نمایش تخصص

بی‌نهایت در بی‌نهایت

هتلی پر که همیشه جا دارد، و بی‌نهایتی بزرگ‌تر از بی‌نهایت!

  • پروژه
  • ⏱ ۴ تا ۶ دقیقه
فهرست این صفحه
تصویر ایستگاه ۵: بی‌نهایت در بی‌نهایت

هتلی پر که همیشه جا دارد، و بی‌نهایتی بزرگ‌تر از بی‌نهایت!

هدف‌های این ایستگاه#

  • با هتل هیلبرت نشان دهی که «پر» بودن در بی‌نهایت معنای تازه‌ای دارد.
  • تناظر یک‌به‌یک را برای مقایسهٔ اندازهٔ مجموعه‌ها به کار ببری.
  • استدلال قطری کانتور را گام‌به‌گام اجرا و توضیح دهی.
  • گزارش کتبی تایپ‌شده بنویسی و در ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای حاضران را شگفت‌زده کنی.

مأموریت تو: مدیر هتل بی‌نهایت

هدف
گزارش کتبی تایپ‌شده بنویسی و در ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای حاضران را شگفت‌زده کنی.
نمای کلی
تو مدیر هتل هیلبرتی. سه مسئله را حل کن: ۱) یک مهمان تازه می‌آید؛ ۲) اتوبوسی با بی‌نهایت مسافر می‌آید؛ ۳) نشان بده با فهرست کردن عددهای اعشاری بین ۰ و ۱ همیشه عددی جا می‌ماند (استدلال قطری). برای ارائه یکی از سه قالب را انتخاب کن: سخنرانی، پوستر یا ویدیوی کوتاه (اختیاری( )فقط با رضایت والدین و همهٔ حاضران، بارگذاری در پنل پارس مسترز و بدون هیچ انتشار عمومی). همه را در گزارش کتبی تایپ‌شده و ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای بیاور.

بخش ۱: ماجرا: هتلی که هرگز پر نمی‌شود#

داوید هیلبرت، ریاضی‌دان آلمانی، داستانی تعریف کرد: هتلی با بی‌نهایت اتاق شماره‌دار (۱، ۲، ۳، ...) که همهٔ اتاق‌هایش پر است. نیمه‌شب مسافری خسته می‌رسد. در هتل معمولی می‌گفتند «جا نداریم!»، اما مدیر هتل هیلبرت لبخند می‌زند و از بلندگو اعلام می‌کند: «هر مهمان لطفاً به اتاق بعدی برود.» مهمان اتاق ۱ به ۲، مهمان ۲ به ۳ و... هیچ‌کس بی‌اتاق نمی‌ماند و اتاق ۱ خالی می‌شود! در بی‌نهایت، «پر» و «جا دارد» با هم جمع می‌شوند.

بخش ۲: تناظر یک‌به‌یک#

دو مجموعه هم‌اندازه‌اند اگر بتوانیم اعضایشان را دو‌به‌دو جفت کنیم و هیچ‌کس تنها نماند؛ مثل صندلی‌ها و دانش‌آموزان کلاس.

بخش ۳: شمارا#

مجموعه‌ای که بتوان اعضایش را در یک فهرست «اول، دوم، سوم...» ردیف کرد؛ مثل عددهای طبیعی، زوج‌ها و حتی کسرها.

بخش ۴: ناشمارا#

مجموعه‌ای بزرگ‌تر از آن که در هیچ فهرستی جا شود؛ مثل عددهای اعشاری بین ۰ و ۱.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت

بخش ۵: اتوبوس بی‌نهایت#

اتوبوسی با بی‌نهایت مسافر (۱، ۲، ۳، ...) می‌رسد. جابه‌جایی یک‌اتاقی کافی نیست. راه‌حل: هر مهمان قدیمی به اتاقی با شمارهٔ دو برابر برود: ۱ به ۲، ۲ به ۴، ۳ به ۶، ... حالا همهٔ مهمان‌های قدیمی در اتاق‌های زوج‌اند و همهٔ اتاق‌های فرد (۱، ۳، ۵، ...) خالی شده‌اند؛ و اتاق فرد هم بی‌نهایت است! مسافر شمارهٔ k به اتاق ۱ − ۲k می‌رود: مسافر ۱ به اتاق ۱، مسافر ۲ به ۳، مسافر ۳ به ۵.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت
نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت

بخش ۶: عددی که در فهرست نیست#

فرض کن کسی ادعا می‌کند همهٔ عددهای اعشاری بین ۰ و ۱ را فهرست کرده: ۰٫۱۴۲۵..، ۰٫۸۲۹۱..، ۰٫۵۳۷۴..، ۰٫۹۰۱۶... . رقم اول عدد اول (۱)، رقم دوم عدد دوم (۲)، رقم سوم عدد سوم (۷) و رقم چهارم عدد چهارم (۶) را جدا کن. حالا عددی تازه بساز که هر رقمش با رقم قطری فرق دارد؛ مثاً لهر جا رقم قطری ۵ نبود ۵ بگذار و هر جا ۵ بود : ۴ می‌شود ۰٫۵۵۵۵... . این عدد با عدد اول در رقم اول فرق دارد، با دومی در رقم دوم و... پس در فهرست نیست! (۵ و ۴ را انتخاب کردیم تا گرفتار ۰ و ۹ نشویم، چون ۰٫۰۹۹۹... و ۰٫۱۰۰۰... یک عددند.) هر فهرستی که بسازی، این روش عددی بیرون از آن پیدا می‌کند.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت

بخش ۷: چقدر می‌ماند؟#

پاره‌خط به طول ۱ را در نظر بگیر. گام : ۱ یک‌سوم میانی را بردار؛ ۲/۳ می‌ماند. گام : ۲ از هر تکه یک‌سوم میانی را بردار؛ ۲/۳ × ۲/۳ = ۴/۹ می‌ماند. گام : ۳ ۸/۲۷ ≈ ۰٫۳۰. هر گام طول باقی‌مانده ۲/۳ برابر می‌شود و به صفر نزدیک می‌شود. اما شگفتی اینجاست: نقطه‌هایی که هرگز برداشته نمی‌شوند (مثل ۰، ۱، ۱/۳، ۲/۳ و حتی ۱/۴) ناشمارا هستند؛ یعنی از عددهای طبیعی هم «بیشترند»!

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت
نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت

بخش ۸: بی‌نهایت کجا به کار می‌آید؟#

رایانه و منطق: استدلال قطری ایدهٔ اثبات تورینگ بود که نشان داد بعضی مسئله‌ها را هیچ برنامهٔ رایانه‌ای نمی‌تواند حل کند. فیزیک و حسابان: مفهوم حد و بی‌نهایت‌های کوچک پایهٔ محاسبهٔ سرعت، مساحت و حرکت است. هنر و طبیعت: مجموعهٔ کانتور خویشاوند برخال‌ها (فرکتال‌ها) است؛ الگوهایی که در کلم بروکلی، ساحل دریا و ابرها دیده می‌شوند. فلسفه: پرسش «آیا بی‌نهایت واقعی است؟» هنوز هم بحث‌برانگیز است.

بخش ۹: «همهٔ بی‌نهایت‌ها برابرند»#

نه! عددهای اعشاری بی‌نهایتی بزرگ‌تر از عددهای طبیعی‌اند.

بخش ۱۰: «زوج‌ها نصف طبیعی‌ها هستند»#

در اندازه‌گیری بی‌نهایت نه! جفت کردن نشان می‌دهد هم‌اندازه‌اند.

بخش ۱۱: «بی‌نهایت فقط یک عدد خیلی بزرگ است»#

نه! بی‌نهایت عدد نیست؛ با قانون‌های دیگری رفتار می‌کند (∞ = ۱ + ∞ در هتل هیلبرت).

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت

بخش ۱۲: مراحل انجام پروژه#

  1. مسئلهٔ مهمان تازه و اتوبوس بی‌نهایت را با شکل حل کن.
  2. جفت کردن طبیعی‌ها و زوج‌ها را نشان بده.
  3. استدلال قطری را با فهرست چهار عددی خودت اجرا کن.
  4. مجموعهٔ کانتور را تا گام ۳ بکش و طول باقی‌مانده را حساب کن.
  5. قالب ارائه (سخنرانی، پوستر یا ویدیوی کوتاه اختیاری) را انتخاب کن (فقط با رضایت والدین و همهٔ حاضران، بارگذاری در پنل پارس مسترز و بدون هیچ انتشار عمومی).
  6. گزارش کتبی تایپ‌شده بنویس و ارائه را آماده کن.

بخش ۱۳: ساختار ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقه‌ای#

مقدمه (حدود ۱ دقیقه): داستان هتل پر و مسافر خسته. هتل و اتوبوس (حدود ۱ دقیقه): دو راه‌حل مدیر هتل. استدلال قطری (حدود ۲ دقیقه): جدول اعداد و عدد جا مانده. شگفتی و نتیجه (حدود ۱ تا ۲ دقیقه): مجموعهٔ کانتور و اینکه این پروژه نگاهت به بی‌نهایت را چطور عوض کرد. تمرین سریع: اگر دو اتوبوس بی‌نهایت با هم برسند، مدیر هتل چه کند؟ راه‌حل‌ها، جدول قطری و شکل کانتور را در گزارش کتبی تایپ‌شده بیاور. گزارش را به تسهیلگر سرپرست بده و ارائه را با قالب انتخابی اجرا کن.

نمودار و تصویر آموزشی ایستگاه بی‌نهایت در بی‌نهایت

خودآزمایی#

گزینهٔ درست را انتخاب کن و «بررسی پاسخ‌ها» را بزن.

۱ در هتل هیلبرت برای یک مهمان تازه چه می‌کنیم؟

۲ کدام مجموعه «ناشمارا» است؟

۳ پس از گام ۲ مجموعهٔ کانتور چه طولی می‌ماند؟

نمایش پاسخ‌نامه

۱. هر مهمان به اتاق بعدی می‌رود؛ ۲. عددهای اعشاری بین ۰ و ۱؛ ۳. ۴/۹

پرسش‌های مرور و کاربرد#

  1. دو راه‌حل مدیر هتل (مهمان تازه و اتوبوس) را توضیح بده.
  2. چرا تعداد عددهای زوج با تعداد عددهای طبیعی برابر است؟
  3. استدلال قطری را با فهرست خودت گام‌به‌گام اجرا کن.
  4. چه چیز مجموعهٔ کانتور شگفت‌انگیز است؟

مهر گذرنامه: پیش از رفتن به ایستگاه بعد#

پیش از رفتن به ایستگاه بعدی، این موارد را علامت بزن:

آفرین! یک مهر دیگر در گذرنامهٔ ریاضی‌ات خورد.

پارس مسترز ایران — با هم، رساتر سخن می‌گوییم.

© ۱۳۹۷ پارس مسترز ایران. تمامی حقوق محفوظ است. پارس مسترز ایران، نشان (لوگوی) پارس مسترز ایران و تمامی علائم تجاری و حقوق نشر مربوط به پارس مسترز ایران، دارایی انحصاری این سازمان است و استفاده از آن‌ها تنها با کسب اجازه مجاز است.

toastmasters.ir • docs.toastmasters.ir • کد منبع با مجوز MIT