
ریاضیِ «منصفانه» تقسیم کردن پیتزا، کیک و هر چیز خوشمزهٔ دیگر؛ بیدعوا!
هدفهای این ایستگاه#
- بفهمی «منصفانه» در ریاضی یعنی چه و چرا با «مساوی» فرق دارد.
- یک روش واقعی تقسیم منصفانه را با دستکم ۳ نفر اجرا کنی.
- سلیقهها و نتیجه را در جدول و نمودار ثبت و تحلیل کنی.
- گزارش کتبی تایپشده بنویسی و در ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقهای تجربهات را تعریف کنی.
مأموریت تو: قاضیِ خوشمزهها شو
- هدف
- گزارش کتبی تایپشده بنویسی و در ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقهای تجربهات را تعریف کنی.
- نمای کلی
- یک خوراکی خوشمزه پیدا کن، دستکم ۳ نفر جمع کن، یک روش تقسیم منصفانه برگزین، سلیقهٔ همه را بنویس، تقسیم را اجرا و ثبت کن، از همه بپرس راضی بودند یا نه، گزارش کتبی تایپشده را به تسهیلگر سرپرست بده و در ارائهٔ ۴ تا ۶ دقیقهای بگو ریاضی چطور دعوا را به لبخند تبدیل کرد.
بخش ۱: ماجرا: پیتزای سهطعمه#
امیر، نازی و احسان یک پیتزای سهطعمه سفارش دادهاند: یکسوم پپرونی، یکسوم قارچ، یکسوم سبزیجات. امیر عاشق پپرونی است، نازی قارچ را میپرستد و احسان فقط سبزیجات میخورد. اگر پیتزا را به سه بخش «هماندازه» ولی قاطی بُبریم، هیچکس کاملاً خوشحال نیست! پس «مساوی» همیشه «منصفانه» نیست. تقسیم منصفانه یعنی هر نفر، با معیار خودش، احساس کند دستکم سهم عادلانهاش را گرفته است.
بخش ۲: «یکی میبُرد، دیگری برمیدارد»#
برای ۲ نفر: امیر کیک را به دو تکه میبُرد که «از نگاه خودش» برابرند. بعد نازی هر تکهای را که بیشتر دوست دارد برمیدارد. چرا منصفانه است؟ امیر چون خودش برابر بریده، هر تکه برایش نصف است؛ نازی هم چون اول انتخاب کرده، دستکم نصف (از نگاه خودش) گرفته. هیچکدام به سهم دیگری حسادت نمیکند!

بخش ۳: روش «برشدهندهٔ تنها» (اشتینهاوس)#
امیر خوراکی را به ۳ تکه میبُرد که از نگاه خودش برابرند. نازی و احسان کنار هر تکهای که «قابل قبول» (دستکم یکسوم) میدانند تیک میزنند. اگر هر کدام تکهٔ قابل قبول جداگانهای داشته باشند، آن را برمیدارند و امیر تکهٔ باقیمانده را. اگر هر دو فقط یک تکه را بخواهند، امیر یکی از تکههای دیگر را برمیدارد و دو تکهٔ باقیمانده را دوباره روی هم میگذارند و نازی و احسان با «یکی میبُرد، دیگری برمیدارد» تقسیمش میکنند.
بخش ۴: روش «آخرین کوچککننده» (باناخ و کناستر)#
امیر یک تکه میبُرد که فکر میکند دقیقً۱/n است. تکه دستبهدست میچرخد؛ هر کس فکر کند تکه بیشتر از ۱/n است، کمی از آن میبُرد و به بقیه برمیگرداند. آخرین کسی که تکه را کوچک کرد (یا اگر کسی کوچکش نکرد، خود امیر) آن را برمیدارد و میرود. بقیه با همین روش ادامه میدهند.


بخش ۵: مراحل انجام پروژه#
- منبع خوشمزه: یک خوراکی تقسیمپذیر پیدا کن؛ پیتزا، کیک، شکلات تختهای، میوه یا حتی وقت بازی با کنسول.
- گروه: دستکم ۳ نفر از خانواده یا دوستانت را جمع کن.
- انتخاب روش: یکی از دو روش بالا (برشدهندهٔ تنها یا آخرین کوچککننده) را برگزین و قانونش را برای همه توضیح بده.
- ثبت سلیقهها: پیش از تقسیم، از هر نفر بپرس به هر بخش از ۰ تا ۱۰ چه امتیازی میدهد و در جدول بنویس.
- اجرا و مستندسازی: تقسیم را قدمبهقدم اجرا کن؛ عکس بگیر یا یادداشت بنویس که هر کس چه کرد.
- بازخورد: از هر نفر بپرس «از سهمت راضی بودی؟ به سهم کسی حسودیات شد؟» و پاسخها را بنویس.
- گزارش کتبی تایپشده: با ساختار «خوراکی و گروه، روش و دلیل انتخاب، جدول سلیقهها، روند اجرا، بازخوردها، نتیجه و آموختهها».
- ارائه: در ۴ تا ۶ دقیقه ماجرا را تعریف کن؛ با جدول، نمودار یا عکس.
بخش ۶: از جدول تا نمودار#
امیر به پپرونی ۶، قارچ ۳، سبزیجات ۱ داد؛ نازی ۲، ۵، ۳؛ احسان ۱، ۲، ۷. جمع امتیاز هر نفر ۱۰ است، پس «یکسوم» برای هر نفر یعنی حدود ۳٫۳ امتیاز. اگر امیر پپرونی (۶)، نازی قارچ (۵) و احسان سبزیجات (۷) را بگیرد، هر سه بیش از ۳٫۳ گرفتهاند: تقسیمی منصفانه و بیحسادت!

بخش ۷: این ریاضی کجای زندگی است؟#
تقسیم کار خانه یا کار گروهی مدرسه میان همتیمیها. تقسیم وقت بازی یا نوبت استفاده از یک وسیله. تقسیم ارث، زمین یا منابع میان چند نفر؛ ریاضیدانان و حقوقدانان واقعاً از همین روشها کمک میگیرند. جدول سلیقهها را پر کردهای؟ از همه بازخورد گرفتهای؟ عکس یا یادداشت مراحل را داری؟ گزارش کتبی را تایپ کردهای؟



خودآزمایی#
گزینهٔ درست را انتخاب کن و «بررسی پاسخها» را بزن.
نمایش پاسخنامه
۱. هر نفر از نگاه خودش دستکم یکسوم بگیرد؛ ۲. چون خودش دو تکهٔ برابر (از نگاه خودش) بریده است؛ ۳. به آخرین کسی که آن را کوچک کرد
پرسشهای مرور و کاربرد#
- چرا «مساوی» همیشه «منصفانه» نیست؟ یک مثال بزن.
- کدام روش را اجرا کردی و چرا آن را برگزیدی؟
- جدول سلیقهها چه چیزی را نشان داد که پیش از آن نمیدانستی؟
- این روش را برای تقسیم کار گروهی مدرسه چطور به کار میبری؟
مهر گذرنامه: پیش از رفتن به ایستگاه بعد#
پیش از رفتن به ایستگاه بعدی، این موارد را علامت بزن:
آفرین! یک مهر دیگر در گذرنامهٔ ریاضیات خورد.