والدین به ما خاطرنشان کردند که روند «آزاد کردن کودکان از ایفای نقش)» کار پیچیدهای است. این امر نه تنها نیازمند آگاهی کامل به بسیاری از مهارتهاست بلکه لازم است طرز برخورد با کودک را کاملاً احساسات, استقلال، تمجید، جانشینهای تننیه، وکلیه عملکردها را توأماً به کا رببریم.
برای اینکه تقابل پدر و مادر خوشاخلاق و پدر و مادری که بر اساس مهارت عمل میکنند روشن شود دو صحنه نمایش نوشتهایم. (بر اساس شخصیتهای کتاب «روابط آزاد والدین و فرزندان)). در هر یک از این نمایشنامهها، سوزی هفت ساله نقش شاهزاده خانم را بازی میکند. ملاحظه خواهید کرد که مادر در صحنة اول چگونه از عهده دخترش برمیآید. ممکن است از خود بپرسید. چه کار دیگری شاهزاده خانم - قسمت یکم
مادر: همه بدونند من به خونه اومدم!... هی سوزی... به مادرت سلام نمیکنی.
سوزی با ترشرویی نگاهی به بالا میاندازد و به رنگآمیزی نقاشی خود ادامه میدهد و مادر را نادیده میانگارد.
مادر: (بستههایش را زمین میگذارد) خوب فکر میکنم تقریباً برای مهمانی امشب آماده شدم. نون گرفتم، میوه هم گرفتهام (و کیفی کاغذی را جلو روی دخترش آویزان میکند و سعی میکند تا لبخندی از او دریافت کند.) و یه هدیه کوچیک هم برای سوزی.
سوزی: (کیف را میقاپد) برام چی خریدی؟ (اشیای داخل آن را یکی یکی بیرون میآورد.) مداد رنگی؟ خیلی خوبه جامدادی... (آزرده خاطر) یه دفترچه آبی! میدونی من از آبی بدم میآد. چرا برام قرمزشو نخریدی؟
مادر: (از خودش دفاع میکند) بانوی جوان جریان از این قرار بود که به دو فروشگاه سر زدم و هیچ کدام از اونها دفترچه قرمز نداشتند.
سوزی: چرا نرفتی فروشگاه نزدیک بانک.
: ۰ مادر: وقت نداشتم.
سوزی: خوب برگرد من آبی نمیخوام.
. مادر: سوزی من دلم نمیخواد برای یه دفترچه کوچولو دوباره از خونه بیرون برم امروز خیلی کار دارم که باید انجام بدم.
سوزی: من از دفترچه آبی استفاده نمیکنم تو فقط پولتو تلف کردی.
مادر: (آه میکشد) هی تو هم لوسبازی در میآوری. همیشه باید همه چی اون جوری باشه که دلت میخواد، نه؟
سوزی: (دلربایی را آغاز میکند) نه نمیخوام ولی قرمز رنگ دلخواه منه. آبی رنگ چرندیه. خواهش میکنم.
مادر: خوب... شاید بعداً برات بگیرم:
سوزی: اوه چقدر خوب شد... (دوباره به رنگ آمیزی ادامه میدهد.) مامان؟
مادر: بله؟ ۱
سوزی: میخوام بتسی امشب بیاد خونه ما بمونه.
مادر: این پرسیدن نمیخواد. میدونی که من و پدرت امشب برای شام مهمون داریم. ۱
سوزی: ولی اون باید امشب بیاد خونه ما بمونه. من قبلاً پهش گفتم که میتونه بیاد.
مادر: خوب بهش بگو که نمیتونه بیاد.
سوزی: تو خیلی پستی.
مادر: من پست نیستم فقط نمیخوام وقتی که مهمونی داریم بچهها زیر دست و یا بلولند. یادته که دفعه پیش چی کار کردین؟
سوزی: مااشما را به دردسر نمیاندازیم. اد
مادر: (با صدای بلند) گفتم نه!.
سوزی: تو منو دوست نداری!، (شروع به گریه میکند.)
مادر: (مضطرب) ببین سوزی، تو خودت میدونی که من تو رو دوست دارم (چانهاش را با محبت میگیرد) بیا ببینم شازده کوجولوی من کیه؟
سوزی: اه خواهش میکنم مادر، باشه بیا با هم خوب باشیم.
مادر: (برای لحظهای سست میشود) خوب... (سرش راتکان میدهد) سوزی نمیشه چرا تو همیشه کارو برام مُشکل میکنی. وقتی میگم نه یعنی نه!.
سوزی: (کتاب نقاشیاش را روی زمین پرت میکند.) ازت متنفرم!.
مادر: (سخت گیرانه) از کی تا حالا کتاب پرت میکنی؟ برش دار
سوزی: ور نمیدارم!
مادر: همین حالاا ورشدار ۱
سوزی: (با تمام قدرت جیغ میزند و مدادرنگیهای نواش را یکی یکی به زمین پرت میکند) نه انه!نه! ۱
مادر: چه طور جرأت میکنی اون مداد رنگیهارو پرت کنی!
سوزی: (یک مداد رنگی دیگر پرت میکند.) اگر دلم بخواد میکنم.
مادر: (به بازوی سوزی ضربهای میزند) گفتم بس کن بداخلاق ننر.
سوزی: (جیغ میزند) تو منو زدی! تو منو زدی!
مادر: مداد رنگیهایی رو که برات خریده بودم شکستی.
سوزی: (با حالت هیستریک گریه میکند) نگاه کن دستمو کبود کردی... ۱
مادر: (با آشفتگی بازوی سوزی را مالش میدهد.) متأسفم عزیزم. فقط یه خراش جزئیه. باید جای ناخنم باشه زود خوب میشه.
سوزی: منو زخمی کردی...
مادر: خودت میدونی که دلم نمیخواست این جوری بشه. مادر برای دنیا هم بهت صدمه نمیزنه. میدونی چیه؟ بزار به بتسی تلفن کنیم و بهش بگیم که امشب میتونه بیاد این جا راضی شدی. سوزی (هنوز اشک آلود) آره.
همان طور که میبینید اوقاتی وجود دارد که محبت. اعمال خود به
خودی و نیات خوب کافی نیست. هنگامی که والدین روی خط آتش هستند به مهارت نیز نیاز دارند.
در صحنه بعدی همان مادر را با همان کودک میبینیم با این تفاوت که این بار مادر از تمام مهارتهایش استفاده میکند تا دخترش را وا دارد که به گونهای متفاوت رفتار کند.
شاهراده خانم - قسمت دوم
مادر: همه بدونند من به خونه اومدم |... هی سوزی، میبینم داری نقاشی میکنی....
سوزی: (به بالا نگاه نمیکند) آره.
مادر: (بستههایش را زمین میگذارد) فکر میکنم برای مهمونی امشت امادهام. در ضمن وقتی بیرون بودم مقداری وسایل مدرسه برات خریدم.
سوزی: (کیف را میقاید) برام چی خریدی؟ (چیزها را بیرون میکشد) مداد رنگی... خحوبه... جامدادی... (آزردهخاطر) دفترچه آبی! میدونی که من از آبی بدم میآد. چرا برام قرمزشو نخریدی؟
مادر: چرا نخریدم؟
سوزی: (مردد) چونکه فروشگاه قرمزشو نداشت؟
. مادر: (نظر سوزی را تأیید میکند) درست حدس زدی.
سوزی: در این صورت باید به یه فروشگاه دیگه میرفتی.
مادر: سوزی وقتی من برای دخترم چیزی میخرم دوست دارم جامدادی متشکرم... از اینکه برام دفترچه گرفتی متشکرم اگر چه که رنگش دلخواه من نیست،
سوزی: (با اکراه) متشکرم... ولی هنوز فکر میکنم آبی رنگ چرندیه.
مادر: تردیدی در این باره نیست. وقتی موضوع سر رنگه، خوب تو
سوزی: آره... من تمام گلها رو قرمز میکشم... مامان بشسی مهمونی داریم و مطمئثناً شب دیگهای میتونه بیاد فردا، یا شنبه بعد؟
سوزی: ولی او امشب باید بیاد این جا بمونه. من قبلاً گفتم که میتونه.
مادر: (قاطع) ببین سوزی، یا فردا شب یا شنبه بعد. کدومو ترجیح میدی؟
سوزی: (لبش مرتعش میشود) تو منو دوست نداری.
مادر: (یک صندلی به طرف او میکشد) سوزی حالاا وقتش نیست درباره دوست داشتن حرف بزنیم. ما داریم تصمیم میگیریم که ببینیم وقت مناسب برای آمدن دوستت کی است.
سوزی: (گریان) بهترین شب، امشبه.
مادر: (مصرانه) باید وقتی باشه که هم برای تو مناسب باشه هم برای
سوزی: من به وقت مناسب برای تو اهمیّنی نمیدم. تو خودخواهی. (کتاب نقاشی رو به کف اتاق پرت میکند و شروع میکنه به گریه کردن).
مادر: هی من این کارو دوست ندارم! کتاب برای پرت کردن نیست! (کتاب را بر میدارد و گرد و خاکش را میتکاند). سوزی وقتی از چیزی عصبانی میشی، احساساتتو با کلمات به من بگو «مامان من عصبانیام! خیلی آشفته هستم... من روی اینکه بتسی امشب بیاد این جا حساب میکردم.»
سوزی: (شکایت کنان) میخواستیم با هم شیرینی درست کنیم. بعحد
مادر: راستی!
سوزی: و بتسی خیال داشت کیسه خوابشو بیاره. منم میخواستم تشکمو روی زمین پهلوی اون پهن کنم.
مادر: پس شما تمام بعد از ظهر رو نقشه طرح کردین!
سوزی: بله، تمام روز رو توی مدرسه راجع به این صحبت می کردیم.
مادر: آدم انتظار چیزی رو داشته باشه بعد مجبور شه نقشه هاشو عوض کنه، خیلی ناامیدکننده است.
سوزی: درسته. پس میتونه امشب بیاد مادر. خواهش میکنم...
مادر: خیلی دلم میخواست امشب برام مناسب بود... ولی نیست (بر میخیزد) سوزی میرم آشپزخانه...
سوزی: ولی مامان...:::
مادر: (در حین ترک کردن آنجا) ضمن اینکه شامو درست میکنم، میخواهم بدانم چه شبی را مناسب میدانی.
سوزی: ولی مامان....
مادر: (از آشپزخانه داد میزند) هر وقت تصمیم گرفتی که کی بتسی رو دعوت کنی، لطفاً بهم خبر بده.
سوزی: (با تلفن و دفتر چه به طرف میز میره) الو بتسی تو امسشب نمیتونی بیای... پدر و مادرم یه مهمونی احمقانه دارن. میتونی فردا یا
در نمایش دوم مادر از تمام مهارتهای لازم استفاده کردهاست تا سوزی را از ایفای نقش شاهزادهخانم دور نگه دارد. آیا بهتر نمیشد اگر در زندگی واقعی نیز میتوانستیم به روشی عمل کنیم که هم برای کودکانمان مفید باشد و هم برای خودمان.
ولی زندگی نمایشنامه کوتاه و شسته رفتهای نیست که حفظ و سپس
. اجرا گردد. نمایش زندگی واقعی که کودکان هر روز ما را با آن در گیر
میکنند. به ما فرصت تمرین یا تفکر احتیاطی نمیدهد. اگرچه ممکن است با وجود این راهنماییها کاری کنیم یا چیزی بگوییم که موجب پشیمانی شود اما جهت روشنی داریم که میتوانیم به آن رجوع کنیم. قوانین اساسیای وجود دارد که به آنها اتکا داشته باشیم. میدانیم که اگر وقت صرف کنیم تا احساسات کودکانمان را بشنویم و یا درباره احساسات وخود صحبت کنیم، چندان مرتکب اشتباه نخواهیم شد. اگر به جای انتقاد از گذشته، روی راه حلهای جدید کار کنیم ممکن است مسیر را موقتاً گم کنیم ولی باز فرصت هست: هرگز راه را کاملاً گم نخواهیم کرد. ۱
مطلب نهایی: اجازه ندهید خودمان نقش پدر یا مادر خوب، پدر یا مادر بد، پدر یا مادر سهلگیر، پدر یا مادر سخت گیر را ایفا کنیم. بیایید در وهله اول به خودمان به عنوان انسانی با توانایی عظیم و بالقوه برای رشد و تغییر بیندیشیم. روند زندگی و کار با کودکان نیروی زیادی مطالبه میکند وآن را به تحلیل میبرد. دل, هوش, بنیه، میخواهد. وقتی ما بر وفی توقعات خود زندگی نمیکنیم (که همیشه هم نمیکنیم)، بگذارید نسبت به خودمان به اندازه کودکانمان مهربان باشیم. اگرکودکانمان هزاران شایستگی. هزاران فرصت دارند، خوب بیایید باز هم یکی بیشتر به آنها بدهیم. بیایید به خودمان هم هزار فرصت بدهیم. یکی دو تا هم روی آن. را