بخش نخست#
هنگامی که شروع میکنید تا از برخی مهارتهایی که کودکان را به همیاری وا میدارد استفاده کنید، آیا پی نمیبرید که افکار و اعمالتان صرف این میشود که مبادا چیزهایی که معمولاً استفاده میکردید. بگوئید؟ برای بسیاری از ما ریشخند کردن، وعظ, خطابه ایراد کردن, هشدار دادن بدو بیراه گفتن، تهدید کردن, همه با زبانی که با آن بزرگ شدهایم ترکیب شدهاند و ترک عادت چندان آسان نیست.
والدین اغلب تعریف میکردند که تا چه اندازه آشفته میشدند وقتی میدیدند هنوز هم چیزهایی به کودکانشان میگویند که دلشان نمیخواست- البته آنان بعد از توجه به موضوع جلسات متوجه این امر شدند- فقط تفاوت در اینجا بود که آنها آنچه را که میگفتند خود نیز میشنیدند. صدای خود را عملاً شنیدن، بیانگر پیشرفت است. این اولین. " قدم به سوی تغییر است..
من در مورد خود میدانم که روند تغییر به این اسانی به دست نمیاید من صدای خودم را شنیدهام که از روشهای قدیمی و ناسودمند استفاده میکنم - (شما بچهها چه مرگتونه؟ هیچوقت یادتون نمیمونه چراغ حمومو خاموش کنین، سپس از خودم بیزار شدم. تصمیم گرفتم دیگر چنین چیزهایی نگویم اما دوباره آن را بر زبان جاری میساختم. ایئو گفته بودم؟... فهمیدم... من باید می گفتم «بچهها، چراغ» سپس نگران شدم که مبادا این تغییر هرگز در من بوجود نیاید.
موردی نداشت که نگران شوم. آنها همیشه چراغ حموم را روشن میگذاشتند ولی دفعه آینده من در مقابلشان بودم «بچهها، چراغ». کسی دوید و انرا خاموش کرد، موفقیت!
اِ سپس اوقاتی بود که من همه چیزهایم «درست» بود با این همه موْتر
واقع نمیشد. زمانی هم بود که بچهها مرا نادیده میانگاشتند و یا حنتّی بدتر مرا به مبارزه میطلبیدند. در چنین مواقعی دلم میخواست فقط
برای اینکه عمیقاً درک کنید بین دو نفر چه انّفاقی میافتد که یکی دیگری را تنبیه میکند. لطفاً دو ماجرای زیر را بخوانید و سژالات مربوط به آن را پاسخ دهید.
مادر: هی توی راهرو این طرف و آن طرف ندو... تا ما داریم خرید میکنیم این زنبیل چرخدار مامان را نگهدار... اون موزارو بزار سر جاأش... نه، اونارو نمیخریم. تو خونه خیلی داریم... اون گوجه فرنگیهارو له نکن. ببین بهت اخطار میکنم اگه این چرخ دستی رو نگهنداری پشیمون میشیها... دستتو از اونجا بیار بیرون، نمییاری؟ من بستنی رو بر میدارم... باز داری میدویی؟ دلت میخواد زمین بخوری؟ باشه، حالا میبینی!! نزدیک بود اون پیره زنو بزنی زمین؟ باید حسابی تنبیه بشی. حتی یه ذره از این بستنی که واسه امشب خریدم نصیبت نمیشه. شاید یاد بگیری که مثل حیوونای وحشی رفتار نکنی!
صحنه دوم:
پدر: بیلی, تو از ار من استفاده کردی؟
بیلی: نه.
پدر: پس چطور شد که من اونو بیرون در حالی که زنگ زده بود نزدیک رورژکی که تو و دوستت داشتین میساختین پیدا کردم؟
بیلی: اوه آره! هفته پیش که داشتیم از اون استفاده میکردیم، بارون. اومد و ما رفتیم تو، به نظرم باید فراموشش کرده باشیم.
پدر: پس تو داشتی دروغ می گفتی!
بیلی: من دروغ نگفتم. واقعاً فراموش کرده بودم.
پدر: آره همان طور که هفته پیش چکش منو فراموش کرده بودی. و هفتةٌ قبل از اون هم آچار پیچ گوشتی را فراموش کردی؟
بیلی: ببین پدر. من اصلاً منظوری از این کار نداشتم. بعضی وقتها صاف و ساده فراموش میکنم.
فقط اجازه نداری از ابزار و آلات من استفاده کنی بلکه واسه دروغ. گفتن به من، فردا که همگی به سینما میریم، تو توی خونه میمونی! سوّالات
۱- محرک والدین برای تنبیه کودکان چه بود؟
۲- فکر میکنید کودکانی که تنبیه شدند چه احساسی داشتند؟ صحنه ۳۲ یر ری ی ی ری و یر و ری ی رن ری مر ری نی تنبیه کردن یا تنبیه نکردن؟
هرگاه این سوّال در جمعی مطرح میشود. من معمولا از خود میپرسم (جرا؟ چرا تنبیه میکنیم؟) در زیر تعدادی از پاسخهای والدین را که این سوّْال ازآنان شدهاست، میبینید.
مجازات فرار کنند،
(اگر بچهام را تنبیه نکنم از کجا بداند که کار بدی کردهاست و دیگر نباید آن کار را بکند؟
توسط والدین خودشان تنبیه میشدند به خاطر آورند، پاسخهای زیر را دادند:
شدهاست. بعد احساس گناه می کردم،
میباشم،
«وانمود میکردم خیلی مریض شدهام. سپس آنها از کاری که کرده میرسم. این کار را دوباره میکنم منتها دفعه دیگر دم به تله نمیدهم.) این والدین هر چه بیشتر حرف میزدند بیشتر آگاه میشدند که تنبیه میتواند احساس تنفر- کینه جویی- سرکشی- گناه- بیارزش بودن و ترحم به خود را بوجود اورد. علیرغم این آگاهی آنان هنوز نگرانند: «اگر تنبیه را کنار بگذارم آیا گزک دست بچهها نمیدهم.« باشم.» ۱
من نگرانی انها را درک میکنم به خاطر اوردم که از دکتر جینات پرسیدم در چنین مواقعی که کودکان شما را نادیده میانگارند یا به مبارزه میطلبند، آیا نباید تنبیه شوند، آیا رفتار بد کودک نباید پیآمدی داشته باشد؟
او جواب داد کودک باید پیآمد رفتار خود را تجربه کند ولی نه با تنبیه. او حس کرده بود در جایی که علاقمندی به همبستگی وجود دارد، تنبیه جایی ندارد.
از او پرسیدم فرض کنید به نافرمانی خحود ادامه دهد. در آن صورت
دکتر جینات گفت موضوع بر سر این است که تنبیه کارساز نیست زیرا موجب حواس پرتی میشود سبب میگردد به جای این که از انجام کاری که کرده پشیمان شود و درباره اصلاح عمل خود بیندیشد. گرفتار انتقامهای خیالی شود به بیانی دیگر با تنبیه کودک، عملاً را از او روند درونی بسیار مهم مواجهه با اعمال بدش محروم میکنیم.
این طرز تفکُر (تنبیه کارساز نیست و موجب حواس پرتی میشود) برایم بسیار تازگی داشت. ولی یک سوْال در ذهنم به جای گذاشت. در عوض چه باید بکنیم؟
هم اکنون کمی وقت صرف کنید و درباره این که والدین به چه روشهای دیگری میتوانستند متوسّل شوند. فکر کنید. ببینید چه روشهایی را میتوانید بیابید.
۱- بعضی روشهای ممکن (غیراز تنبیه) برای رفتار با کودک داخل فروشگاه.
۲- بعضی روشهای ممکن (غیراز تنبیه) برای رفتار با کودکی که ابزار کار پدرش را بر میداشت و دوباره آنها را سر جایش نمیگذاشت. من همیشه تحت تأثیر قوهٌ ابتکار والدین قرار میگیرم. به آنان کمی فرصت بدهید تا فکر کنند. معمولاً برای تنبیه جانشینهای مناسبی خواهند یافت. برای مثال, نگاهی بیندازید به پیشنهاداتی که از طرف یک گروه از والدین مطرح شدهاست
مادر و کودک میتوانند به طور تمرینی وانمود کنند برای خرید رفتهاند. مواقعی که آنان نقش ایفا میکنند، مادر میتواند نکتههای رفتار خوب در فروشگاه را تذکر دهد. آنان میتوانند کتابی مصوار بنویسند و نامش را بگذارند «جانی به فروشگاه میرود؛). کتاب میتواند شامل مسئولیٌتهای جانی به عنوان عضو تیم خرید باشد- کسی در راندن. چرخدستی کمک میکند، جنسها را باز میکند و یا بستهبندی میکند. جانی میتواند با کمک مادر لیست خریدی (با کلمات یا با تصاویر) مشتمل از کالاهایی که باید در فروشگاه بیابد و در زنبیل بگذارد تهیه پدر و پسر میتوانند سیستمی مانند سیستم کارت کتابخانه وضع کنند که به موجب آن هر ابزاری بازبینی شود و قبل از اینکه ابزاری به امانت داده شود ابزار قبلی بازگردانده شده باشد. پدر میتواند به عنوان هدیةٌ جشن تولد، یک دست ابزار ویژه مبتدیها بخرد و یا خود پسر با پساندازش یک دست از همین وسایل خریداری کند.
توجه کنید همةٌ این پیشنهادات تأکید بر پیشگیری دارند. چه خوب بود اگر ما میتوانستیم با پیشبینی مسایل بر آنها پیشی جوییم. برای لحظاتی که ما نه توان پیشبینی داریم و نه نیرویی برایمان باقی ماند، جچند جانشین برای تنبیه ارائه میشود که میتواند در این لحظات مورد استفاده قرار گیرد.
جانشینهای تنبیه
۱- به روشهایی اشاره کنید که مفید باشد.
۲- تقبیح شدید خود رابیان کنید (بدون حمله به شخصیت).
۳- انتظارات خود را جز به جز شرح دهید.
۶- به کودک نشان دهید چگونه میتواند خطای خود را جبران کند.
۵- به کودک فرصت بدهید.
-۹ با موضوع برخورد فعال داشته باشید.
۷- بگذارید کودک پیآمد رفتارخود را تجربه کند.





احالا اجازه بدهید نگاهی بیاندازیم به روش دیگری که والدین با توسّل به آن مشکل مداوم بیانضباطی را حل میکنند... در پایان جلسهای؛ مادری تعریف میکرد مشکلی دارد و ان به موقع نیامدن فرزندش بابی است این مادر دربارة عذرهای مداوم پسرش و قولهایی که زیرش زده بود و بینظمیهای او صحبت کرد و از آه و نالههای تأییدامیزی که درخلال صحبت او از حاضران شنیده میشد. معلوم بود که این مشکل, خاص او نیست. برای جلسه بعدی, تمرینی برای گروه آماده کردم. به این ترتیب که موقعیّت اصلی را در نظر گرفتم و مجدداً آنرا از دیدگاه بابی (البته به نظر من) بیان کردم. سپس سه راه ممکن را که والدین میتوانند با توسّل به آن مشکل دیر کردن همیشگی بابی را حل کنند توشتم.
لطفاً این تمرینها را انجام دهید. بعد از خواندن داستان بابی واکنش هر مادر را یادداشت کنید و بنویسد. احساس بابی چه میتوانست باشد. داستان بابی: من دوست دارم بعد از مدرسه تو زمین بازی با دومنتانم بازی کنم و میدانم که سر ساعت یک ربع به ۹ باید خانه باشم ولی بعضی وقتها فراموش میکنم. دیروز و پریروز به خانه آمدم و مادرم بقدری عصبانی بود که تصمیم گرفتم از آن ببعد ساعت را حتما از دوستم بپرسم. نمیخواستم مادرم دوباره سرم داد بزند. دوستم به من گفت که ساعت ۹ است. بعد فوراً دست از بازی کشیدم و تمام راه را تا خانه دویدم. به مادرم توضیح دادم که ساعت را از دوستم پرسیدم و فوراً هم دست از بازی کشیدم ولی دیگر دیر شده بود و من با همه سرعتی که میتوانستم دوان دوان به خانه آمدم.
جواب اولین مادر:
من به قدر کافی از این بهانهها شنیدهام! میبینم که نمیشود به تو اعتماد کرد. خوب این بار دیگر تنبیه میشوی. تمام روزهای هفته بعد را میآیی خانه و همین جا میمانی. فکر نکن میتوانی تلویزیون تماشا کنی. چون که اگر خانه هم نباشیم به پرستارت میگویم که اجازه نداری که تلویزیون تماشا کنی. حالا هم میتوانی صاف بری تو اتاق خودت, چون شام هم تموم شده).
ممکن است بابی به خود چه بگوید:
جواب دومین مادر:
۰ عزیزم اونقدر دویدی که داغ شدی و عرق کردی. بذار یه حوله بیارم صورتتو پاک کنم. بهم قول بده که دیگه هیچ وقت دیر نکنی،
(تو اعصاب منو خراب میکنی، حالا برو دست و صورتتو بشور. لطفاً عجله کن, چون شامت داره سرد میشه... آه مامان خودش شامتو واست گرم میکنه).
ممکن است بابی به خود چه بگوید؟
جواب سومین مادر: ا
(تو میگی خیلی سعی کردی و من از شنیدنش خوشحالم، ولی هنوز منقلیم. دلم نمیخواد دوباره مجبور بشم چنین نگراننیای رو تحمل کنم. ازت انتظار دارم وقتی میگی سر ساعت یک ربع به شیش خونه هستی، بتونم روی حرفت حساب کنم. ما قبلاً شاممونو خوردیم. از مرغ هیچی نمونده، ولی اگه دوست داشته باشی میتونی یه ساندویچ برای خودت درست کنی.
ممکن است بابی با خود چه بگوید؟.
واضح است که راهی وجود ندارد تا بتوان تعیین کرد بابی واقعصی ممکن است چه فکر کند؟ ولی شاید علاقمند باشید از افکار والدین حاضر در گروه که این تمرین را انجام دادهاند مطّلع شوید. احساس آنها از مادر اول این بود که وی بیش از اندازه اهل تنبیه بود (کودک احتمالا فکر میکند «اون خیلی خحودخواهه. تلافیشو سرش در میآورم»).
مادر دوم خیلی سهلگیر است. (کودک ممکن است فکر کند «(هرطور شده خوب از چنگش در رفتم)).
سومین مادر «کاملا روش درستی داشت». او بدون این که تنبیه کند، قاطع بود (کودک احتمالاً با خود فکر میکند «مامان واقعاً عصبانی بود... بهتره از حالا به بعد به موقع به خونه برسم. به علاوه مامان واقعا بخورم)»).
با چنین تمرینی مادر واقعی به خانه رفت و روش سوم را آزمود... و موفْق شد. به مدّت سه هفته. سپس بابی به عادت پیشین خود بازگشت. دیگر عقل مادر به جایی قد نمیداد. به محض این که ناکامیاش را در گروه مطرح کرد سوالات بسیاری پیش کشیده شد («در چنین موقعیّتهایی چه میتوان کرد؟... فرض کنید همه راهها را آزمودهاید» ولی.. به جز تنبیه وجود ندارد چه باید کرد؟
وقتی مشکلی حل نمیشود باید پذیرفت بغرنجتر از آن است که در ابتدا به نظر میرسید. برای حل یک مسأله پیچیده، مهارت پیچیدهای نیز برای گروه تهیه کردهام.
برای حل مشکل
گام اول: دربارة احساسات و احتیاجات کودک صحبت کنید. گام دوم: دربارة احساسات و احتیاجات خحود صحمت کنید. گام سوم: با هم فکر کنید تا راه حلهای قابل قبولی برای هر دو طضرف نمیپسندید. و از کدام یک میخواهید پیروی کنید.



بعد ازطرحریزی خطوط کلی گامهای روش مشکلگشایی؛ فکر کردیم اگر موقعیّت را بازی کنیم مفید خواهد بود. من نقش مادر را ایفا کردم و مادر واقعی نقش بابی را. این متن گفتگویی است که ما آن روز عصر توسط نوار ضبط کردیم. همین طور که میبینید. مادر با تمام وجود نقش پسرش را بازی کردهاست.
مادر: بابی میخواهم در مورد یه چیزی باهات صحبت کنم. آیا برات وقت مناسبیه؟
بابی: (با بد گمانی) باشه راجع به چیه؟
مادر: راجع به اینه که تو برای شام به موفع خونه نمیای.
بابی: من که بهت گفتم سعی خودمو میکنم ولی همیشه مجبور میشم درست وسط بازی ولش کنم!
مادر: ۰۱؟
بابی: هیچ کس قبل از من به خونه نمیره.
مادر: هو... م م م.
بابی: و من مجبورم هی از این و اون ساعتو بپرسم واسه اینکه ساعت صابمردهام شکسته. اونام همیشه به من میگن (جاک دهنتو ببند مزاحم).
مادر: اوو... ه، این ادمو ناراحت میکنه.
بابی: آره! تازه کنی هم به من میگه بچه شیرخوره.
مادر: که این طورا!... این طور که میگی تو از طرف بچهها تحت
۱ بابی: درسته!
مادر: بابی میدونی جریان به نظر من از چه قراره؟
بابی: آره تو میخوای که من درست سر وقت خونه باشم.
مادر: این فقط قسمتی از موضوعه, ولی در واقم وقتی تو دیر میآی؛ من نگران میشم.
بابی: خب نگران نباش!
هم بذاریم ببینیم میتونیم یه راهی پیدا کنیم که برای هر دومون خوب باشه. (مادر مدادی بیرون میآورد). تو شروع کن.
بابی: من دیر به خونه میآم و تو هم دیگه نگران نمیشی.
مادر: باشه من اینو یادداشت میکنم. دیگه چی؟
بابی: نمیدونم.
مادر: هی، من یه فکری دارم. من میتونم بیام تو زمین بازی دنبالت.
بابی: نه... هیچ خوب نیست.
مادر: ما همه فکرارو یادداست میکنیم. بعداً تصمیم میگیریم کدومو خحط بزنیم و کدومو نه. دیگه چی؟
بابی: (مکث طولانی) چه طوره ساعتمو ببندم؟
مادر: (مینویسد) بستن ساعت.
بابی: چرا ما باید همیشه با هم غذا بخوریم؟ دیگه تو نمیتونی غذای منو واسم نیگرداری؟
مادر: (مینویسد نگاه داشتن شام) روزها دارن بلند میشن. فکر میکنم بشه وقت شامو یه ربع عقب بندازیم.:
بابی: فقط یه ربع؟:
مادر: تو میخوای که این وقت بیشتر بشه هوم...م م م. (مینویسد غذا پانزده دقیقه بعد خورده میشود) آیا نظر دیگهای داری؟ به فهرستمون یه نگاهی بکنیم ببینیم کدومارو خحط بزنیم کدومارو نیگر
مادر: (میخواند) راه حلهای ممکن.
نگاه داشتن شام روی چراغ.
پانزده دقیقه دیر غذا خوردن.
بابی: اون جارو که تو «میآی دنبال من و منو میآری خونه» خحط
مادر: باشه... خوب. من مجبورم «اومدن به خونه رو هم خط بزنم» راستش خیلی نگران میشم. حالا این یکی رو نگاه کنیم. فکر میکنم بتونم وقت شامو به ساعت شش و ربع منتقل کنم. ایا پانزده دقیقه
بابی: نه... امٌا... شاید یه کمکی کنه.
مادر: خب، موضوع سر اینه که این دومین باریه که ساعتتو شکستی و من دیگه از پول دادن به تعمیرکار خسته شدهام.
بابی: من پولمو پسانداز کردم. تقریبا چهار دلاره، برای تعمیر ساعت کافیه پا نه؟
مادر: میشه گفت نه... ولی کمک خوبیه, فکر میکنم بقیهشو من و
بابی: قسم میخورم که دیگه مواظب باشم. وقتی خواستم با کنی مچ بندازم... اونو در میآورم و وقتی که دارم بازی میکنم، نیگا میکنم که بدونم کی باید بیام خونه.
مادر: این کارو میکنی؟ هوو... مم (به لیست نگاه میکند) خب حالا بزار ببینم در مجموع چه تصمیماتی گرفتیم. من وقت شامو انداختم ساعت شش و ربع. این کار وقت بازی تورو پانزده دقیفه بیشتر میکنه. ما پولامونئو رو هم میزاریم و ساعت تورو میدیم تعمیر؛ و گاهی وقتها اگه بهم بگی, شامتو واست گرم نگر میدارم. به نظرت چطوره؟ِ
بابی: عالّیه!
در جلسه بعد همه ما بلافاصله از مادر بابی پرسیدم (آیا روش مشکل گشایی را امتحان کردید، او لبخندی زد و برای ما تعریف کرد که همان شب آن را آزمود و این برای بابی خیلی جالب بودا و میگفشت «خیلی عجیب بود. همه مذاکرات ما تکرار شد به جز اینکه اون از بستن ساعت بدش آمد و گفت (اگه ما بتونیم شام رو پانزده دقیقه دیرتر بخوریم» او صدای سوت اعلام ساعت شش را از مقر آتشنشانی خواهد شنید و متوجه خواهد شد که باید عازم خانه شود. و تا کنون ادامه دارد بابی سر قولش ایستاده است!
به نظر دشوار نمیآید، نه؟ ولی چنین است. دشوارترین بخش., یادگیری برداشتن گامهای مجزا نیست. با کمی مطالعه میتوان به انجامش رساند.. دشوارترین بخش این است که مجبوریم طرز تلقیمان. را تغییر دهیم. نباید به کودک به مثابه «مشکلی که باید آن را حل کرد» مسایل میدهیم. باید از این نگرانی که («اگر به قدر کافی پرطافت نباشیم» کودک از ما سو، استفاده خواهد کرد، دست بشوییم.
باید صادقانه بنشینیم و احساسات واقعی خود را در اختیار کودک بگذاریم احساساتش را بشنویم و با یکدیگر راه حلی بیابیم که برای هردوی ما مناسب باشد. باید در این مورد وقت خاصی اختصاص دهیم. در این تماس و ارتباط پیام مهمی نهفته است وآن این است که «وقتی کدورتی میان ما پیش میآید مجبور نیستیم قوای خود را علیه همدیگر به حال آمادهباش درآوریم و نگران این باشیم چه کسی پیروز را صرف یافتن راه حلی بکنیم که نیازهای هردویمان را بطور خاص در نظر داشته باشد. به کودکانمان میآموزیم که نیازی نیست که قربانی یا دشمن ما باشند. ما آنان را به ابزاری مجهز میکنیم تا بتوانند در حل مشکلاتی که با آن مواجه اند فعالانه شرکت داشته باشند.
۱- برای هفتهای که در پیش است از یک جانشین برای تنبیه استفاده کنید. از چه جانشینی استفاده کردید و واکنش کودکانتان چه بود.
۲- به مشکلی بیندیشید که مرتباً در خانه با آن مواجهاید و ممکن است با روش مشکلگشایی حل آن آسان شود.
زمانی را انتخاب کنید که برای هردوی شما مناسب باشد و مکانی

بخش دوم#
پرسشهایی درباره تنبیه
۱- اگر کودکی که هنوز نمیتواند صحبت کند به چیزی دست زد که نمیبایست میزد. آیا درست است که روی دستش بزنیم؟ نمیکند یا نمیفهمد. بچههای کوچک در تمام لحظات در حال آموختن هستند. سوال اینست که آنها چه میآموزند؟ در اینگونه موارد پدر یا مادر مرتباً روی دست کودک میزنند، چنین کاری به کودک میآموزد اگر کاری را بکند که نباید بکند، سیلی میخورد. حال آن که میتوان با او مانند بزرگسالی کوچک رفتار کرد اطّلاعاتی به او داد که هم برای حال و هم برای بقیه عمرش مفید واقع شود. مادر میتواند کودک را به کناری بکشد و شی را به او نشان بدهد و واضح و محکم به او بگوید: مادر ممکن است اطّلاعاتی را به دفعات تکرار کند. ولی تکرار اطّلاعات حامل پیامی بسیار متفاوتتر از تکرار سیلی است.
۲- تفاوت تنبیه و پیآمدهای طبیعی چیست؟ آیا آنها کلسات متفاوتی برای یک مفهوم واحد نیستند؟ ۱
ما تنبیه را محرومیّت عمدی کودک از چیزی به مدت معین میدانیم یا به نوعی عمل میکنیم تا کودک ناراحت شود بمنظور آنکه درسی به. کودک بیاموزیم. امّا پیآمد طبیعی- یعنی اینکه کودک نتیجه رفتار خود را میبینید. پدری در یکی از گروههای ما تجربهاش را در اختیار ما نهاد که تفاوت بین تنبیه و پیآمد طبیعی را به طور خلاصه بیان میکند. این عین سخنان او است: "
پسر نوجوان من گرمکن آبی نیروی دریایی مرا قرض گرفت. زیرا میگفت به شلوار جین تازهاش میآید. من گفتم باشه ولی مواظبیش باش و بعد فراموش کردم. یک هفته بعد که خواستم آن را بپوشم. آن را زیر تودهای صفحه گرامافون کهنه روی کف اتاق یافتم. پشتش ازگجچ پوشیده بود و رویش چیزی که به نظر میرسید سوس ماکارونی باشد ریخته بود.
به شدت عصبانی شدم زیرا بار اول نبود. قسم میخورم اگر او را در همان لحظه میدیدم، به او میگفتم روز یکشنبه به تماشای بازی فوتبال رفتن را با من فراموش کند، من بلیطش را به کس دیگری خواهم داد.
به هر حال وقتی او را دیدم، آرامتر شده بودم اما هنوز از دستش دلخور بودم. و او از بابت همه اینها اظهار تأُسّف کرد و گفت که یک هفته است که جرئت نمیکند موضوع را به من بگوید. در جواب گفتم (کاری نمیشه کرد. حرف نزن موعظه هم نکن، و او فهمید چرا؟
یک ماه پس از آن او پیراهن پیچازی مرا برای گشت و گذار صحرایی که از طرف مدرسه ترتیب داده شده بود، خواست که بپوشد. من به او گفتم «ببین قبل از این که چیزی را به تو قرض بدهم» باید تعهّد کتبی بدهی که پیراهنم را در همان وضعی که به امانت گرفتی, پس بدهی، ان شب من یادداشتی را روی تودهنامهای پستیام پیدا کردم پدر عزیز::
اگر پیراهنت را به من به امانت بدهی, هر کاری که از دستم بر بیاید برای تمیز نگهداشتن او خواهم کرد.
به تخته سیاه تکیه نخواهم داد خودکارم را در جییم نخواهم گذاشت. و وقتی هار میخورم از دستمال سفره کاغذی استفاده خواهم ۱ دوستدار تو مارک
حوب از دیدن یادداشت خیلی متأنُر شدم. به خودم گفتم اگر زحمت نوشتن آنرا به خودش دادهاست لابد زحمت عمل کردن آن را سخن کوتاه، شب بعد پیراهن، پاکیزه و مرتب روی جالباسی آویزان برگرداندن مالی که سالم به امانت گرفته شده و ناسالم برگردانده شله باشد. رنجش صاحب مال و بیمیلی او به دوباره امانت دادن است. در ضمن ممکن است صاحب مال اگر مدرک واقعی دال بر عدم تکرار این. تغییر با گیرنده امانت است. صاحب مال مجبور نیست: کاری کند. که برای شما آموزنده باشد. یادگیری از واقعیّتهای دشوار واکنشهای واقعی افراد، بسی آسانتر از یادگیری از فردی است که تصمیم میگیرد
۳- هفتهٌ گذشته دیدم مقداری زیادی پوست و دانه پرتغال روی کاناپه کپه شدهاست. وقتی از پسرانم پرسیدم «کار کیست؟» هر کدام به دیگری اشاره کرد. اگر بیدا کردن کودک مقصر و تنبیه او کار خوبی نیست؟ پس چه باید کرد؟
پرسش «کی این کارو کرده» معمولاً این پاسخ را خود به خود در پی دارد. «من نکردم» و باز چنین پرسشی در پی میاید که «کدامتان دارید دروغ میگویید؟) ما هرچه بیشتر اصرار کنیم که حقیقت روشن شود کودکان بیشتر بر بیگناهی خود اصرار میورزند... وقتی از چیزی عصبانی میشویم» بهتر است عصبانیت خود را بیان کنیم تا مقصتر
«وقتی میبینم روی کاناپه پُر آشغاله, آتیش میگیرم! پوست پرتغال روی اون لک میاندازه و نمیشه پاکش کرد.»
ممکن است هر دو با هم بگویند «من این کارو نکردم... اون بهم گفت که بکنم»... (سگ اونارو ریخت... کار بچّه است،
این فرصت برای شما باقی است که بگذارید همه بدانند:
«من علاقهای ندارم که بدونم کی این کارو کرده؟ من دوست ندارم به خاطر چیزی که اتفاق افتاده کسی رو مقصر بدونم. من علاقمندم. ببینم که در آینده دیگه اینکارو نمیکنید.»
ما با سرزنش نکردن و تنبیه نکردن، کودکانمان را آزاد میگذاریم تا برای جبران خطاهایشان مسئولیّت بیشتری بر عهده بگیرند به جای این که هم و غم خود را صرف انتقامجویی کنند.
«حالا من هر دوی شما را لازم دارم که کاناپه رو از آشغالا تمییز
۴- شما میگویید یکی از جانشینهای تنبیه اظهار نارضایتی است. وقتی این کارو میکنم، فرزندم چنان خود را در بقیه روز مقصر احساس میکند و بدبخت میپندارد که به شدت اشفته میشوم. ایا امکان دارد من در این کار افراط ورزیده باشم؟
ما نگرانی شما را درک میکنیم. دکتر سلمافریبرگ در کتابش به نام «سالهای جادویی)» مینویسد: «کودک نیاز دارد گاهی اوقات نارضایتیها را احساس کنده، ولی اگر واکنش ما به آن درجه باشد که کودک خود را به خاطر خحطاهایش حقیر و بیارزش بشمارد. از قدرت خود به عنوان پدر یا مادر سو، استفاده کردهایم و امکان آن را آفریدهایم که احساس گناهکاری اغراقآمیز و نفرت از خود. نقش بزرگی در به همین دلیل است که ما فکر میکنیم تا آن جا که امکان دارد باید اعلام نارضایتی به نحوی باشد که کودک را به سوی جبران خحطاهایش سوق دهد. بعد از اعلام پشیمانی» کودک به فرصتی نیاز دارد تا نسبت به خود احساس خوبی بیابد و دوباره خود را عضو تیم معتبر و محترم خحانواده بداند. ما به عنوان پدر یا مادر میتوانیم این فزصت رابه اوبدهیم. در این جا تعدادی مثال هست
«خیلی عصبانی هستم! بچّه داشت با خوشحالی واسه خودش بازی میکرد، اما تو جعبه رو از دستش گرفتی, ازت انتظار دارم که راهی پیدا کنی که دیگه گریه نکنه!»:
(به جای «تو باز بچه رو به گریه انداختی» حالا یه کتک حسابی طلبت)).:
«جداً آشفته میشم وفتی به خونه میآم و تو ظرفهای کئیفت غرق میشم» اونم در حالی که تو قول دادی این کارو بکنی. من دوست دارم تمام ظرفا تا وقت خوابیدن شسته و کنار گذاشته بشن!،
(به جای «فردا شب بیرون رفتلو فراموش کن. شاید این بهت یاد بده که سر قولت وایسی.)) ۰
(یه جعبه تمام پودرصابونو کف حموم خالی کردی,، دیدن یه همچین کنافتکاری عصبانیم میکنه. پودر صابون واسه بازی کردن نیست! ازت میخوام همه اونارو جارو کنی و توی پاکت تمیز بریزی،
(به جای «ببین چه کار کردی» تلویزیون بی تلویزیون!،
جملاتی از این گونه به کودک میگوید «من از کاری که انجام دادی خوشم نمیاد و انتظار دارم مواظب باشی». ما امیدواریم که بعدها در زندگی به عنوان یک آدمبزرگ وقتی کاری انجام میدهد که موجب پشیمانی میشود، با خود بیندیشد چه کار بکنم تا بتوانم جبران کنم- نه اینکه «اونچه کردم ثابت میکنه آدم بیارزشی هستم که سزاوار تنبیه
۵- من دیگه پسرم را تنبیه نمیکنم ولی حالا اگر او را به خاطر کار بدی که کردهاست سرزنش کنم، میگوید «متأَسَفم)» و باز فردا همان کار را از سر میگیرد. در این باره چه میتوانم بکنم؟
بعضی از بچهها (متاسفم)، را برای ارامکردن عصانیّت والدیدشان بکار میبرند و به همان سرعت که عذرخواهی میکنند به همن سرعت هم رفتار بد خود را تکرار میکنند. برای این کودکان پیبردن به این مسأله مهم است که اگر آنها واقعاً متأسّف هستند، احساس پشیمانی باید به عمل تبدیل شود. نه آنکه مکرراً مرتکب خلاف شوند. میتوان تک تک جملات زیر را گفت:
(تأَسّف یعنی طور دیگه رفتار کردن.
«از شنیدن تأسف تو خوشحالم. این اولین قدمه, دومین قدم اینه که از خودت بپرسی من در این مورد چه کار میتونم بکنم). نظریات کارشناسان درباره تنبیه
هرا زگاهی مقالهای در نشریهای چاپ میشود و نغمه ستایش از تنبیه را ساز میکند و نحوه آن را بة ما خاطرنشان میسازد (هر چه زودتر تنبیه را توضیح دهید... بیمعطلی تنبیه کنید... بگذارید کیفر در خور جنایت باشد).
بیشتر اوقات چنین پندهایی در نظر والدینی که به شدّت عصبانی هستند خوب جلوه میکند. آنچه در زیر میآید نقل قولهایی است از منابع گوناگون حرفهای در حیطه سلامتی روان که شامل نقطه نظرات دیگری در مورد تنبیه است.
تنبیه بیاثرترین روش تأٌّدیب است... در کمال تعجّب تبیه اغلب این نتیجه را در بر دارد که به کودک درست خلاف آنچه را که ما از کودک میخواهیم، میآموزد! بسیاری از والدین دقیقاً به این دلیل ساده از تنبیه استفاده میکنند که تا به حال راههای بهتری برای تأدیب کودکانشان نیاموختهاند. (چگونه پدر باشیم، دکتر فیتز هاگ، دادسن، سیگنت.
تأدیب کودک میتواند منجر به ناکامی شود.چه در تربیت است. تأدیب در اصل راهنمایی برنامه ریزری شدهای باطنی خود را بسط دهیم. اگر بخواهیم تأدیب را به کار بریم باید احترام و اعتماد دو جانبه رعایت شود. از طرف دیگر لازمه تنبیه کنترل ظاهری روی شخص تنبیه شونده با توسل به زور و اجبار است کسانی که تنبیه میکنند به ندرت به کسی که تنبیه میشود اعتماد میکنند و یا احترام میگذارند. (موارد مخالف تنبیه, برایان. جی. گیل مارتین. دارای دکترا با مرور این آثار، به این نتیجه میرسیم که تنبیه بدنی توسط والدین نه تنها خشونت را متوقف نمیکند بلکه آن را دامن هم میزند. تنبیه هم کودک را به ناکامی میکشاند و هم نمونهای برای یادگیری و تقلید او میشود.
دپارتمان روان شناسی دانشگاه استانفورد)
والدین گیج و گمراه به خطا امیدوارند که تنبیه سرانجام نتیجهبخش خواهد بود بدون اینکه پی ببرند عملاً با این روش به جایی نخواهند رسید.
: استفاده از تنبیه سبب میشود مقاومت و مخالفت بیشتری (بچهها و مقاومت در برابر والدین، رودولف در ایکون شماری از امکانات یادگیری با تنبیه جسمانی پدید میآید که والدین هیچ کدام از آنها را در نظر ندارند. ممکن است کودک بیاموزد که چگونه میتواند با تنبیهشدن بخاطر رفتار: بدش با موفقیّت از احساس هرگونه گناه بپرهیزد. بدین صورت که مکافات «جنایت» را میشوید و کودکی که بهای شرارتش را پرداخته است، خود را آزاد میبیند تا این عمل را بدون احساس گناه بار دیگر تکرار کند.
کودکی. که برای تحریک کتک خوردن هر کاری میکند.
کودکی است که در گوشهای از دفتر گناه قرضی پنهانی دارد و پدر و مادر را با کتک زدن دعوت به پاک کردن آن میکند. کتک تنها چیزی است که کودک لازم ندارد!
(سالهای جادویی، سلما. اچ فرایبرگ اسکریبنر ۱۹۵۹) پژوهشگران بر این عقیدهاند که یک پنجم والدین از دست فرزندانشان به ستوه آمدهاند که احتمالا این رفتار فرزندان بیانگر غلیان احساسات دوران بلوغ, مسایل و موضوعاتی که به مغزشان فشار میآورد، فشارها، تحمیلها، دست است که تنبیه بدنی توسط والدین در حقیقت از زمانی آموخته میشود که خودشان روی زانوی والدینشان تنبیه
میشدند.
: (نشریه نیوزدی، ۱۵ اوت ۱۹۷۸)
(تجربیاتی که والدین گروه ما در اختیارمان نهادهاند)
دختر چهارسالهام مارنی همیشه دختر پر دردسری است. او چنان مرا خشمگین میکند که نمیتوانم خودم را کنترل کنم. هفته پیش به خانه آمدم و دیدم با مداد رنگی، کاغذ دیواری اتاقش را خط خطی کردهاست، به قدری عصبانی شدم که کنک حسابی به او زدم. بعد مداد
صبح روز بعد وقتی بیدار شدم، نزدیک بود پس بیفتم. او ماتیک مرا برداشته و همه کاشیهای حمام را حط خطی کرده بود. دلم میخواست خفهاش کنم، ولی جلوی خودم را گرفتم. خیلی آرام پرسیدم «مارنی» تو این کارو برای این کردی که از دستم عصبانی بودی واسه اینکه مداد رنگیهارو از دستت گرفتم،
با سر تأایید کرد.
من گفتم: «مارنی» وقتی میبینم روی دیوار چیز نوشتن، خیلی خیلی عصبانی میشم. پاککردن و شستن اینا واسم خیلی کار میبره،
میدانید او چکار کرد. کهنهای برداشت و با تقلای فراوان شروع به پاککردن ماتیک کرد. من به او نشان دادم که چگونه میتواند از آب و صابون استفاده کند. حدود ده دقیقه روی کاشیها کار کرد سپس مرا صدا زد تا نشانم بدهد که بیشتر ماتیکها پاک شدهاند. از او تشکر کردم و مداد رنگیهایش را با مقدار بیشتری کاغذ به او برگرداندم تا هر وقت که خواست نقاشی کند.
چنان به خودم افتخار میکردم که به ادارةٌ شوهرم تلفن کردم و جریان را به او گفتم.
یک ماه از این جریان گذشته است و از آن وقت تا به حال مارنی جیزی روی دیوار ننوشته است.
هفتهٌ قبل به محض این که از جلسه به خانه برگشتم، معلم ریاضی دانی تلفن کرد. خیلی عصبانی به نظر میرسید. به من گفت که پسرم در درس بسیار عقب افتاده است به طوری که به خاطر او کلاس هم دارد عقب میافتد. او هنوز جدول ضرب را نمیداند. و شاید انچه پسرم بیشتر نیازمند آن است «تادیب» بیشتر در خانه است. به خاطر تلفن از وی تشکر کردم ولی باطناً تکان خوردم. اولین فکرم این بود که او باید تنبیه شود و تا جدول ضرب را یاد نگرفته و رفتارش را در کلاس اصلاح نکرده است باید دور تلویزیون را قلم بگیرد.
خوشبختانه یک ساعت وقت داشتم تا قبل از اینکه او از مدرسه برگردد آرامش خود را بازیابم. وقتی دانی به خانه آمد، گفتگوی زیر را
من: خانم «ک» امروز زنگ زد و خیلی آشفته به نظر میرسید.
دانی: او... ه، اگه اونو میگی، همیشه خدا از یه چیزی آشفته است.
من: وقتی از مدرسه بهم تلفن بشه، حسابی اونو جدی تلقی میکنم. او گفت که تو توی کلاس خیلی عقب افتادی و جدول ضریو بلد
دانی: خوب., میشل هی با دفترچهاش میزنه به کله من. واسةٌ همین منم با مال خودم میزنم تو کله اون.
من: تو فکر میکنی که باید تلافی درکنی؟
دانی: تلافی در کردن دیگه چیه؟
من: یعنی تاوان بگیری.
دانی: درسته، بعضی وقتها هم برام نامه مینویسه و میخنده. بعد هی صندلی منو لگد میزنه تا بهش جواب بدم.
من: جای تعجب نیست. با این تفاصیل کاری نمیشه انجام داد.
من: هو... م م، دانی، فکر میکنی برای اینکه حواست جمع باشه بهتر نیست تو و میشل پهلوی هم ننشینین.
دانی: چه.۵ می... دونم... شاید اگه خودم درسمو میخوندم میتونستم به هفت و هشت هم برسم.
من: فکر میکنم خانم «ک» باید اینارو بدونه. نظرت درباره اینکه یه
خانم «ک» عزیز
من مکالمةٌ تلفنیمان را با دانی مطرح کردم و او میگوید...
دانی: بهش بگو صندلی منو از کنار میشل یه جای دیگه بذاره.
من: (مینویسم) «او میگوید بیزحمت جای او را عوض کنید تا اینقدر به میشل نزدیک نباشد» حال"ا خوب شد؟
دانی: آره.
دانی: (مکث طولانی) بهش بگو جدول ضرب هفت و هشت و کاملا مینویسم و او نو با صدای بلند واسه خودم تکرار میکنم. ضربش را تا هفت وهشت بنویسد و برای خود تمرین بکند، دیگه
بار دیگر نامه را برای دانی خواندم و هر دو آن را امضا کردیم. روز بعد دانی آن را به مدرسه برد. فهمیدم چیزی باید عوض شده باشد زیرا وقتی او به خانه آمد اولین چیزی که به من گفت این بود که خانم «ک» صندلیاش را امروز عوض کرده و («امروز با او خیلی خحوب بوده
این داستان را مادری برای ما: تعریف کرد که در چند جلسه اول عبوس مینشست و سرش راتکان میداد. در چهارمین جلسه او داخل گفتگو شد و اجازه صحبت خواست تا داستان را بگوید:
دیدهاست که از یک تقاطع خطرناک میگذشته که عبور از آن اکیداً قبلاً دوچرخه سواری، تماشای تلویزیون و پول تو جیبی را از او گرفته بودم و حالا چه باقی مانده بود؟ در کمال نومیدی تصمیم گرفتم از بعضی روشهایی که شما در گروه از آن صحبت میکردید. استفاده کنم. وقتی به خانه رسیدیم، گفتم «وان ببین ما مشکلی داریم. به نظر من احساس تو این است که وقتی میخوای از خیابان عبور کنی دلت نمیخواهد از کسی کمک بخواهی؟ درسته؟
با سر گفتههای مرا تأیید کرد.
بعد گفتم: «و اما احساس من این است که وقتی فکر میکنم یک پسر ششساله از یک تقاطع خطرناک عبور میکند، نگران میشوم» در حالی که این همه آدم برای کمک دم دست است. وقتی مسألهای پیش میآید باید آن را حل کرد. در این باره فکر کن و سر شام به من بگو نظرت در این باره چیست؟،
وان بلافاصله شروع به صحبت کرد. من گفتم «حالا نه. مسأله خیلی جدی است. دلم میخواهد در این باره حسابی صحبت کنیم. سر شام وقتی که پدرت هم هست صحبت میکنیم.»
شب، از قبل، به شوهرم گفتم «تو فقط گوش کن». وان دستهایش راشست و بدون معطلی روی صندلیاش نشست. به محض اینکه پدرش وارد شد با هیجان گفت. «من یک راه حل دارم» هر شب وقتی پدر به خانه میآید. میرویم در گوشهای مینشینیم آن وقت او به من یاد میدهد که چطور به چراغ راهنما نگاه کنم و از خیابان عبور کنم، سپس مکثی کرد و ادامه داد «من وقتی هفت سالم شد خودم به تنهایی میتوانم از خیابان عبور کنم».
شوهرم نزدیک بود از صندلی به زمین بیفتد. فکر میکنم هر دوی ما نیکی ده ساله با گستاخی (درحالی که من عجله داشتم شام را گم کردهاست و من مجبورم نه دلار برای خرید مجدد آنها خرج کنم. از جا در رفتم. در اول برانگیخته شدم که او را بزنم یا تنبیهاش کنم. با جملاتم را با «من» شروع کردم. من را با چنان صدای بلندی که یک «من دارم اتیش میگیرم! خیلی عصبانیم! سه تا کتاب گم شده و حالا" من باید نه دلار برای اون بسلفم! به قدری عصبانیم که نزدیک مجبورم از کارم دست بکشم و درباره مشکلات خانه یادداشت بئویسم وقتی از داد و فریاد کشیدن دست کشیدم» دلواپسترین چهره کوچک از درگاه پدیدار شد و گفت «مادر متأَسَفم» تو مجبور نیستی نه میکنم لبم چنان به تبسم باز شد که تا آن وقت سابقه نداشت. مطمئناً تا آن موقع هرگز چنان به سرعت و به طور کامل عصبانیتم متوقف نشده بود. چند تا کتاب برای آدم در مقابل پسری که این همه به عواضف مادرش اهمیّت میدهد چه ارزشی دارد!
بخش سوم#
قبل از مشکل گشایی
ما کشف کردهایم که قبل از مشکلگشایی, مجبوریم به قول کودکان «انگیزة خودمان» را مورد تدقیق قرار دهیم. باید به خود بگوییم: احساسات او را بپذیرم. میخواهم به عواطف و اطلاعاتی گوش دهم وادار به کاری بکنم یا متقاعدش کنم، «تمام افکار نو را مورد تنل قرار برایم مسألهای نیست.»
(من از نظر وقت در مضیقه نیستم و اگر نتوانم فوراً به راه حلی دست یابم احتمالاً به این معنا است که باید بیشترتحقیق کنیم و بیشتر
کلمهٌ کلیدی «احترام» است - برای کودکم. برای خودم و برای
آگاهیهایی درباره هر گام مشکل گشایی در مرحله عمل ۱
قبل از این که شروع کنید از خود بپرسید «آیا هنوز در غلیان هیجان
هستم یا به اندازه کافی آرام شدهام که بتوانم تمام گامها را بردارم؟، (وقتی به شدّت عصبانی هستید نمیتوانید به حل مشکلات بپردازید.) سپس خلق و خوی کودکتان را بررسی کنید. «برات مناسبه که الان صحبت کنیم؟» اگر: جواب کودک مثبت بود. آن گاه:
۱- درباره احساسات کودک صحبت کنید. (من تصور میکنم احساس تو اینه...)
در این قسمت عجله به خرج ندهید. بگذارید طرز تلقی شما این باشد «من واقعاً میکوشم تا چگونگی احساسات تو را بشناسم. »کودک هنگامی به احساسات شما توجه میکند که احساساتش شنیده و درک
۲- دربارةٌ احساسات خود صحبت کنید. (احساس من در این مورد اینه که...) ۱
این قسمت را کوتاه و واضح بیان کنید. برای کودک دشوار است که
. به پدر و مادری گوش فرا دهد که مدام دربارةٌ نگرانی، خشم یا رنجش
خود پرحرفی میکنند.
۳- کودک را برانگیزانید تا راه حل قابل قبولی برای هر دو طرف
اگر امکان دارد بگذارید اولین نظرها را کودک پیش بکشد. از تفسیر یا ارزیابی اندیشهها باید قاطعانه پرهیز کرد. برای مشال اگر بگویید (خوب, این نظر درستی نیست، جریان به همین جا خاتمه مییاید و شما به هدفتان نمیرسید، باید از تمام افکار استقبال کنید. بیشتر اوقات ناخوشآیندترین راه حلها به بهترین و کارآمدترین راه حل ختم میشود. جمله کلیدی این است «تمام فکرها را یادداشست میکنیم.» نوشتن ضرور نیست اما نوشتن اندیشهها به نویسنده وقار زیادی میبخشد. (از کودکی شنیده شده بود که میگفت «مادر من خیلی.. باهوشه, او تمام نظرهای منو یادداشت میکنه.»
۶- طرحهایی را که میپسندید. انتخاب کنید و بقیه را کنار بگذارید و تصمیم بگیرید که از کدام یک از آنها میخواهید پیروی کنید.
در مورد عبارات نوشته شده مواظب باشید (این نظر چرنده) در عوض واکنش شخصی خودتان را توصیف کنید:
(در این صورت من نمیتوانم راحت باشم چون..، یا:
«به گمونم نتونم این کارو بکنم.»
۵- ادامه دادن و به انجام رسانیدن کار.
در این جا خطر از شما دور میشود، زیرا با یافتن یک راه حل مناسب و کار آمد، احساس خوبی به شما دست میدهد و دیگر لازم نیست به خود درد سر بدهید و نقشه خاصی بچینید تا کار ادامه یاید و با انجام رسد. جمع زدن مهم است.:
(ما باید چه قدمهایی برداریم تا این نقشه را به مرحلةٌ اجرا در اوریم؟،
«مسئولیّت هر شخص چه خواهد بود؟»
«تا کی آن را به انجام خواهیم رساند؟)
-۹ اجازه ندهید کودک شما را در هیچ مرحله سرزنش یا متهم کند.
کودک: این به درد نمیخوره چون که تو همیشه...
... نو هیچ اوقت...
هرگاه چنین چیزی رخ داد مهم این است که پدر یا مادر محکم پرسشهایی دربارة مشکلگشایی
۱- فرض کنید تدابیری که شما و کودکتان اندیشیدهاید و روی آن موافقت کردهاید مدتی به کار آید و بعد اثر خود را از دست بدهد در این صورت چه باید بکنید؟
در چنین مواقعی تصمیم ما به محک زده میشود ما میتوانیم به سرزنش یا تنبیه روی بیاوریم یا نقشهای طرح کنیم. برای مثال:
پدر یا مادر: من از این راه حلمون ناامید شدم چون دیگه به درد نمیخوره. میبینم که دارم کارتورو انجام میدم و این برام قابل قبول نبست. بهتره به نقشه قدیمیمون فرصت دیگهای بدیم... یا بهتره که دربارُ موانع صحبت کنیم؟... یا اصلاً خوبه یه راه حل دیگهای پیدا کنیم که به کار بیاد؟
ما بزرگترها پی بردهایم که تعداد کمی از راه حلها دائمی هستند. آنچه در مورد بچهٌ چهارساله به کار میآید ممکن است وقتی پنجساله شد به کار نیاید: آنچه در زمستان به کار میاید ممکن است در بهار به کار نیاید. زندگی جریان مداومی از سازگاری و باز سازگاری است. آنچه.برای یک کودک مهم است این است که خود را قسمتی از راه حل بداند تا قسمتی از مشکل.
۲- آیا برای حل یک مشکل باید همه گامها را طی کنیم؟
خیر. مشکلی ممکن است در میانه راه برطرف شود. گاهی توصیف ساده برخورد خواستهها و نیازمندیها میتواند به یک راه حل سریع منتهی شود. برای مثال:
مادر: ما گرفتار یک مشکل واقعی شدهایم، تو میخوای من حالا تو رو به یه مسابقه فوتبال ببرم در حالی که من میخوام رختارو بشورم، بعد شروع کنم شام بپزم.
کودک: تا تو برای رفتن حاضر بشی، من رختارو میریزم تو ماشین. بعد وقتی اومدیم خونه تو شام درست کردن بهت کمک میکنم.
مادر: خب. این شد یه چیزی.
۳- فرض کنید تمام گامها را طی کردیم و به راه حل قابل قبولی برای طرفین دست نیافتیم. در این صورت چه باید کرد؟
چنین چیزی ممکن است پیش بیاید ولی مهم نیست. با به بحث گذاشتن مشکل، هر یک از شما نسبت به نیازهای دیگری بیشتر حساس میشوید. در موقعیّتهای دشوار، این بهترین چیزی است که میتوانید به آن امیدوار باشید. بعضی وقتها موضوع فقط این است که قبل از این که به راه حلی دست یابید، فرصت بیشتری برای فکر کردن میخواهید. «گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی).
۴- فرض کنید کودک از حل مسأله با شما امتناغ ورزید. در این صورت چه باید کرد؟
بعضی از کودکان, در مقابل این روش، ناآرامی از خود نشان میدهند برای این کودکان, یادداشتی تنظیم شده با این مضمون میتواند جانشین موْئْری باشد:
جانی عزیز:
من نظرهای ترا در مورد حل مسأله میپسندم... تو احتمالاً (میخواهی, نیاز داری, احساس میکنی...) من (میخواهم... لباز دارم ۰ احساس میکنم...) لطفا مرا در جریان هر راه حلی که فکر میکنی ممکن است روی آن توافق کنیم قرار بده. ۱
امضا نامه
دوستدار تقو پدر
۵- آیا این وسیله ارتباط در مورد کودکانی که سنشان بیشتر است بهتر به کار نمیآید؟ اد
والدین کودکان کمسن گزارش دادهاند که با استفاده از این وسیله ارتباط و تماس, موففیِتهای بزرگی نصسشان شدهاست. در صفحههای بعد شما داستانهای والدین کودکانی را میخوانید که سنهای متفاوتی داشتند و از روش مشکل گشایی بهرهگیری کردهاند.
موقعیت: دوستم به تازگی گهوارهای را که به او عاریه داده بودم بازگردانده بود. آن را توی اتاق خواب گذاشتم. برایان دو ساله آن را امتحان میکند و شیفته سبد تابخور آن میشود.
برایان: مادر میخوام برم توی ننو.
مادر: عزیز دلم، تو واسه این ننو خیلی بزرگی.
برایان: آره، میخوام برم توی اون. (شروع به بالا رفتن از آن میکند.)
برایان: تورو خدا مامان! من میخوام برم توی ننو- همین حالا! (شروع به بالا رفتن میکند).
مادر: دارم میگم نه (نسبت به گفته من واکنشی ضعیف بروز داد. بهمحض اینکه این جمله را ادا کردم ناله برایان اندکی رنگ خشم به خود گرفت. تصمیم گرفتم از روش مشکلگشایی استفاده کنم).
مادر: عزیزم، میبینم که چه قدر دلت میخواد همین حالا توی ننو بری. شاید تابخوردن توی اون برات خیلی کیف داره، من خودم هم میخوام توی اون تاب بخورم؛ مشکل اینه که زیر من دوام نمیآره، در ضمن دوام تورو هم نمیآره...! ما خیلی بزرگیم.
برایان: مامانی خیلی بزرگه- درست مثل برایانی(برایان از اتاق بیرون میرود و با خرس اسباب بازیش بر میگردد و آن راتوی گهواره میگذارد و شروع به تاب دادن آن میکند).
برایان: میبینی مامان؟ برایان خرسو تکون میده، خوبه؟.
مادر: (اوهو!) خرسه درست اندازه گهوارهاس.
اعد اِ
پس از ناکامی بسیار از جریان آموزش کنترل ادرار، تصمیم گرفتم روش مشکلگشایی را در مورد پسر سهسالهام به کار ببندم. با هم پشت کوچولو چه قدر سخته که از توالت استفاده کنه- شرط میبندم بعصضی وقتا که سرگرم بازی هستی، متوجه نمیشی که باید «بری». با آن چشمان درشتش مرا نگریست و چیزی نگفت. من گفتم شرط میبندم بعضی وقتا هم برات سخته که به موقع خودتو به توالت برسونی. گفتهام را با سر تأیید کرد.
سپس از او خواستم یک کاغذ و مدادرنگی بیاورد تا همه فکرهایی را که ممکن است به حل مشکل کمکی بکند یادداشت کنیم. دوان دوان به اتاقش رفت و یک کاغذ زرد و یک مداد قرمز آورد. با یکدیگر. نشستیم و شروع به نوشتن کردم.
با نوشتن دو طرح کار را شروع کردم.
خرید یک عدد صندلی مخصوص توالت از آنهایی که جیمی در. دستشویی خانهشان دارد.
. مادر از دیوید خواهد پرسید که آیا میخواهد به توالت برود یا نه؟
بعد دیوید با صدای زیر خود فریاد زد «باربارا و پیتر به من کمک میکنن» (پیتر دوست اوست که تربیت شدهاست و باربارا مادر اوست).
سپس گفت: «پیتر شلوار پسر بزرگارو میپوشه.»
من نوشتم: (خحریدن شلوار پسر بزرگا برای دیوید،
روز بغد به عجله از خانه بیرون رفتم، و برایش یک صندلی توالت و یک دست شلوار ورزشی خریدم. دیوید از دیدن هر دوی آنها خوشحال شد و آنها را به پیتر و باربارا نشان داد و آنها هم به او اطمینان دادند.
ما دوباره درباره به موقع رفتن به توالت صحبت کردیم. فشار توی شکم- نیاز به دستشویی و خود را به موقع رساندن به آن و درآوردن شلوار ۱
دیوید دانست کنه من در مشکلاتی که گرفتارش هست با او همدردی میکنم. به هر حال الان حدود سه ماه است که به موقع به توالت میرود و به خود مباهات میکند.
بیصبرانه منتظر جلسةٌ بعدی بودم. مطلب جالبی داشتم که با گروه درمیان نهم. آزاد شده بوده! همچنین دختر سهسالو نیمهام، راشل. جریان از صبح روز سه شنبه قبل وقتی زنگ تلفن به صدا در آمد، شروع شد.
«سوزی» میتونی دانیل رو بعد از ظهر پیش من بیاری؟،
گوشی را روی تلفن گذاشتم و یادم آمد که یا باید برای خرید بروم و طی این مدت دو تا بچه را هم با خودم این طرف و آن طرف بکشانم. و یا راشل ۵ دقیقه صبح را با گروه کودکستانی که در بیرون بودند. بگذراند. او تنها در صورتی از من جدا میشد و به دیگران میپیوست
به راشل گفتم: «من باید امروز وقتی تو توی کودکستانی برای خرید
اشک از چشمان راشل سرازیر شد. حالا فرصتی به دستم آمده بود تا از روش مشکلگشایی استفاده کنم. به راشل گفتم ببین ما یه مشکل داریم.
تا شروع به نوشتن کردم چشمان راشل درخشیدن گرفت:
مشکل: مامان باید شیر بگیره و بعد از کودکستان وقت ندار، پس باید در مدتی که راشل توی کودکستانه این کارو بکنه.
(نظر راشل) ۲: نخریدن شیر
(نظر راشل) ۳ بعد از کودکستان رفتن.
(نظر من) ۶: تا وقتی که مادر خرید میکنه، راشل میتونه سرود بخونه نقاشی بکشه و بازی کنه.
(نظر راشل) ۵: تا وقتی که مادر خرید میکنه، راشل توی کودکستان میمونه.
(نظر راشل) ۱: مامان از بازار زودی خرید میکنه و بدو بدو برمی گرده.
(نظر راشل) ۷ فردا ما دوتایی آدامس میخریم.
(نظر راشل) ۸: اگه راشل بخواد گریه کنه، گریه میکنه.
لیست را خواندم و من توضیح دادم که اگر من شیر نگیرم راشل و بابا ناراحت میشوند. بنابراین آن را از لیستمان خط زدیم و من باز توضیح دادم که بعد از مدرسه وقتی برای خرید برایم باقی نمیماند. بنابراین، آنرا هم خط زدیم. راشل راضی به نظر میرسید. ما با هم به طرف کودکستان رفتیم. راشل مرا بغل کرد و به عنوان خداحافظی بوسید و یادآوری کرد که فقط به یک فروشگاه بروم. سپس وارد جمع کودکان شد و با آنان نشست.
به سرعت به طرف فروشگاه رفتم. و سر موقع برگشتم و راشل را دیدم که مجذوب بازی با رفقایش شده بود. زنگ مدرسه زده شد و راشل با جمله «تو رفتی»؟ سلامم داد.
«بله که رفتم» تو پاید به خودت افتخار کنی- خودت تنهایی اینجا موندی،
راشل با سر تأیید کرد.
صبح روز چهارشنبه.
راشل: (هیجان زده به نظر میرسد) امروز کودکستان هست.
من: (انتظار جمله «تو هم میمونی؟ را میکشم)) بله-
راشل: (اوه مامان... خوب اگه من بخوام گریه کنم، میکنم و اگر نخوام گریه کنم، نمیکنم!
پس از نوشتن یادداشست. او که کنار یکی از دوستانش خواهد نشست و سپس گفت که «مامان وقتی که بر میگردی خیلی تند برگرد. این قدر تند» که زمین بخوری، بدوا،
من او را به کودکستان بردم. مرا بغل کرد و بوسید و بخاطرم آورد که باید بدوم.
من: تو تنهایی موندی؟
راشل: آره، به خودم افتخار میکنم!
صبح روز جمعه:
راشل: مامان امروز. هم کودکستان هست.
مشکل حل شد. راشل به کودکستان میرود و مادر برای خرید! وقتی به گذشته نگاه میکنم، پی میبریم که تا چه حد جدیّت از خودم نشان دادم تا توانستم خودم را منضبط به صرف وقت لازم برای نشستن با راشل و حلاجی مشکلمان بکنم. هم من از این کار خوشحالم و هم راشل! دک ان
پسرم میشل هوارد پنج سال ونیمه است و به کودکستان میرود. او کتابهای کلاسهای سوم تا ششم را میخواند و معنای بسیاری از لغات را میداند و میخواهد جراح پلاستیک بشود و دوست دارد من برایش از روی کتابهای پزشکی در مورد قسمتهای مختلف بدن بخوانم. میشل شبها به آرامی میآید و وارد رختخواب من میشود. بارها کوشیدم تا او را بدون اینکه ناراحت کنم، از انجام این کار بازدارم. بارها سعی کردم تا ساعتِ ۲/۵ بیدار بمانم و وقتی به سرعت به خواب میرفتم او با بالش و دمپایی و لباس خوابش به تختخواب بزرگم میآمدو زیر لحاف میخزید و صبح او را کنار خودم، در حالی که به خود پیچیده شده بود، مییافتم. یک بار حتی اظهار علاقه کرد که من در تختخواب او بخوابم و او روی تختخواب من.
بعد از برگشتن از یک جلسهه تصمیم گرفتم روش دیگری را بیازمایم.
از میشل هوارد پرسیدم که چه کار میتواند بکند که شبها به رختخواب من نیاید. او گفت «بذار فکر کنم)» و به اتاق خود رفت و یادداشت بنویس، و سپس به من گفت که چه بنویسم.
دوستدار شما
اتاق را ترک کرد و با یک خط و باند زخمبندی برگشت چند سانتی
اندازه گرفت و «بیرون» روی در اتاق، یادداشت را چسباند. میشل گفت «اگر تو نمیخوای که من وارد اتاق بشم» بذار یادداشت همینطور روی در بمونه و اگه دلت خواست که من بیام تو اتاق, نوارچسب پشت و پایین یادداشست است؛ ته پادداشست رو به بالای یادداشت بچسبون، این یعنی که میتونم بیام تو.
من گفتم «متشکرم).
ساعت ۹/۵ صبح وارد رختخوابم شد (من تقریباً روزهای غیرتعطیل ساعت ۹ از خواب برمیخیزم). میشل گفت «ببین پدر وقتی هوا تاریک بود بیدار شدم و راه افتادم که بیام به اتاق تو ولی یادداشت اونجا بود و من نمیتونستم چیزی ببینم ولی در ذهنم تونستم اونو بخونم. اینه که به رختخواب برگشتم. ببین پدر تو فقط کافیه لب تر کنی تامن کمکت دو هفته است که این روش با نتایج خوب موْنُر شدهاست. این بهترین راه است. متشکرم.
سهشنبه، شب. من هنوز تحت تأثیر جلسه قبل، این سوال رابا جنیفر(پنج ساله) مطرح کردم:
مادر: وقت داری با هم صحبت کنیم.
مادر: من دلم میخواد درباره مسأله «(نصف شبمون) صحبت کنم.
مادر: ممکنه احساستو دربارة این وضع که هردوی نما را ناراصت
جنیفر: یه چیزی میشه ماما (حالت صورتش عوض میشود و
مشتش را گره میکند) و من نمیتونم توی اتاق خودم بمونم. فقط دلم
میخواد بیام به اتاق تو.
مادر: اوه میفهمم....
جنیفر: میدونم، از این کار متنفری، درسته؟
مادر: خوب، بذار بهت بگم احساسم چیه؟ بعد از یه روز طولانی، انتظار دارم برم توی رختخواب و زیر لحاف بگیرم بخوابم. و وقتی بیدار میشم، دیگه مامان خوش اخلاقی نیستم.
مادر: بذار ببینم میتونیم یه راه حلی پیدا کنیم که هر دوی ما رو خوشحال کنه. (یک صفحهٌ کاغذ و یک قلم بیرون میآورم).
جنیفر: میخوای بنویسی. میخوای به فهرست در بیاری (واضح است که متاثر شدهاست)..
مادر: بله، میتونی تو اول شروع کنی.
جنیفر: من دوست دارم بیام تو رختخواب مامان و بابا.
مادر: باشه (مینویسم) دیگه چی؟
جنیفر: من میتونم در عوض شما رو بیدار کنم.
مادر: هو م م م... (مینویسم).
جنیفر: من میتونم اگه بخوام سعی کنم با چراغ خواب کتاب بخونم.
مادر: شرط میبندم که میتونی.
جنیفر: ولی اگه من یه لامپ داشتم. میتونم یه لامپ داشته باشم؟
مادر: (مینویسم) میخوای با لامپ چکار کنی؟
جنیفر: (هیجانزده میشود) میتونم کتاب بخونم، با گوشی پدر بازی کنم (پدرش دکتر است)، نامه بنویسم...
مادر: یه نفر هیجان زده شده.
جنیفر: البته نظرت در مورد شماره ۶ چیه (در لیست)؟
مادر: نظر دیگهای داری؟
جنیفر: (با سرعت) من میتونم یه نوشابه بخوام؟
جنیفر: و اما شمارهٌ پنج اینه که من یواشکی بیام و بازرسی کنم ببینم تو خوبی یا نه؟
جنیفر بلادرنگ علامت * را نزدیک اولین و دومین راه حل گذاشت اتاق قرمز و سفید او میآمد. ان شب به خوبی و خوشی گذشت و صبح روز بعد یک جعبه کفش (طبق نظر او) پر از نقاشی دریافت کردم. یک هفته تمام است که او میگذارد بخوابم و من دست و بالم باز شده
۴ رد اعد: ْ
والدین به ما گفتهاند که هر چه بیشتر کودکانشان به مشکلگشایی عادت کند، توانایی بیشتری هم برای حل اختلافات میان خود و خواهر و برادرانشان به دست میآورند. این دستاورد بزرگی برای والدین بودهاست. بدون پادرمیانی و جانبداری از کسی, قضاوت و سپس یافتن راه حل. آنان مسأله را بازگو میکردند و آن را به جایی که تعلق داشت اعاده میدادند- به دامان خود کودکان. جملهای که به نظرمیرسد کودکان را فعّال میکند تا مسئولیّت حل اختلافشان را به عهده بگیرند این است «بچهها این مسأله مشکلیه» ولی من مطمئنم که شما دو تا
میتونید عقلاتونو رو هم بذارید و راه حل مناسبی پیدا کنید. اولین مثال از یک پدراست:
براد (چهارساله) و تارا (دو سالونیمه) بیرون بودند. براد سه چرخه تارا را میراند و تارا میخواست خود آن را براند. تارا به تدریج هیجانزده میشود و براد از پیاده شدن امتناع میورزد.
معمولاً من.در گفتن «براد پیاده شی اون مال خواهرته. تو خودت دوچرخه داری!» درنگ نمیکردم. ولی به جای این که جانب تارا را بگیرم، گفتم «میبینم که شما مشکلی دارین» تارا تو میخوای سهچرخه خودتو برونی؛ براد تو هم میخوای سه چرخه تارا رو برونی که («اونم نمیخواد». سپس به هر دوی آنها گفتم «فکر میکنم بهتره سعی کنید یه راه حل برای مسأله پیدا کنین که مورد قبول هر دوی شما باشه».
تارا به گریه کردن ادامه داد و براد لحظهای فکر کرد و گفت «فکر میکنم تارا میتونه عقب سهچرخه وایسه و شکم منو بگیره و منم سه چر خهرو بروئنم.)
من گفتم: راجع به این مسأله باید با تارا مذاکره کنی نه با من،
براد از تارا خواست و تارا هم موافقت کرد! آنها تا غروب دوتایی با هم سوار سهچرخه بودند.
آنچه که نباید موجب تعجب ما بشود، انواع راه حلهایی است که کودکان ارائه میدهند. راه حل آنها معمولاً کاملاً ابتکاری و مهمتر از آن قانع کنندهتر از هر پیشنهادی است که والدین ممکن است ارائه دهند.
وقتی از آخرین جلسهمان درباره مشکلگشایی به خانه آمدم دیدم دو فرزندم بر سر پوشیدن زاکت قرمزی مشغول کشمکش هستند. ژاکت را قبلاً دختر ششسالهام میپوشید ولی حالا پسر سه سالهام آن را میپوشد. به هنگام خروح از خانه جیغ و فریاد راه انداختند بر سر این که چه کسی باید ژاکت را بپوشد.
من توجه آنها را به خود جلب کردم «میبینم دو تا بچه میخوان یه
«میبینم ژاکت که قبلاً مال یکی از بچهها بود» هنوز هم میخواد مال اون باشه، و
(میبینم که بچَةُ دیگه میخواد همون زاکت قرمزو بپوشه چون حالا زاکت مال اونه،
(معتقدم شما دوتا میتونین راه حلی پیدا کنین که این مشکلو حل کنه، تا شما خودتو آماده کنین من میرم اشپزخونه،
به آشپزخانه رفتم و از آنجا در کمال تعجّب مذاکرات آنان را شنیدم. پنج دقیفه بعد داخل اتاق شدند و گفتند ما یه راه حل پیدا کردیم. جاش زاکتو تا رستوران میپوشه و وقتی از رستوران بیرون آمدیم که به نمایشگاه بریم من اکتو میپوشم و جاش میتونه ژاکت زرد نوی منو بپوشه!،
این داستان آخر نشان میدهد که چگونه یک نوجوان توانست با
اسکات (هشت ساله) مشکل عدم کنترل عصبانیت خود را دارد. در آن بعد از ظهرخاص چیزی او را جوشی کرد و او از این که نمیدانست با این همه عصبانیت چه کند، با مشتهای گره کرده میز شام را ترک کرد.
سر راهش به اتاق، تصادفاً گلدان مورد علاقه مرا به زمین انداخت و من با دیدن گلدان شکسته روی کف راهرو چنان از کوره در رفتم که متاسفانه مثل دیوانهها شروع به جیخ و داد کردم. اسکات به اتاقش دوید و در را محکم بست.
بعد از آن که شوهرم ترتیب چسباندن تکههای گلدان را داد و پس از آن که گذشت زمان عصبانیتم را تخفیف داد به طرف اتاق اسکات رفتم و در زدم. وقتی جواب داد (چیه، ؟ از او پرسیدم که «میتونم بیام تو و با تو صحبت کنم)...
با حق شناسی نظری به من انداخت و گفت «بله» مثل این بود که صرفاً حضور من به او اطمینان میبخشید که هنوز او را دوست دارم مثل یک انسان، نه مثل یک بچة نا آزموده و غیرقابل کنترل.
با این سوْال گفتگو را آغاز کردم. «وقتی این قدر عصبانی میشود چه احساسی دارد؟» در پاسخ گفت که میخواهد کسی را با مشت بزند یا چیزی را بشکند، توفان به پا کند و با تمام شدتی که میتواند، چیزها را به هم بکوید. و من در جواب او گفتم «وقتی او این چنین عصبانی میشود دلم میخواهد به اتاقش بروم و اسباب بازی مورد علاقهاش را تکه تکه کنم. سپس هر دو به هم نگاه کردیم و تقریباً گفتیم «هوممم...» از او پرسیدم (درحالی که کاغذ و مداد دستم بود) آیا میتونیم راهی پیدا کنیم که هر دو روی اون توافق داشته باشیم و بتونیم عصبانیتمونو با اون نشون بدیم یا بیرون بریزیم. اسکات پیشنهادهای زیر را ارائه داد:
پدر میتونه کیسه بوکس منو آویزون کنه. ۰
جیزی روی دیوار بذارین تا من بتونم توپمو به طرفش پرت کنم. ضبط صوتمو تا آخر باز کنم.
یک بالش بردارم و بکویم رو سرم.
درها را محکم به هم بکویم.
روی کف اتاق بالا و پایین بپرم.
روی تختخواب بپرم.
چراغها را روشن و خاموش کنم..
بیرو بروم و ده دقیقه دور حیاط بدوم...
یک صفحه کاغذ بردارم و تکه تکه کنم.
من کلمهای حرف نزدم و همه آنها را یاداشست کردم. جالب بود بدانید بعد از اینکه او پیشنهادهای خود را ارائه داد. گفت که میداند که مجاز نیست انجامش دهد.
به همین خاطر کمی خندید تا نشانم دهد این واقعاً آن چیزی است که او دوست دارد.
وفتی دوباره فهرست را مرور کردیم، بعضی چیزها را حذف کردیم و توضیح دادم که چرا به کار نمیآید. ما چهار امکان را نگهداشتیم. به پدر وقت معینی داده شود تا بتواند کیسه بوکس را تهیه و نصب
میله بارفیکس در درگاه اتاق اسکات نصب شود.
او فقط در روز میتواند دور حیاط بدود.
وقتی درباره پاره کردن کاغذ صحبت کردیم به او گفتم در این مورد یک اشکال وجود دارد.
او جواب داد: (آه، میدونم. بعد از این که کار تموم شد باید همشو جمع کنم.)
در این موقع کنار هم نشسته بودیم و به آرامی با یکدیگر صحبت می کردیم و از هم متأثر میشدیم. در آخر به او گفتم «فقط یه چیز هست که میخوام اضافه کنم و اون چیزیه که وقتی عصبانی هستی همیشه در دسترسه.»
بلافاصله گفت «می تونم دربارةٌ اون صحبت کنم.»
و هرادو با احساس خوشی به رختخواب رفتیم.