بخش نخست#
به کودکان کمک کنیم
احساساتشان را درک کنند
احتی پیش از بچهدار شدن، مادر خوبی بودم. من در مسائل کودکان با والدینشان خبره بودم تا اینکه صاحب سه فرزند شدم. انسان در زندگی با کودکان واقعی خود دچار عجز میشود. هر روز صبح به: خود می گفتم: امروز روز دیگری خواهد بود چون هر روز با روز قبل متفاوت بود. «تو به اون بیشتر از من چیز دادی!»... این لیوانقرمزه، من آبیه رو میخوام... (این سوپ رو دوست ندارم)... «من به اتاقم نمیرم.)... («تو بهم دستور نده!»... «اون منو بامشت میزنه.».. «من اصلا بهش دست هم نزدم.»
آنها سرانجام مرا از پای در میآوردند. گرچه در تصورم هم نمی گنجید که روزی این کار را بکنم به یک گروه از والدین ملحق شدم. این گروه در یک مرکز راهنمایی کودکان تشکیل جلسه میداد وتوسط روانشناس جوانی به نام دکتر هایم جینات! اداره می شد. موضوع جلسهها، احساسات و عواطف کودکان بود و دو ساعت طول میکشید. با سری گیج از هجوم افکاری نو و دفترچهای پر از ایدههای خوب تفهیم نشده، به خانه برگشتم:
ارتباط مستقیم بین احساسات کودکان و رفتا رآنان.
زمانی که کودکان احساس درستی داشته باشند رفتار درستنی نیز خح وآهند داشت.
جگونه به کودکان یاری رسانیم نا احساسات و عواطف درستی باپذیرفتن عواطفشان/
مسّله: معمولاً والدین عواطف کودکانشان را نمیپذیرند: برای نمونه:
(نوواقعاً اینطوری فکر میکنی؟،
این حرفها را میزنی واسه اینکه خستهای،
(دلیلی نداره که اینطوری ازکوره در بری،
انکار مداوم احساس کودکان میتواند سبب سردرگمی و حشم آنان شود. همچنین اگر به آنان بگویی م که خودشان هم احساسشان را نمیشناسند، عدم اعنماد را به انان تین کردهایم.
به خحاطر دارم پس از جلسه. درباره این امر که دیگر پدر و مادران این امور را رعایت میکنند و من نمیکنم، به فکر افتادم. سپس توجهم را به خود معطوف داشتم. در اینجا چند نمونه از گفتگویی را که فقط. در طول یک روز با کودکانم داشتم نقل میکنم:
کودک: مادر، خسته هستم.
من: توخسته نیستی الان از خواب بیدار شدی.
کودک: (بلندتر) اما من خسته هستم.
من: نخیر تو خسته نیستی, فقط کمی خحواب الودی. بیا لبامناتو بپوش.
کودک: (با شیون) نه من خسته هستم.
من: هوا سرده، گرمکن ات را در نیار.
کودک: نه من گرممه.
من: گفتم که گرمکنات را در نیار.
کودک: نه من گرممه.
کودک: این برنامهی تلویزیونی حوصلهی آدمو سر میبره.
من: نه اتفاقاً چیز جالبی بود.
کودک: چیز چرتی بود.
من: چیز آموزندهای بود. ْ
کودک: مزخرف بود.
من: دیگه اینجوری حرف نزن!
آیا متوجه شدید که چه اتفاقی افتاد؟ نه تنها تمام گفتگوهای ما منجر ناگهان, از آنچه که در رابطه با فرزندانم انجام می دادم آگاه شدم. بودم. سرانجام فکر کردم که عملیترین راه این است که خودم را به جای آنان بگذارم. از خود پرسیدم: به فرض اگر من کودکی بودم که خسته یا گرمش بود یا حوصلهاش سر رفته بود و میخواست بزرگتران
را که نقش عمدهای در زندگیاش داشتند ازاحساس خود آگاه کند چه میکردم؟
در طول هفتههای بعد کوشیدم آنچه را فرزندانم تجربه قرار میکردند، حدس بزئم و خود را با آن وفق دهم. وقتی که چنین کردم بهنظر میرسید کلمات بهطور طبیعی از دهانم خارج میشود. من روش بخصوصی بهکار نمیبردم. وقتی می گفتم «با این که تازه از خواب بیدار شدهای, هنوز احساس خستگی میکنی) یا «من سردمه» اما برای تو اینجا هواش گرمه» یا «حواسم با تو بود. دیدم که به این برنامهی تلویزیون خحوب توجه نکردی»، گذشته از اینها، ما دو انسان جداگانه: بودیم و میتوانستیم دو احساس متفاوت و جداگانه داشته باشیم. با توانایی داشتن دو احساس جداگانه. هیچ کدام به حق یا ناحق سخن نمی گفتیم. هر کدام به روش خود احساس میکردیم.
تا مدتی کسب این مهارت جدید برایم کمک بزرگی بود و تعداد درگیریهای لفظی میان من و کودکانم کاهش قابل ملاحظهای یافت. تا این که یک روز دخترم اعلام کرد: «من از مادربزرگ بدم میاید» من به شدت به او توپیدم و بدون لحظهای تردید به او گفتم: («چجه حرف وحشتناکی میزنی.» «اینطوری حرف نزن» دیگه نمیخوام چنین چیزی از دهنت بیرون بیاد، ,
این ماجرای کوچک چیز دیگری دربارهی خودم به من آموخت: توانسته بودم بسیاری از احساسات و عواطف کودکان را بپذیرم ولی به محض شنیدن حرفی که موجب خشم من شد بلافاصله به روش قدیمی خود بازگشتم. از آن به بعد آموختم که واکنش من امری دور از انتظار نبوده است. درصفحهی بعدذ شما نمونههایی با حملات متفاوت میبینید که معمولاً کودکان با گفتن آنها پدران و مادرانشان را خود به
خود به مخالفت وا میدارند. لطفاً هر عبارت را بخوانید و جوابی را که
فکر میکنید معمولاً والدین در انکار احساس کودکانشان به آنها
۱- کودک: من دیگه این بچه رو که تازه به دنیا اومده دوست ندارم. جمعی بیرون ا مدهاید تا روزی خاطره انگیز به وجود آورید.)
جواب والدین: (انکار احساس). سس
۳- کودک: عجب کار احمقانهای کردم! فقط برای اینکه دو دقیقه سر
۶- کودک: از این پلاک دندان هم خسته شده ام. دیگه تو دهنم یادداشتهای شما قاعدتاً باید شبیه مطالب زیر باشد:
«نه این طورئیست» تو بچه رو دوست داری. من میدونم که ایس
تو هیچ میدونی چی میگی؟ برای تو بهترین بستنی و کیک تولد را دیدی جشن تولدو ببین!،
«دیگه نباید تو مدرسه از این کارهای احمقانه بکنی. تقصیر خودته. میباید سر وقت ا نجا حاضر میشدی.».
بسیاری از ما اینگونه جملات را به طریقی بر زبان جاری میسازیم. اینکه روشن شود مورد بیاعتنایی قرارگرفتن چه احساسی را در آنان ایجاد میکند به تمرینهای زیر بپردازید:
فرض کنید سرکارتان هستید. کارفرما از شما میخواهد افزون بر
کار همیشگی، کار دیگری را برای او انجام دهید و آن را تا پایان روز
تمام کنید. شما قصد دارید سفارش رییستان را بلافاصله تمام کنید. اما به خاطر پیش آمدن یک رشته کارهای ضروری آن را کاملاً فراموش میکنید سرتان آنقدر شلوغ است که به زحمت برای نهارخوردن وقت دارید. درست در لحظهای که شما و چند تن ازهمکارانتان آماده میشوید تا به خانه بروید، رییستان فرا میرسد و کار را از شما میخواهد. با دست پاچگی میکوشید تا مشغلهی غیرعادی امروز را
ولی او سخنان شما را قطع میکند و با صدای بلشد سرتان داد
میکشد: «این دلایل به درد خودتان میخورد! من به شما حقوق نمیدهم که راحت روی صندلیتان بنشینید!» به محض این که دهان باز.. میکنید تا توضیح دهید، میگوید: «بس کنید.» سپس بر میگردد و از اتاق بیرون میرود.
همکاران شما وانمود میکنند چیزی نشنیدهاند. وسایلتان را جمع و دفتر را به قصد خانه ترک میکنید. سر راه دوستی را میبینید. هنوز در خیابان برآشفتهاید که متوجه میشوید. دارید آنچه را که بر سرتان آمده برایش تعریف میکنید.
دوست شما به هشت طریق میتواند یاریگر شما باشد. پاسخها را بخوانید وان را با واکنش انی خود تطبیق دهید. جوابها را یادداست کنید (واکنش غلط و صحیح مفهومی ندارد. آنچه احساس میکنید برای خودتان درست است).
۱- انکار احساس: دلیلی ندارد عصبانی بشوی. این کار احمقانه است. احتمالاً خستهای و داری همه چیز رااز روال عادی خارج میکنی. میخواهی کار را از بد بدتر کنی! لبخند بزن! وقتی لبخند میزنی،
۲- پاسخ فیلسوفانه: ببینید، زندگی همین است. همه چیز مطابق دلخواه ما نیست. شما باید یاد بگیرید که چگونه کارها را به مجرای صحیح بیندازید. در دنیا هیچ چیز کامل نیست.
۳- اندرز: میدانید به نظر من شما باید چه کار کنید؟ فردا صبح یکراست میروید به دفتر رئیستان و میگوئید من اشتباه کردم. بعد مینشینید و کاری را که فراموش کرده بودید. انجام میدهید. به کارهای دیگر نپردازید. موقعیت خودتان را به خطر نیندازید. البته اگر بخواهید. میتوانید عاقلانه فکر کنید و اگر میخواهید شغلتان را حفظ کنید، بهتر است به او اطمینان بدهید که دیگر چنین مسائلی پیش نخواهد آمد.
واکنش شمها سس ی یه
۶- سوّال:
«دقبقاً بگوئید ببینم این کارهای «اضطراری» فوری چه بودند که باعث شدند، سفارش رییستان را فراموش کنید؟»
«نمیدانستید اگر این کار فوری را انجام ندهید، کفرش در میآید؟»
یا قبلاً هم چنین چیزی پیش آمده بود؟
«چرا وقتی داشتید اتاق را ترک میکردید. دوباره نرفتید توضیح دهید؟»
واکنش شها سس
۵- دفاع از طرف مقابل: واکنش رییستان را درک میکنم. احتمالاً فشارهای سختی را متحمل میشود. باز شانس دارید که زیاد از کوره در نمیرود.
واکتش شما سس
اظهار تأسف: آه بیچار، خیلی وحشتناک است! از این بابت واقعاً متأسفم. نزدیک است گریهام بگیرد.
۷- روانکاو آماتور: آیا هیچ میدانید که دلیل واقعی آشفتگی شما این است که کارفرما نقش پدر را در زندگی به عهده دارد و شما به عنوان پسر، از رنجاندن پدر نگران هستید و وقتی رئیستان شما را سرزنش میکند تربیتهای دوران کودکیتان از مردود شدن به ذهنتان خحطور میکند؟ این طور نیست؟
۸- پاسخی از سر همدردی: آه بله خیلی سخت است. انسان جلوی چشم همه مورد حمله قرار بگیرد! بخصوص بعد از این همه فشارا واقعاً تحملش سخت است.
حالا" واکنشهای خود را نسبت به بعضی از نمونههای گفتگو (که از طرف دیگران ابراز شده) تشخیص میدهید. اکنون میخواهم در بحضی از واکنشها با شما شریک شوم. وقتی اشفته و عصبانی هستم یا به نوعی لطمه دیدهام، تنها چیزی که نمیخواهم بشنوم، پند و اندرز و پاسخهای فیلسوفانه و روانشناسانه و یا سایر دیدگاههای دوستانم است. این گونه برخوردها باعث میشود فقط عصبیتر بشوم. اظهار به خود بگیرم و بیش از هر چیز انکار احساساتم از جانب دیگران مرا از کوره به در میبرد. تنها واکنش من در این گونه موارد این است: آه فراموشش کنید. لزومی ندارد دربارهاش حرف بزنیم.
اما بگذار واقعاً کسی به حرفهایت گوش فرا دهد. بگذار کسی واقعاً دردهای درونیات را بفهمد و در مورد آنچه ترا میآزارد صحبت کند. این امر موجب میشود کم کم از آشفتگی بیرون بیایی و آرام شوی و به تدریج بتوانی مشکلات را حل کنی. اد
در این گونه موارد، حتی ممکن است به خود بگویم: رییسم معمولاً بلافاصله اقدام میکردم... با این همه نمیتوانم از عمل او چشمپوشی کنم. خوب، صبح زود به اداره میروم و قبل از هر کاری گزارش را تهیه میکنم... ولی وقتی آن را به دفترش میبرم میگویم که رفتارش با من تا چه حد موجب ناراحتیام شدهاست... در ضمن به او میگویم از حالا به بعد اگر انتقادی از من دارد متشکر میشوم که به طور خصوصی به خود من بگوید.
جریان برای کودکان ما نیز همانگونه است. اگر آنها گوش مارا برای شنیدن حرفهاشان بیابند و جوابی از روی همدردی بشنوند. بیشتر نمیشود. گویی این جملات جزو «زبان مادری» مانیست. اغلب ما با انکار احساساتمان از جانب دیگران بزرگ شدهایم و برای این که بتوانیم در پذیرش احساسات دیگران ورزیده و ماهر شویم و در آن فصاحت بیاییم، نبازمند اموزش و نمرین در شیوههای کاربرد آن هستیم. در اینجا روشهایی برای کمک به کودکان باتکیه بر احساس آنها عرضه میشود.
«با کمک گرفتن از احساسات»
۲- احساس آنان را با کلمهای تصدیق کنید. (آه، (هوم ب م مب
۳ احساسات کودکان را با عبارتی بیان کنید.
۶- به طور خیالی آرزوهایشان را برآورده کنید.
در صفحات بعد, مشاهده خواهید کرد بین این روشها و راههایی که معمولاً مردم برای پاسخگویی به کودکی که در موقعیت ناهنجاری








حال شما میتوانید به چهار روش ممکن, نخستین کمک را به کودک آشفتةٌ خود بکنید: با توجه و دقت کامل گوش کردن. تأیید احساساتشان با ادای کلمهای. با نامگذاری بر احساساتشان. و با برآوردهکردن آرزوهایشان به طور خیالی.
ولی مهمتر از گفتن هر کلمهای، طرز برخورد ماست. اگر برخورد ما با کودک بخشی از همدردی عمیق ما نباشد، کودک اظهارات ما را حمل بر دروغ خواهد کرد. کلمات ما هنگامی با احساس واقعی همدردی القا میشود که هدف ان به دستاوردن دل کودکان باشد. ۱ از چهار روشی که شما هماکنون به صورت تصویر دیدید شاید مشکلترین آنها گوشدادن به احساسات و عواطف کودکان و بیان آنها تشخیص آنچه احساس میکند، ممارست و تمرکز حواس لازم است. همانطور که اموختن تعدادی واژه به کودکان برای بیان آنان.و درک احساسات درونیشان دارای اهمیت است. وقتی کودکان برای بیان تجربههاشان کلماتی داشته باشند، میتوانند شروع.به خود یاری کنند. تمرین بعدی عبارت است از شش جمله که احتمال دارد کودک برای والدین خود بیان کند. لطفاً جملهها را بخوانید و پاسخها را
- یک یا دو کلمه که احساس احتمالی کودک را بیان میکند.
- عبارتی که نشانگر درک شما از احساس کودک باشد.:

- من نمیدونم چرا معلمها آخر هفته این همه تکلیف بار آدم میکنند.
- امروز تمرین بسکتبال داشتیم و من نتونستم یه بار هم توپو گل کنم.)۹ مری از پیش ما میره. اون بهترین دوست منه.
آیا توجه کردید که تا چه حد فکر و کوشش لازم است تا کودکان جملاتی شبیه این به زبان نمیآوریم: اد
- «پسر تو واقعاً عصبانی هستیها!»
- «حتماً این موضوع تورو ناامید کرده»...یا «هوممم... فکر میکنم تو نمیدونی که به اون مهمونی بری یانه.» یا «این طور که به نظر میرسه» تو از این همه تکلیف رنجیدهخاطر باشی. دورشدن یک دوست عزیز برای آدم خیلی ناراحت کننده است،
عبارتی از این گونه، به کودکان آرامش میبخشد و آنان را از مسائل ناراحتکنندهشان رها میسازد. ممکن است به فکر بیفتید که خوب من بیش فهمیدهام ولی ادامهٌ گفتگو به کجا کشیده میشود. جگونه ادامهاش بدهم؟ آیا بعد از این، پند و اندرز صحیح است؟
از اندرزدادن دوری کنید. میدانم کوشش برای حل فوری و سریع ا مشکلات کودکان تا چه حد اغوا کننده است:
(ماما، من خستهام، ِ
«خحوب, دراز بکش و استراحت کن.»
«من گشنمه.» ۱
(پس یک چیزی بخور،
«خوب نخور.»
در برابر این وسوسه که «هرچه سریعتر کار را بهبود ببخشید» مقاومت کنید. به جای پنددادن همچنان احساس کودکانتان را بپذیرید و دربارةٌ آنها تأمل کنید.
در اینجا نمونهای از آنچه مورد نظرم است. میآورم. پدری در گروه ما گزارش داد: پسر جوانش با حالتی عصبانی با اولین عبارتی که شما روی آن کار کردید، به خانه آمد: «دلم میخواد با مشت بکوبم تو دماغ مایکل!»
این پدر گفت: به طور معمول گفتگو میبایست چنین بوده باشد:
پسر: «دلم میخواد با مشت بکوبم تو دماغ مایکل.»
پدر: واسة چی. مگه چی شده؟
پسر: واسةٌ اینکه دفتر منو انداخت تو گل.
پدر: خوب آیا تو اول سرش بامبول درآوردی؟.
پسر: نه!
پسر: به خدا بهش دست هم نزدم.:
پدر: خوب مایکل رفیق توثه. اگر حرف منو قبول میکنی، بهتره همه چیز رو فراموش کنی. بیشتر وقتها تو خودت شروع میکنی و بعد هم کس دیگهای رو مقصر میدانی. همون کاری که با بزادرت میکنی. ۰ پسر: نه اینطور نیست. اولش اون شروع کرد... هه اصلاً با شما اما همین پدر موضوع جلسه گروه را که «یاری دادن به کودکان با آن چیزی است که اتفاق افتاد::
پدر: تو واقعاً عصبانی هستیها.:.
پسر: میدونی اون گاو چی کار کرد؟ تو ایستگاه اتوبوس دفترمو از دستم قاپید و پرت کرد تو گل! اونهم بدون دلیل!
پسر: شرط میبندم فکر میکرد. من پرنده سفالی اونو تو کلاس هنر
پدر: پس تو اینطور فکر میکنی!.
پسر: آره، وقتی که داشت گریه میکرد، چشمشو از من برنمیداشت.
پدر: آها...!
پسر: خوب عمداً که نکردم. وقتی دبی احمق منو هل داد روی میز,
پدر: پس دبی تورو هل داد؟
پسر: آره، خیلی چیزها ریخت پایین. ولی تنها چیزی که شکست. اون پرندهه بود. من که نمیخواستم اونو بشکنم. پرندةٌ قشنگی بود.
پدر: میدونم که نمیخواستی اونو بشکنی. ٍ
پسر: نه، ولی اون حرف منو باور نمیکنه.
پدر: فکر نمیکنی اگه راستشو بهش بگی، حرفاتو باور کنه؟
پسر: این کارو میکنم..: به هر حال میرم بهش میگم. حالا میخواد باور کنه یا نکنه. تازه فکر کنم به خاطر انداختن دفترم تو گل از من معذرت هم بخواد!:
پدر شگفت زده شد. او هنوز سوّالی نکرده و فرزندش تمام جریان را تعریف کرده. هنوز پندی نداده بود ولی بچه مساله را خودش حل کرده. باور نمیکرد که این همه به حال فرزندش مفید باشد. آن هم فقط با گوشدادن و تأیید احساساتش.
انجام دادن تمرینات کتبی و خواندن گفتگوی نمونه یک چیز است، بهکار بردن مهارتهای گوشدادن در موقعیتهای واقعی با کودکانمان چیز دیگر. والدین در گروه ما، گزارش دادهاند که نقش بازیکردن در مقابل هم، برای مواجه شدن با موقعیتهای عملی در خانهشان تمرین میبینید که میتوانید با دوست یا همسرتان امتحان کنید. نخست تعیین: کنید کدام یک نقش کودک و کدام یک نقش پدر و یا مادر را بازی موقعیت کودک (ایفای نقش)
- دکتر گفتهاست که شما نوعی آلرژی دارید و لازم است که هفتهای یکبار آمپولی به شما تزریق کند تا این قدر عطسه نکنید. گاهی اوقات تزریق دردآور است و گاهی اصلاً دردی احساس نمیکنید. تزریقی که امروز کردهاید، از آنهایی است که واقعاً اذیت میکند. پس از
پدر یا مادر شما به دو طریق متفاوت به شما پاسخ خواهند داد: بار اول احساس شما را انکار خواهند کرد. ولی به هر حال به کوشش خود میرسد. از خود بپرسید که احساستان چگونه بودهاست و آن را برای
صحنه را با مالش بازویتان شروع کنید و بگویید:
(دکتر با این تزریقش نزدیک بود منو بکشه!،
دیگر پاسخ خواهند داد دوباره هنگامی که گفتگو به سرانجام طبیعی وقتی شما صحنه را دوباره بازی کردید، شاید مایل باشید نقشهایتان
را عوض کنید. در این صورت فقط میتوانید نظر پدر و مادر را درک موقعیت پدر ومادر (ایفای نقش)
- شما مجبور هستید که کودکتان را برای تزریتی آمپول بهخاطر آلرژیاش به مطب دکتر ببرید و میدانید که فرزندتان از رفتن واهمه دارد. همچنین میدانید اغلب مواقم تزریق یک لحظه دردناک است. پس از ترک مطب دکتر، فرزند شما به تلخی لب به شکایت میگشاید.
شما صحنه را دوباره بازی خواهید کرد. بار اول سعی کنید با انکار احساس فرزندتان از شکایت او جلوگیری کنید. از عبارت زیر استفاده کنید. (اگر مایلید میتوانید جملههایی را که خودتان میسازید مورد استفاده قراردهید):۱
«(بیا بابا، یه آمپول که آدمو نمیکشه.»:
(«به خاطر هیچیی به هیاهوی حسابی راه انداختی.»
«وقتی به برادرت آمپول میزنن» هیچوقت شکایت نمی کنه،
«تو مثل بچهها رفتار میکنی.»:
«خوب بهتره از حالا به این آمپولها عادت کنی. چون قراره هر هفته یکی از اینهارو بهت بزنند.»
هنگامی که گفتگو به انتهای مسیر طبیعی آخود میرسد. از خود بپرسید که احساستان چگونه بودهاست و آن را به شخصی که در مقابل شما رل بازی میکند، بگوئید. کودک شما صحنه را شروع خواهد کرد.
- صحنه همان است. فقط این بار شما گوش خواهید داد.
پاسخهایتان باید نشانگر این باشد که شما هر احساسی را که از طرف کودکتان بیان میشود، هم میتوانید بشنوید و هم بپذیرید. به عنوان «این طور که به نظر میآد واقعاً اذیّت شدی.»
«میباس خیلی دردناک بوده باشد.»
«هو م م م... بدکردار!»ِ
«دردش چنان دردیه که خدا نصیب دشمن نکنه.»
«خیلی سخته که هر هفته پشت سر هم به آدم یک آمپول بزنن. شرط میبندم وقتی تموم شد، جیلی خوشحال میشی.»هنگامی که گفتگو به انتهای مسیر طبیعی خود میرسد. از خود بپرسید این بار احساستان چگونه بودهاست و جواب را در اختیار طرف مقابل بگذارید. کودک شما صحنه را دوباره تکرار خواهد کرد. هنگامی که شما صحنه را دوباره بازی کردید، شاید مایل به تعویض نقشهایتان باشیذ. در این صورت, قادر خواهید بود فقط نظر کودک وقتی شما نقش کودکی را ایفا کردید که احساسش نادیده گرفته شدهاست، آیا خودتان را بیشتر و بیشتر عصبانی احساس نکردید؟ آیا در مورد تزریق آشفته نشدید؟ و سرانجام سر پدر و مادر خود دیوانگی در نیاوردید؟
وقتی شما نقش پدر و منادری را ایفا میکنید که سعی در متوقفکردن شکایت فرزندش را داشت آیا بیشتر و بیشتر در مقابل بچه لجباز خود تحریک نمیشوید؟
معمولاً وقتی احساسات در نظر گرفته نشوند، چنین وضعی پیش میآید. کودکان و والدین به طور فزایندهای نسبت به هم احساس خصومت میکنند.
پدر یا مادر، وقتی که احساس فرزندتان را پذیرفتید. آیا هنگامی که احساس شما مورد پذیرش واقع میشد. بیشتر ملاحظة طرف مقابل رانمی کردید؟ ایا محبتتان متوجه پدر و مادرتان نمیشد؟
اگر کسی بفهمد که درد چقدر آزارتان میدهد. تحملش برایتان آسانتر نیست؟ آیا هفتةٌ بعد میتوانید با این امر مواجّه شوید؟
هنگامی که احساسات کودکان را مورد پذیرش قرار میدهیم. خدمت بزرگی به آن میکنیم. زیرا ما آنان را با احساس درونیشان ارتباط میدهیم و وقتی کودک واقعیت را درک میکند، برای مقابله با آن به جمعآوری نیز میپردازد.
۱ این هفته دست کم با کودک خود یک بار گفتگویی داشته باشید که در آن احساسات او را مورد پذیرش: قرار دهید. این گفتگو را قبل از فراموشکردن در قسمت خالی زیر فوراً یادداشت کنید.
۲- قسمت دوم این فصل را بخوانید. در این بخش شما تفسیرهای بیشتری در مورد مهارتها و پرسشهای اغلب والدین ونظریات آنها که نشانگر چگونگی به اجرا در آوردن مهارتهای جدیدشان در خانه است خواهید یافت.
بخش دوم#
سوْالاتی که از طرف والدین مطرح شدهاست.
۱- آیا مهم است که همیشه با فرزندم همدردی نشان دهم؟
نه بسیاری از گفتگوهایی که با کودکانمان داریم, اتفاقی است. اگر گرفتی امروز به دیدن رفیقت بروی، ادای یک جملةٌ سادةٌ حاکی از درک مطلب. کافی به نظر میرسد. (متشکرم که به من اطلاع دادی، همدردی زمانی ابراز میشود که کودک میخواهد شما چگونگی احساسش را درک کنید. انعکاس احساسات مثبت مسائل کمی به بار میآورد. برای والدین دشوار نیست هنگامی که فرزندشان با شور و شوق به آنان پادآور میشود که «امروز در امتحان نوزده گرفتم!» در پاسخ با همان شور و شوق بگویند «نوزده! پس باید خیلی خوشحال باشی»
میافتد. در اینجاست که ما باید بر وسوسههای قدیمی خود برای نادیده. گرفتن احساسات و عواطف آنان و گرفتن نتایج اخلاقی از موضوع فائق آئیم.
حساستر شود، این بود که دریافت ناراحتیهای عاطفی و نادیده گرفتن آنها میتواند درست به اندازةٌ دردهای جسمانی برای کودکش رنجآور باشد به گونهای که تصور یک زخم یا بریدگی در زانوی فرزندش او را برآن داشت تا نسبت به جریحهدار شدن عواطف وی توجه کافی مبذول دارد و

۲- چرا پرسیدن صریح این سوْال اشتباه است: چرا این جوری احساس میکنی؟.
بعضی از کودکان میتوانند به شما بگویند چرا ترسیدهاند و یا عصبانی هستند و یا ناراحتند. لیکن برای بسیاری از آنان سژال «چر) فقط بر مشکلشان میافزاید. در این صورت علاوه بر آشفتگیای که دارند، باید علت مسأله را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند و یا با توضیحی معقول جلو بیایند. اغلب اوقات کودکان نمیدانند که چرا احساسات و عواطفشان اینگونه یا آنگونه است. در بسیاری مواقع نیز میلی به گفتن ندارند زیرا میترسند دلایلشان در چشم بزرگترها چندان موجه جلوه نکند. («واسةٌ همینه که داری گریه میکنی؟)). ۱
برای کودک ناراحت، شنیدن این که «میدونم از یه چیزی ناراحتی) بیشتر مفید است تا این که مورد بازجویی قرار بگیرد و بشنود که «چی شده؟» یا «چرا این جوری احساس می کنی؟» گفتگو با بزرگتری که عواطف شما را میپذیرد، بسی آسانتر از گفتگو با کسی است که با سوالاتش شما را زیر فشار میگذارد.
۳- آیا شما میگویید که یاید بگذاریم کودکانمان بدانشد که با احساسات و عواطف آنها موافقیم؟
کودکانمان نیاز ندارند که احساساتشان مورد موافقت قرار گیرد بل " میخواهند که.ما بر احساسات آنان را بفهمیم و آن را بپذیریم. «تو کاملاً " حق داری» ممکن است لحظهای رضایت بخش باشد اما میتواند مانع. تفکر کودک دربارةٌ عمل خویش بشود.ٍ
مثال:
کودک: معلم میگه میخواد نمایش کلاس رو لغو بکنه. اون خیلی بل جنسه!
والدین: بعد از این همه تمرین؟ باهات موافقم. اون باید خیلی بدجنس باشه تا یه همچین کاری بکنه!
توجه کنید زمانی که احساس کودک مورد پذیرش قرار میگیرد تفر سازنده تا چه حد برایش آسانتر میشود...
کودک: خانم معلم میگه میخواد نمایش کلاس رو لغو بکنه! اون نمایش برسه.ٍ
کودک: آره آنهم فقط بخاطر چند احمق که تو تمرین دیوونهبازی در آوردن. همش تقصیر اوناست.
مادر: (ساکت گوش میکند)...:
کودک: اون عصبانیه چون که هیچکس رل خودشو بلد نیست..
مادر: میفهمم.
کودک: خانم معلم گفت اگه ما بتونیم نمایش را خوب از آب در بیاریم، یه فرصت دیگه به ما میده... بهتره قسمت خودمو مرور کنم. امشب میآی بجای سوفلور با من کار کنی؟
نتیجه: آنچه مردم در هر سنی که باشند در لحظات آشفتگی نیاز دارند موافقت یا مخالفت نیست آنان کسی را میخواهند که حال و روز آنان را درک کند و به آنچه آنان از سر میگذرانند پیپبرد. ۰
۴- اگر مهم است نشان دهم که حال کودک خود را درک میکنم پس جرا گفتن صاف و ساده «من میدونم تو جه احساسی داری»
مسألهای که گفتن «من میدونم چه احساسی داری» ایجاد میکند. این است که برخی کودکان حرف شما را باور نمیکنند و در جواب.. میگویند. «نه نمیدونی). ولی اگر شما بخود زحمت بدهید و برخورد ویژهای داشته باشید: »اولین روز مدرسه میتونه خیلی ترسناک باشه. چیزهای تازهای هست که باید به آن عادت کرد» آنگاه کودک در مییابد که شما واقعاً میفهمید.
۵- به فرض سعی میکنم احساسی را بشناسم و معلوم میشود که اشتباه کردهام. در آن صورزت جه میشود؟
مشکلی پیش نمیآید. کودکتان بلافاصله جهت صحیح را به شما نشان خواهد داد.
مثال::
کودک: پدر امتحانمان یک هفته به عقب افتاد. اد
کودک: نه عصبانی شدم! حالا" باید دوباره همون درسو تا هفته دیگه
پدر: نمیفهمم. تو امیدوار بودی از شرش خلاص شی.
کودک: اره.:
برای هر فردی، ادعای اینکه همیشه میتواند احساس دیگران را بفهمد. تا اندازهای غرورآمیز است. آنچه از ما ساختهاست این است که برای فهمیدن احساسات کودکمان تلاش کنیم. شاید گاهی موفق -۹ من میدانم که احساسات باید مورد پذیرش قرار گیرد اما نمیدانم وقتی جملهای مانند «تو خودخواهی» با «من از تسو بدم میآآید» را از کودک خودم میشنوم. چه واکنشی نشان دهم؟
اگر شنیدن جمله «من از تو بدم میآد» شما رو اشفته میکند.
۷- به جز فهماندن اینکه احساس کودکمان را دریافتهایم آیا راه دیگری وجود دارد تا به آنان هنگام آشفتگی کمک کنیم. پسر من تحمل خیلی کمی در مقابل بینتیجه بودن امور و مسایل دارد. گاهی به نظر میرسد آگاهی من بر احساس او و بیان حملهای مانند «مشل این که فایدهای نداشت» به وی کمک میکند ولی معمولاً در چنین حالات عاطفی اصلاً به من گوش نمیدهد..
والدین گروه ما دریافتهاند که وقتی کودکانشان خحیلی آشفتهاند. گاهی اوقات فعالیّت جسمانی میتواند برای تسکین بعصضی احساسات آزاردهنده مفید باشد. بسیار شنیدهایم کودکان عصبانی بعد از زیر مشت گرفتن بالش, تکه پاره کردن کهنه، کوبیدن و مشت و مال دادن گل, غریدن مثل شیر و پرتاب دارت, احساس آرامش کردهاند. اما یکی از فعالیّتهای جسمانی که به نظر میرسد تماشای آن برای والدین بسیار ناراحتکننده و انجامش برای کودکان بسیار رضایتبخش باشد، نقاشی احساساتشان است. دو مثال زیر در طول یک هفته یکی پس از دیگری رخ دادهاست.
چند دقیقهای بود که از جلسة روانشناسی در کارگاه به خانه برگشته بودم که دیدم پسر سهسالهام از سر بدخلقی کف اتاق دراز کشیده است. شوهرم گفت: خوب! متخصص کودک! حالا ببینم با این یکی چکار میکنی؟ احساس کردم با مسأله غیرمترقبهای روبرو هستم.
من به فرزئدم که هنوز داشت لگد میپراند و جیغ میکشید نگاه کردم و بلافاصله مداد و دفتر تلفن را از کنار تلفن برداشتم. سپس زانو زدم و دفتر را به او دادم و گفتم «بیا بهم نشون بده که چقدر عصبانی هستی. احساساتت را همون طور که هست بکش.»
جاشواً از جا پرید و شروع به رسم دایرههایی آشفته و درهم و برهم. کرد. سپس آن را به من نشان داد و گفت: «اینه آن جوری که من
من گفتم «تو واقعاً عصبانی هستی!» و یک کاغذ دیگر از دفتر تلفشن پاره کردم و به او دادم و گفتم «بهم نشون بده که چقدر». باشتاب. شکلهای درهم و برهمی روی کاغذ رسم کرد. بطور قطع آرامتر شده بود. مدّت زیادی به صفحهٌ کاغذ نگاه کرد و گفت: «حالا احساس خوشیام را نشان میدهم». و دایرهای با دو چشم و لبی خندان رسم کرد. باورکردنی نبود. در عرض دو دقیقه حالش از عصبانیت به لبخند کشیده شده, درست به این دلیل که به او اجازه دادم تا چگونگی احساسش را به من نشان دهد. بعد از آن. شوهرم گفت: «رفتن به جلسه گروه را ادامه بده.»
در جلسةٌ بعدی گروه ما، مادر دیگری در مورد تجربه خودش در استفاده از همان مهارت برایمان سخن گفت. وقتی ماجرای جاشواً را را روی پسرم تاد بکار ببرم. تاد سه ساله است ولی دچار اختلالات مغزی است. هر چیز که برای کودکان عادی است. برای او شگفتانگیز است - بدون حرکت میایستد و سرش را راست نگاه میدارد- پیشرفت قابل توجهی داشتهاست. با این حال به سادگی از همه چیز ناامید میشود. هرگاه بخواهد کاری انجام دهد و نتواند, ساعتها جیغ و داد راه میاندازد. تو این دنیا روشی نیست که با توسل به ان بتوانم از عهدهاش بربیایم. بدتر از همه این است که با لگد مرا میزند و سعی میکند گازم بگیرد. حدس میزنم تصور میکند مسبب مشکلات او من هستم و من باید بتوانم برایش کاری انجام دهم. در بسیاری از مواقع پسرم از دستم عصبانی است.
هفته پیش وقتی از جلسه به خانه بر میگشتم، در طول راه با خود فکر میکردم «چگونه میتوانم جلوی تاد را قبل از این که دچار اوقاتتلخی بشود، بگیرم؟ در آن بعد از ظهر او با پازل جدیدش بازی میکرد و پازل هم از نوع ساده با تکههای بزرگ بود. به هر حال او
. نتوانست تکه آخر را برای؛ تکمیل کردن گیر بیاورد و بعد از تلاش مختصری همان نگاه مخصوص در صورتش پیدا شد. با خود فکر کردم
(آی نه، باز روز از نو روزی از نوا، به طرفش دویدم و فریاد زدم «بسکن!... دیگه بسه!... از جات تکون نخور...! باهات کار دارم». از نگاهش ترس خوانده میشد. دیوانهوار در قفسه کتابهای پسرم شروع به جستجو کردم و یک مداد رنگی بزرگ ارغوانی و یک ورقه کاغلذ نقاشی یافتم. روی کف اتاق کنار او نشستم و گفتم «تاد، تو این جوری عصبانی هستی؟» سپس خطی به صورت زیگزاگ با نوک تیز کشیدم و همانطور به بالا و پایین بردن خط ادامه دادم. تاد جواب داد «اره» و ناگهان مداد رنگی را از دستم بیرون کشید و خطهای بزرگ وحشیانه رسم کرد. سپس کاغذ را سوراخ سوراخ کرد و آنقدر به این کار ادامه داد تا صفحه پر از سوراخ شد. من کاغذ را به طرف نور گرفتم و گفتم «توخیلی عصبانی هستی... تو کاملا اتشی شدی!» او کاغلذ را از دستم ربود و در حالی که گریه میکرد. آن را چند بار پاره کرد تااین که از آن جز تودهای کاغذپاره باقی نماند. وقتی از این کار فارغ شده به من نگاه کرد و گفت «مامان من تو را خیلی دوست دارم). این اولین بار بود که این حرف را می زد.
من بارها کوشیدم این عمل را تکرار کنم و دریافتم همیشه به کار. نمیآید. فکر میکنم باید روشهای جسمانی جدیدی برایش ابداع کنم، انچه مهم است این است که زمانی که مشت میکوبد یا نقاشی میکند، در کنارش باشم، نگاهش کنم و تا بداند حتسی شدیدترین عصبانیتهایش فهمیده و پذیرفته میشود..۰
۸- اگر من تمام احساسات کودکم را بپذیرم یا این شبهه به وجود نمی آوردکه آنجه میکند. از طرف من تأیید میشود؟ من نمیخواهم مادر (پدر) سهلانگاری باشم.
ما نیز از سهلگیر بودن گریزان بودیم ولی بتدریج پیبردیم که این امر آنگاه سهلانگارانه است که همه احساسات کودک مجاز شناخته شود. برای مثال «میبینم که دوست داری با چنگالت روی کره را خط. خحطی کنی». این امر به آن معنا نیست که به کودک اجازه دهید به روشی که برای شما غیرقابل قبول است رفتار کند. ضمن این که ظرف کره را کنار میکشید. میتوانید به هنرمند جوان خود بگویید که کره برای بازی استفاده کنی).:
برای پذیرش محدودیتهایی که برایش وضع میکنیم بیشتر میشود. ۹ چرا نباید به کودکانی که مشکل دارند. اندرز بدهیم؟
وقتی به کودکان اندرز میدهیم یا یک راه حل فوری پیش پایشان بهدست میآورند محروم میکنیم. آیا مواقعی وجود دارد که بتوان اندرز داد؟ مطمثناً.
برای درک جزئیات بحث درباره این که کی و چگونه اندرز بدهیم به صفحات ۱۳۱ و ۱۹۲ با عنوان " نکاتی چند درباره اندرز" مرآجعه فرمایید.
۰- آیا پس از این که پی میبریم به کودکمان پاسخ نامناسبی دادهایم میتوانیم کاری انجام دهیم؟ دیروز دخترم با حالی آشفته از مدرسه به خانه برگشت. میخواست درباره چند پسر بچه که در زمین بازی اذیتش کرده بودند برایم حرف بزند. من خسته و پریشان حواس بودم. به همین دلیل دستی به سرش کشیدم و گفتم که «گریه را بس کن. دنیا که به اخر نرسیده». از روی نارضایتی نگاهی به من انداخت و به اتاق خودش رفت. فهمیدم که مرتکب خطا شدهام. چه کار میتوانستم بکنم.
هرگاه پدری (مادری) به خود میگوید «مطمئنم که ناشیگری کردم. چرا از اول به او نگفتم...» خود به خود فرصت دیگری به دست میآورد. زندگی با کودکان بنبست ندارد. همیشه فرصت دیگری برای گفتن (خواه یک ساعت دیگر یا یک روز یا یک هفته بعد) وجود دارد. میتوان اینطور شروع کرد «دربارةٌ چیزی که قبلاً به من گفتی فکر کردم؛ راجع به اون پسر بچهای که تورو تو زمین بازی آذیت کرده بود. حالا دارم میفهمم که این جریان میبایست تو را خیلی ناراحت کرده باشد». غمخواری همیشه مورد قدردانی قرار میگیرد خواه زودتر، خواه دیرتر از موقع.
آگاهیها
۱- معمولاً کودگان هنگانی که عین کلمات خودشان زا به آنان
مثال::
کودک: (آزرده خاطر) این همان چیزی است که خودم گفتم.
«آیا دیوید کاری کرده که تو ناراحت شدهای؟).
۲- کودکانی هستند که ترجیح میدهند وقتی آشفتهاند. مطلقاً حرف نزنند. برای آنها حضور پدر و مادر به اندازه کافی تسلی بخش است. ِ
مادری تعریف میکرد که وقتی وارد اتاق نشیمن شده دختر ده سالهاش را دیده که با چشمانی اشکآلود خود را روی کانایه ولو کردهاست. کنار دخترش نشسته و دستانش را به دور او حلقه زده و زمزمه"* دختر آهی کشیده و گفته بود (متشکرم مادر حالا حالم بهتره. مادر هرگز نفهمید که چه اتفاقی افتاده بود. آنچه او فهمیده بود. این بود که حضورش تسلیبخش بودهاست. چرا که یک ساعت بعد شنید دخترش در اتاق خود چیزی را با خود زمزمه میکند.
۳- بعضی از کودکان اگر هنگامی که عواطف شدید خود را بیان میکنند جواب سردی از والدین خود بشنوند. خشمگین میشوند.
دختر جوانی در یکی از جلسات به ما گفت یک روز بعدازظهر با کرده بود. دختر ماجرا را برای مادرش تعریف کرد و مادر با تعبیر درستی به اوگفت «تو عصبانی هستی). دختر در پاسخ گفت «که تو نمیتوانی با یک جمله نیش دار کمکی به من بکنی» منو مسخره میکنی».
ما از آن دختر خواستیم بگوید که انتظارداشت مادرش چه جوابی به او بدهد. کمی فکر کرد و گفت موضوع بر سر کلمات نبود بلکه نحوه ادای آن مهم بود. مثل این بود که او دارد در مورد احساس شخص دیگهای که بده که حال مرا درک میکنه مثلاً اگر میگفت «سیندی تو حتماً از دستش عصبانی شدی!» آنوقت من احساس میکردم که او فهمیده.
۴- پاسخ والدین همچنین نباید شدتی بیش از آنچه که کودک. احساس میکند. داشته باشد.:
مادر: برای این کار نمیشود بخشیدش! چه طور تونسته همچین کاری با تو بکنه؟ آدم بیمسئولیت و سهلانگاریه حتماً دیگه نمیجوای هرگز به فکر نوجوان خطور نمیکرد که چنین در مقابل رفیقش واکنش نشان بدهد یا به این شدت سرش تلافی دراورد. به احتمال زیاد آنچه او از مادرش میخواست. زمزمهای از سرهمدردی و تکان سر برای انتقال آن به خاطر تلافی رفتار دوستش بود و برای این که از عهده این جریان برآید بار اضافی احساس شدید مادرش را لازم نداشت.
۵- کودکان دوست ندارند اسامیای که خود را با آن مینامند. از طرف والدین مورد استفاده قرار گیرد.:
وقتی کودک میگوید که احمق است یا زشت است و یا چاق، پاسخ والدین به این نحو سودمند نیست «اه» پس فکر میکنی احمقی؟، با «واقعاً احساس میکنی که زشتی؟» اجازه بدهید وقتی کودکی خود را با چنین نامهایی میخواند، با او تشریک مساعی نکنیم. میتوانیم رنج او را بدون تکرار این نامها بپذیریم.
کودک: معلم گفت که تکلیف حسابمون هر شب بیشتر از پونزده دقیقه وقت نمیگیره. در صورتی که الان یک ساعت تموم است روی اون کار کردم. من بایست خیلی احمق باشم.
والدین: وقتی یک کار از اون مقداری که انتظارش میره بیشتر وقت مثال::
کودک: وقتی لبخند میزنم، وحشتناک میشم. تنها چیزی که دیده
پدر یا مادر: واقعاً با این چیزهایی که تو دهنت است، اون طوری که میخوای, به نظر نمیآی و دونستن این که تو قشنگترین قیافه را برای. من داری (چه با این بند و بستها چه بدون آنها) کمکی بهت نمی کنه.
امیدواریم آگاهیهای ما شما را دلسرد نکرده باشد. احتمالاً تاکنون برایتان روشن شدهاست که ارتباط برقرارکردن با احساسات دیگران هنر است نه علم. هنوز هم ایمان داریم (براساس سالها مشاهده) که بیابند. پس از مدتی خواهید دید چه چیز برای کودک شما به ویژه مفید است و چه چیز نیست. پس از اندکی تمرین، در خواهید یافت چه چیز و او فاصله میافکندو چه چیز صمیمیّت به وجود میآورد؛ چه چیز بر روحش تازیانه میزند و چه چیز به او التیام میبخشد. هیچ چیز نمیتواند جای توجه شخصی شما را بگیرد.
داستانهای والدین
ما همان قواعد کلی را به هر گروه میآموزیم و هنوز که هنوز است.. در برابر نیروی ابتکار یا گوناگونی موفقیتهایی که این قواعد کلی توسط والدین به بار میآورند متعجب میشویم. داستانهای ذیل را به همان صورتی که والدین ارائه دادهاند، میاوریم. فقط در اغلب موارد اسامی کودکان عوض شدهاست. خواهید دید تها چیزی که والدین نمیگویند. پاسخهای «نمونه وار» است. اما انچه موجب تفاوت میشود، اشتیاق فراوانشان برای شنیدن، و گرایش آنان به پذیرش احساسات کودکانشان میباشد.
والدینی که این دو داستان اول را برای گروه ما تعریف کردند، باور نمیکردند که اگر از پند و اندرز خودداری کنند، کودکان خود راه حل. را می یابند. این مادر داستان خود را با چنین مقدمهای شروع کرد. گوش بدهید، ببینید من چقدر کم حرف زدم!
نیکی هشت ساله از مدرسه به خانه بر میگردد و میگوید «دلم میخواد این جفری را حسابی بزنم». ۲
من: خیلی از دست جفری عصبانی هستیها!..
نیکی: آره. هر وقت فوتبال بازی میکنیم و توپ به من میرسه، اون میگه «نیکی توپو بده به من: من بهتر از تو بازی میکنم». خب این
نیکی: ولی جفری واقعاً این طور نیست. تو کلاس اول پسر خوبی بود. ولی فکر میکنم تو کلاس دوم پس از این که کریس اومد. این عادت قمپز درکردن را از او یاد گرفت.::
نیکی: بریم جفری را صدا کنیم با ما به پارک بیاد.
داخل دعوا نمیشود و با توجه به این که بسیار آسیبپذیر به نظر نمایندهای نزد او فرستاده تا به او بگوید که فردا «دمار از روزگارش در میآورد». نخستین واکنش من در جهت محافظت از او بود. تلفن کردن به معلم. آموزش دفاع از خود در طول شب و خلاصه هر چیزی که او هراس خود. با دقت تمام گوش کنم و فقط جواب دادم «هوم م م.... بدهم)» بعد از آن داگلاس شروع به حرفزدن کرد و گفت «بله به همینخاطر من سه تا استراتژی برای دفاع تعیین کردم. اول سعی میکنم بدون دعوا شیرفهمش کنم که نباید دعوا کنیم چون از تمدن به دور است. بعد اگه دیدم بیفایده است» عینکمو به. چشم میزنم ولی (اندکی ۱ مکث کرد و اندیشید) اگه اون زیاد قلدر باشه, اینهم جلوشو نمیگیره و فکر میکنم اون باید خیلی قلدر باشه چون که من تا حالا حتی باهاش. حرف هم نزدم و اون میخواد منو بزنه. بعد اگر هیچ کدام از اینها بهش اثر نکرد، من کنیرو گیر میآرم تا بهش حمله کنه، کنی خیلی قویه. تا من از روی سرآسیمگی فقط گفتم («آره» و او پاسخ داد که «خب... همه چیز به خوبی خواهد گذشت. من برای خودم نقشهای دارم». سپس در حالی که آرامش خود را بازیافته بود، از اتاق بیرون رفت. مثل این بود که دنیا رابه من دادهاند. روز بعد تمام نیرویم را جمع کردم تا از سوال کردن درباره انچه روی داده بود خودداری کنم. اما پسرم ضمن صرف شام به من گفت «مامان اگه گفتی چی شده اون قلدره امروز به ورزشگاه نیومد».
سخت به هیجان آمدم. او مشکل خود را شخصاً حل کرده بود و به خود میبالید و من اکنون میدانستم که او ازادانه میتواند رشد کند. زیرا اکنون دریافتم حمایت من برای اجتناب از خوردن یکی دو مشت ارزشی نداشت. اکنون میتوانم به او اجازه دهم تا خودش درباره مسائل خود تصمیم بگیرد. زیرا او موجودی زنده است.
بسیاری از والدین گزارش دادهاند که تا جه حد شگفت زده شدهاند ازاین که دریافتند ادای جملاتی که حاکی از پُذیرش احساسات فرزندانشان بودهاست، چه تأثیر آرامش بخشی بر آنان داشتهاست. جملات قدیمی «آرام بگیر» و پا «بس کن دیگه» تنها خاصیتی که دارد این است که کودکان را بیش از پیش آشفته میکند. امّا چند کلمه حاکی از تأیید اغلب رام نشدنیترین احساسات را تسکین میبخشد و خلق و خوی طرف را به نحو قابل توجهی تغییر میدهد.
اولین مثال از یک پدر است. اِ
دخترم هالی از آشپزخانه وارد اتاق شد.:
«(خانم معلم امروز زنگ ورزش سرم داد کشید».
«جیغی کشید که نگو و نپرس»،
«خیلی عصبانی بودها.» اِ:
«داد کشید که تو نباس تو والیبال توپو اینجوری بزنی. بلکه باید اون جوری بزنی! من از کجا بدونم آخه! اون که هیچوقت به ما نگفته بود چه جوری توپ بزنیم.»
(تو بهخحاطر داد کشیدن از دستش عصبانی شدی؟،
«خب وقتی سر آدم داد بکشن, حالش گرفته میشه.»
«اصلاً کار درستی نکرد.»
«تو فکر می کنی اون نمیبایست سرت داد میکشید.»
«نه من اونقدر از دستش عصبانیم که میتونم زیرپا لهش کنم. دلم میخواد تنش را با سنجای سوراخ سوراخ کنم تا بفهمه معنی درد یعنی «باید وارونه به دار آویزونش کرد.»
«باید تو روغن سرخش کرد.»
«باید تو صورتش تف کرد.»
در اینجا هالی لبخندی زد و منهم لبخند زدم، بعد زد زیر خنده و من" هم همین طور. سپس گفت: «آن طور که خانم معلم جیغ و داد راه انداخت. احمقانه بود». سپس اظهار داشت «حالا دیگه میدونم چه اگر من طبق معمول گفته بودم »تو حتماً کار اشتباهی انجام داده بودی که معلست سرت داد کشید. دفعه دیگه وقتی اشتباه تو رو تصحیح میکنه بهتره خوب گوش کنی« آن: وقت میدانی چکار کنی.» آنگاه احتمالاً او در را به هم میکوفت و به اتاق میرفت و با خشم قضاوت میکرد که چه پدر بیعاطفه نادانی دارم. یک معلم بدبخت هم من الان بچه را خواباندم و در آشپزخانه مشغول کار هستم. اوان با هیجان از کوهستان به خانه بر میگردد. زیرا میخواهد برای بازی به خانه چاد برود.
اوان: مامان بیا بریم خونه چاد. ۱
مادر: نینا (دخترکوچولو) حالا خوابه. باشه بعداً میرویم.
اوان: (آشفته میشود) من میخواهم الان برم، مگه نگفتی که میریم.
مادر: چه طوره تو رو با دوچرخهات ببرم بذارم اونجا، خودم برگردم؟ نک
اوان: نه من میخواهم تو با من بمونی (با حالتی عصبی و اشفته گریه را سر میدهد) من میخوام حالا برم (نقاشیهایی را که از مدرسه به خانه آوردهاست مچاله میکند و توی سطل آشغال میاندازد.)
مادر: (فکر تازهای به مغزم خطور میکند) هی واقغاً عصبانی شدیها! توآنقدر عصبانی هستی که همه نقاشیهایت را دور انداختی, توخیلی آشفته هستی. انتظار داری بری با چاد باژی کنی، بعد دیدی ی اوان: آره من خیلی دلم میخواد برم خونه چاد (گریه رامتوقف. میکند). مامان میتونم تلویزیون تماشا کنم.
مادر: البته که میتونی. اِ
موقعیت: پدر برای ماهیگیری میخواهد بیرون برود و دانیل چهارساله هم میخواهد با او برود:
پدر: خیلی خوب عزیز دلم، تو میتونی با من بیای ولی اینو از حالا داشته باش که ما میخواهیم به مدت خیلی خیلی زیاد بیرون بمونیم و امروز ضبح هوا خیلی سرده.
دانیل: (سرأسیمگی از سر و صورتش میبارد و با تأمل بسیار میگرید) من تصمیممو عوض کردم... میخوام تو خونه بمونم. دو دقیقه بعد از این که پدر خانه را ترک کرد، گریه را شروع کرد.
دانیل: پدر منو گذاشت و رفت. اون میدونست که من میخوام باهاش برم!
مادر: (که خیلی مشغله کاری دارد و نه به خحاطر بد اخلاقی) دانیل ما هر دومون خوب میدونیم که خودت تصمیم گرفتی تو خونه بمونی. با این گریههات مارو دیوونه نکن من یکی نمیخوام اصلاً صدای گریهات را بشنوم. اگر دلت میخواد گریه کنی برو تو اتاق خحودت. دانیل با داد و شیون به اتاق خود میرود.
دقایقی بعد مادر تصمیم میگیرد که روش جدید را بیازماید.
مادر: وقتی پدار گفت هوا سرده، تو دستپاچه شدی و نتونستی آسزدگی خاطر در چشمان دانیل خوانده میشود و با: سرتأیید میکند و چشمانش را پاک میکند.
مادر: تو احساس کردی که وقت کافی برای تصمیمگرفتن نداشتی.
دانیل: نه، نداشتم.
در این موقع او را بغل کردم او از تخت بیرون جست و برای بازی بیرون رفت. ِْ
بسیار خوب است کودکان بدانند میتوانند دو احساس بسیار مغایر رامیتوانند تواماً داشته باشند. ی
بعد از آن که بچه به دنیا آمد من همیشه به پل میگفتم که برادر نورسیدهاش را دوست. دارد. واکنش پل این بود که سرش را تکان بدهد و بگوید (هیچم دوستش ندارم!.
از ماه گذشته به او میگویم (یل به نظرم تو در مورد بچه دو الحساس متفاوت داری. بعضی وقتها خوشحالی از این که برادر داری، نمیخواد دور و برت بچرخه, فقط میخوای که ازت دور باشه، پل از حرف من خوشش اومد. لااقل هفتهای یک بار به من میگوید «مادر درباره دو احساس من حرف بزن.»
۴ #ادعل
بعضی والدین به ویژه از داشتن مهارتهایی که به حال کودکان دلسرد و ناامید مفید واقع میشد, خشنود بودند. آنها خوشحال بودند از این که میدیدند مجبور نیستند ناشادی کودکان را نیز بر دوش بکشند وان را از آن خود بکنند. مادری می گفت: «حال" متوجه میشوم که چقدرز خودم را تحت فشار میگذاشتم تا به خود بناورانم که بچههایم همییشه شاد هستند. در وهله اول فهمیدم که چقدر دور رفتهام زمانی که تلاش. میکردم تکههای شکسته بیسکویتی را برای جلوگیری از گریه بچه. چهارسالهام به هم بچسبانم» کمکم پیبردم چه بار سنگینی بر گرده کودکانم میگذاشتم. تصورش را بکنید آنان نه فقط از بابت مسأله اصلی آشفته بودند، بلکه آشفته تر میشدند وقتی میدیدند من نیز دردی بر دردشان میافزایم. مادرم عادت داشت این کار را با من بکند و به خاطر دارم که خودم را بسیار مقصر احساس میکردم - مثل اینکه حتماً چیزیم میشود که همیشه شاد نیستم. من میخواهم کودکانم بدانند که حق دارند ناراحت باشند بدون این که مادرشان از آنان جدا باشد..
پسرم رن با لباسی گلی و صورتی گرفته به خانه آمد.
رن: آره تو فوتبال این جوری شده.
رن: آره من نمیتونم بازی کنم، خیلی ضعیفم. حتی جری با تنهزدن منو میاندازه زمین.
پدر: زمینخوردن خیلی حال آدمو میگیره.
رن: آره کاشکی یک کمی قویتر بودم.
پدر: تو دلت میخواد بیشتر شبیه سامسون باشی..
رن: آنوقت میتونستم همشونو بندازم زمین.
پدر: آن وقت میتونستی بزنی از وسط بازیکنهای حریف رد بشی.
رن: آن وقت میتونستم راحت بدوم.
پدر: تو الان هم میتونی بدوی.
رن: علاوه بر آن میتونم پاس بدهم. من خیلی خوب بلدم پاس
پدر: تو هم میتونی بدوی و هم پاس بدهی.
رن آره میتونم بهتر بازی کنم.: ْ:
پدر: تو فکر میکنی میتونی بهتر بازی کنی..
رن: دفعه دیگه بهتر بازی میکنم.
معمولاً من با چنین جملاتی از رن استقبال میکردم «تو بازیکن ": خوبی هستی. این دفعه بازی بد از آب درآمد. ناراحت نباش. دفعه دیگه بهتر بازیی میکنی.» و او معمولاً قهر میکرد و به اتاق خودش میرفت. من در این گروه به کشف شگرفی نایل آمدم. هرچه بیشتر سعی کنید احساسات بد فرزندتان را بپذیرید آنان بهتر میتوانند احساسات منفی را از خود دور کنند میتوان گفت: اگر میخواهید خانوادهای شاد و خرم داشته باشید. بهتر است اماده پذیرش بسیاری از ناراحتیها باشید. هانس دوران سختی را از سر میگذراند. معلمی دارد که در مورد وی بسیار سختگیر است و هانس را دوست ندارد. و وقتی از دست خودش دلخور است، بیشتر در خیالات واهی فرو میرود. (و معمولاً مواقعی است که فشار سنگین مدرسه را با خودش به خانه میآورد). خود را احمق خطظاب میکند و فکر میکند که هیچ کس دوستش ندارد. ۱ میگوید احمق کلاس است و غیره...
فرانک: (با ملاطفت) هانس تو احمق نیستی.
فرانک: ولی هانس تو احمق نیستی چرا که تو یکی از باهوشترین پسرهای هشتسالهای هستی که من میشناسم.
فرانک: (هنوز با ملاطفت) تو احمق نیستی.
و همچنان غرق در خیالات واهی بود. برای خوابیدن به اتاق خودش رفت. من نزد هانس رفتم. روز بسیار وحشتناکی را گذرانده بودم. تمام بتوانم تاب بیاورم. او را دیدم که زار و نزار روی تختخوابش افتاده بود. برای گفتن نداشتم. فقط در حالیکه از پا درآمده بودم روی لبةٌ تخت نشستم. سپس جملهای را که در کلاس مورد استفاده قرار میدادیم به. زبانم آمد.
هانس از گفتن اینکه احمق است باز ایستاد و یک دقیقه سکوت کرد. سپس گفت: (آره) این امر به من نیرو داد تا ادامه دهم. همینطور کارهای خوبی که اودرطی سالهای اخیر انجام داده بود. لحظاتی جند گوش داد و سپس خود نیز به یادآوری بعضی از خاطرهها پرداخت و
گفت: «یادته وقتی سویچ ماشینت را پیدا نمی کردی و همه جای خونه رو میگشتی من بهت گفتم توی ماشینو نگاه کن» تو هم اونو تو ماشین پیدا کردی، بعد از حدود ده دقیقه من میتوانستم پسری را که به نیروی خود ایمان آورده بود، برای گفتن شب بخیر ببوسم. بسیاری از والدین با استفاده از این زوش آسوده خاطر شدند آنان آنچه راکه به طور واقعی نمیتوانستند برای فرزندانشان فراهم آورند، به طور خیالی برآورده کردند. برای چنین والدینی گفتن اینکه «تو دلت میخواست که اینو داشته باشی...» آسانتر از وارد شدن در جنگ تمام عیاری بود بر سر این که چه کسی راست میگوید و چرا؟
دیوید: (ده ساله) من یک تلسکوپ نو میخوام.
پدر: یه تلسکوپ نو چرا؟ اون قبلی را که داری عیبی نکرده که..
دیوید: (با خشم) این تلسکوپ به درد نینی کوچولوها میخوره.
پدر: این واسه پسری به سن تو مناسبه.
دیوید: نه نیست. من یک تلسکوپ با قدرت ۰ لازم دارم.
پدر: (کاملاً واضح بود که دارم درگیر جنگ بزرگی میشوم، تصمیم گرفتم مسیر را تغییر بدهم.) پس واقعاً تو دلت میخواد که تلسکوپی با قدرت ۲۰۰ داشته باشی. ۱:
دیوید: آره با اون میتونم دهانه آتشفشانهای ماه را هم ببینم.
پدر: تو واقعاً میخوای از نزدیک به اونا نگاه کنی.
دیوید: درسته!
پدر: میدونی چی دلم میخواد. ای کاش پولشو داشتم و اون تلسکوپو میخریدم. نه. با این علاقهات به ستارهشناسی، کاشکی پول کافی برای خریدن یک تلسکوپ با قدرت ۶۰۰ رو داشتم.
دیوید: یک تلسکوپ با قدرت ۹۰۰.
دیوید: (مشتاقانه) یک تلسکوپ با قدرت ۱۰۰۰.
وقتی هردومان به خنده افتادیم، پی بردیم چه چیز باعث این وضع شده بود. یکی از راههای براورده کردن ارزوها به طور خیالی این است که آدمی کاملاً خیالباف جلوه کند. با این که دیوید میدانست من برای او تلسکوپ نمیخرم ولی به نظر میرسید از این که خواست او را جدی گرفتهام از من ممنون است.
من و شوهرم به اتفاق جیسون و خواهر بزرگش لسلی برای تماشا به موزه تاریخ طبیعی رفتیم. ما واقعا از موزه لذت بردیم و بچهها رفتار شایستهای داشتند. فقط هنگام خروج از موزه میبایست از مقابل فروشگاه هدایای یادبود عبور میکردیم. جیسون پسر چهارسالة ما سر خریدن هدایا دیوانهبازی راه انداخت. قیمت اغلب اجناس بیشتر از ارزششان بود. امّا سرانجام برایش یک دست مجسمه کوچک حیوانات را خریدیم. بعد بر سر خرید مجسمه یک دایناسور داد و فریاد راه: میبایست پول خرج کردهایم. پدرش به او گفت که از شکایتکردن دست بردارد و خوشحال باشد که همین را برایش خریدهایم. اما جیسون زد زیرگریه. شوهرم به او تذکر داد گریه را بس کند و مثشل بلندتری گریه کرد. همه به ما نگاه میکردند. من خیلی خجالت کشیدم و آرزو میکردیم زمین دهان باز کند و مرا ببلعد. نمیدانم چه طور به. فکرم رسید مداد و کاغذی از کیفم بیرون کشیدم و شروع به نوشتن کردم. جیسون پرسید که دارم چکار میکنم. گفتم: «دارم مینویسم که جیسون دلش میخواهد یک دایناسور داشته باشد.» و گفت: «یه دونه هم منشور) نوشتم »یه دونه هم منشور). ۱
سپس او کاری کرد که مرا کاملاً گیج و متحیّر کرد. به طرف خواهرش که داشت جریان را تماشا میکرد دوید و گفت: «لسلی هر چه میخوای به مامان بگو برای تو هم اونجا مینویسه.» ایا باور میکنید که جریان به همین جا خاتمه یافت. او با آرامش کامل به خانه برگشت. از آن به بعد من چندین بار این روش را آزمودم. هر وقت با جیسون به مغازه اسباببازی فروشی میرفتیم، او مشتاقانه به طرف هر چیزی که میخواست، اشاره میکرد و من تکه کاغذی بیرون میآوردم و لیست آرزوهای او را یادداشت میکردم. ظاهراً همین امر او را راضی میکند. در ضمن باید بگویم یادداشت آنها به معنای آن نیست که باید همه این چیزها را برای او بخرم - مگر در شرایط خاصی. میدانم که جیسون لیست ارزوهایش را دوست دارد. این لیست نشان میدهد که نه فقط من میدانم او چه میخواهد بلکه آن قدر اهمیت میدهم که آنها را یادداشت میکنم.
این داستان آخر خود گویا است.
من یکی از موحشترین لحظات زندگیم را از سر میگذرانم. دختر ششسالهام سوزان از قبل مبتلا به دیفتری شده بود. ولی دچار چنین. حملهای نشده بود. بسیار وحشت زده شدم زیرا نمیتوانست نفشس بکشد و رنگش داشت عوض میشد. به آمبولانس دسترسی نداشتم به همین خاطر مجبور شدم با ماشین خودم همراه پسرم برایان و مادرم که ان روز به دیدن ما آمده بود، او را به بخش اورژانس بیمارستان برسانم.
مادرم کاملاً عصبی و نگران بود و دائماً تکرار میکرد: وای خداجونم حیوونکی نمیتونه نفس بکشه. دیگه زنده نمیمونه با این بچه چیکار کردی؟
با صدای بلندتر از مادرم گفتم «سوزی میدونم نفسکشیدن برات مشکله» میدونم وحشتناکه، ما داریم میریم کمک بگیریم، تو هم خوب میشی. اگه دوست داری تا وقتی که من رانندگی میکنم، سر تو به پاهام تکیه بده، و او سرش را به پاهام تکیه داد.
در بیمارستان دو دکتر و چند پرستار دور ما جمع شدند. مادرم هنوز داشت «وای خداجونم» وای خداجونم، میکرد. برایان از من پرسید ایا سوزی واقعاً همانطور که مادربزرگ میگوید خواهد مرد. من وقت نداشتم که جواب بدهم زیرا دکترها میخواستند مرا از اتاق بیرون ببرند و من میدانستم که سوزی به من احتیاج دارد که در کنازش باشم. از چشمانش میخواندم که ترسیده است.. ,
آنها به او آدرنالین تزریق کردند و گفتم: خیلی درد دار نه؟ با سر تأیید کرد سپس لولهای از گلویش گذراندند. گفتم: «میدونم لوله تو رو اذیت میکنه ولی کمکت میکنه راحت بشی. او هنوز هم نفس نمیکشید بنابراین او راازیر چادر اکسیژن گذاشتند. گفتم «حتماً به نظرت عجیب میرسه که این همه پلاستیک دورو برت گذاشتن. ولی همه اینها به خاطر اینه که خوب نفس بکشی». بعد گوشه زیپ چادر را باز کردم و دستش را گرفتم و گفتم «من تو رو ترک نمیکنم« همیشه باهات هستم. حتی اگر بخوابی» تا هر وقت که بخواهی من اینجا پیشت میمونم.):
اندکی بعد راحت تر نفس میکشید. ولی هنوز وضعش بحرانی بود و من هفتاد و دو ساعت تمام را کنار او ماندم بدون اینکه خوآبیده باشم. خدا را شکر که از خحطر جست.:
میدانم که بدون این جلسات تحمل این وضع برایم مشکل بود و حتماً دچار اضطراب شدیدی میشدم. با این شیوه صحبتکردن و این که او بداند من وضعیت او را درک میکنم، به او ارامش بخشیدم تا در مقابل آن همه درمانهای پزشکی مقاومت کند.
من واقعاً در نجات جان سوزی موثر بودم.