راهنمای تسهیلگر: سطح ۲ • پروژهٔ ۲: جادوی تکرار: شکار فراکتالها#
فراکتال و خودمتشابهی
در یک نگاه#
| هدف | عضو شکلهایی را معرفی میکند که هر تکهشان شبیه کل شکل است (فراکتالها) و با شمردن نشان میدهد باهر مرحله چه اتفاقی میافتد. |
|---|---|
| چرا مهم است | فراکتالها در طبیعت همهجا هستند: سرخس، گلکلم، رگهای برگ، شاخههای درخت و خط ساحل. این پروژهنشان میدهد یک قاعدهٔ ساده که بارها تکرار شود، شکل پیچیده میسازد. |
| زمان ارائه | )۲۰ دقیقه (قاعدهٔ۶ ، قرمز۵ ، زرد۴ دقیقه — چراغها: سبز۶ تا۴ |
| خروجیها | ۶ تا۴ گزارش کتبی، رسم یا ساختن دستکم یک فراکتال (مثلث سرپینسکی یا خم کخ) در چند مرحله و سخنرانیدقیقهای. |
| منبع | ۲ «شکارچی الگوها»، پروژهٔ۲ کتابچۀ سطح |
پیشنهاد: جریان کار و زمانبندی زمان چه اتفاقی میافتد
| چه بگوییم | پیشنهاد | |
|---|---|---|
| چه بگوییم | ||
| لحظه | جملههای آماده | |
| جملههای آماده |
| «پروژهٔ بعدی تو «جادوی تکرار: شکار فراکتالها» است، دربارۀ فراکتال و خودمتشابهی. لازم نیست از اولهمهچیز را بدانی؛ کتابچه قدمبهقدم کمکت میکند. اول «مأموریت تو« را بخوان و هر جا گیر کردی بپرس.» هنگام تحویل پروژه »مثال حلشدهات را قدمبهقدم برایم توضیح بده؛ مثل اینکه من هیچ ریاضی بلد نیستم.« • »جواب اینپرسش را چطور پیدا کردی: «خودمتشابهی« یعنی چه؟» هنگام بازبینی گزارش دقیقه. اگر آزمایش زنده داری، زمانش را هم حساب کن.«۶ ، قرمز۵ ، زرد۴ »شمارش چراغها: سبز پیش از ارائه «یک چیزی که امروز حاضران از تو یاد گرفتند چه بود؟« • »اگر دوباره ارائه میکردی، کدام گام را با تصویرروشنتر نشان میدادی؟» پس از ارائه مفهوم ریاضی به زبان ساده | |
|---|---|
| هنگام تحویل پروژه | «پروژهٔ بعدی تو «جادوی تکرار: شکار فراکتالها» است، دربارۀ فراکتال و خودمتشابهی. لازم نیست از اولهمهچیز را بدانی؛ کتابچه قدمبهقدم کمکت میکند. اول «مأموریت تو« را بخوان و هر جا گیر کردی بپرس.» |
| هنگام بازبینی گزارش | «مثال حلشدهات را قدمبهقدم برایم توضیح بده؛ مثل اینکه من هیچ ریاضی بلد نیستم.« • »جواب اینپرسش را چطور پیدا کردی: «خودمتشابهی« یعنی چه؟» |
| پیش از ارائه | دقیقه. اگر آزمایش زنده داری، زمانش را هم حساب کن.«۶ ، قرمز۵ ، زرد۴ »شمارش چراغها: سبز |
| پس از ارائه | «یک چیزی که امروز حاضران از تو یاد گرفتند چه بود؟« • »اگر دوباره ارائه میکردی، کدام گام را با تصویرروشنتر نشان میدادی؟» |
| مفهوم ریاضی به زبان ساده |
وقتی روی تکهای از شکل زوم میکنیم و همان شکل کل را دوباره میبینیم. مثل گلکلم که هر گُلچهاش یک: خودمتشابهی گلکلم کوچک است. مثلث پُر۳ از یک مثلث پُر شروع کنید. وسطهای ضلعها را به هم وصل کنید و مثلث وسطی را خالی کنید؛ : مثلث سرپینسکی ، …۲۷ ،۹ ،۳ ،۱ : برابر میشود۳ میماند. همین کار را با هر مثلث پُر تکرار کنید. تعداد مثلثهای پُر در هر مرحله یک پارهخط را سه قسمت کنید، قسمت وسط را بردارید و به جایش دو ضلع یک مثلث کوچک بگذارید. حالاخم کخ (برفدانه): برابر۴/۳ میشود. با تکرار، طول مدام بیشتر تکه داریم که هر کدام یکسوم طول اولیه است؛ پس طول کل ۴ ، تکه۳ به جای میشود.
مثال حلشده#
مرحله طولش چقدر۳ باشد، پس از۱ چند مثلث پُر دارد؟ و اگر طول اولیۀ خم کخ۳ مثلث سرپینسکی در مرحلۀ: مسئله
است؟#
- (قاعدهٔ ۳( )هر بار ضرب در۲۷ ← ۳ ؛ مرحلۀ۹ ← ۲ ؛ مرحلۀ۳ ← ۱ مثلث؛ مرحلۀ۱ ← ۰ سرپینسکی: مرحلۀ
2. ضرب میکند.۴/۳ کخ: هر مرحله طول را در#
3. (تقریبی(قاعدهٔ ۲)٫۳۷ ← ۳ ؛ مرحلۀ۱٫۷۸ ← ۲ ؛ مرحلۀ۱٫۳۳ ← ۱ مرحلۀ#
برابر طول اولیه۲٫۳۷ مرحله: حدود۳ مثلث پُر. طول خم کخ پس از۲۷ : ۳ جواب: سرپینسکی در مرحلۀ .
برابر طول اولیه۲٫۳۷ مرحله: حدود۳ مثلث پُر. طول خم کخ پس از۲۷ : ۳ جواب: سرپینسکی در مرحلۀ.
| اشتباههای رایج و واکنش شما | |
|---|---|
| اشتباه عضو | واکنش پیشنهادی |
| را واقعاً رسم و مثلثها را بشمارد؛ میبیند هر مثلث خودش۲ بخواهید مرحلۀ تا میشود، پس ضرب است.۳ .)۷ ،۵ ،۳ ،۱( تعداد مثلثها را با جمع حساب میکند تفاوت «پُر« و »خالی» را با رنگ کردن روی شکل نشان دهید. .مثلث خالی وسط را هم جزو مثلثهای پُر میشمارد تکۀ۴ : بپرسید یک پارهخط به چند تکه تبدیل شد و هر تکه چقدر است.۴/۳ یکسومی، یعنی میگوید طول کخ «دو برابر» میشود. بپرسید اگر روی یک تکه زوم کنیم، کل شکل را دوباره میبینیم؟ فراکتال یعنیشباهت در مقیاسهای مختلف، نه فقط تکرار کنار هم. هر شکل تکراری مثل کاشیکاری را فراکتال مینامد. راهنمایی بدون لو دادن جواب | |
|---|---|
| )۷ ،۵ ،۳ ،۱( تعداد مثلثها را با جمع حساب میکند. | ۳. را واقعاً رسم و مثلثها را بشمارد؛ میبیند هر مثلث خودش۲ بخواهید مرحلۀ تا میشود، پس ضرب است |
| مثلث خالی وسط را هم جزو مثلثهای پُر میشمارد. | تفاوت «پُر« و »خالی» را با رنگ کردن روی شکل نشان دهید. |
| میگوید طول کخ «دو برابر» میشود. | تکۀ۴ : بپرسید یک پارهخط به چند تکه تبدیل شد و هر تکه چقدر است.۴/۳ یکسومی، یعنی |
| هر شکل تکراری مثل کاشیکاری را فراکتال مینامد. | بپرسید اگر روی یک تکه زوم کنیم، کل شکل را دوباره میبینیم؟ فراکتال یعنیشباهت در مقیاسهای مختلف، نه فقط تکرار کنار هم. |
| راهنمایی بدون لو دادن جواب |
هر بار فقط یک راهنمایی بدهید و صبر کنید. اگر عضو پیش رفت، راهنمایی بعدی لازم نیست.
| پله | آنچه بگویید |
|---|---|
| ۱ راهنمایی | را رسم کن. هر مثلث پُر در مرحلۀ بعد چند مثلث پُر میشود؟«۱ »مرحلۀ |
| ۲ راهنمایی | «پس از هر مرحله، تعداد را در چه عددی ضرب میکنیم؟» |
| ۳ راهنمایی | «در کخ، یک پارهخط به چند تکه تبدیل شد و طول هر تکه چقدر است؟» |
| معیارهای ارزیابی | |
|---|---|
| معیار | )۵ نمونهٔ خوب (امتیاز |
| )۵ نمونهٔ خوب (امتیاز |
| (ویژهٔ پروژه)درستی ریاضی و استدلال | برابر شدن) را درست نشان۴/۳ برابر شدن یا۳( قاعدهٔ ساختن فراکتال و شمارش مرحلههامیدهد. |
|---|---|
| (ویژهٔ پروژه)توضیح روشن با تصویر | مرحلهها را با رسم، کاغذ یا تصویر کنار هم نشان میدهد تا الگو دیده شود. |
| معیار | )۵ نمونهٔ خوب (امتیاز |
|---|---|
| واضح بودن مطالب | حاضران همهٔ مطالب را متوجه میشوند. |
| قدرت صدا | صدا رسا و شنیدنی است و با محتوا هماهنگ تغییر میکند. |
| تماس چشمی | با همهٔ بخشهای حاضران ارتباط چشمی دارد. |
| راحتی | آرام و مطمئن صحبت میکند. |
| ژستها | حرکات دست و بدن به پیام کمک میکند. |
| جذاب بودن | توجه حاضران را از آغاز تا پایان نگه میدارد. |
| مدیریت زمان | ارائه در بازهٔ زمانی پروژه تمام میشود. |
)۱۹ یا بیشتر کامل میشود (قاعدهٔ۳ امتیاز میگیرد. پروژه با میانگین۱ تا۵ هر معیار با مقیاس.
| کلید خودآزمایی | |
|---|---|
| پرسش | پاسخ درست |
| پاسخ درست |
| هر تکۀ شکل شبیه کل شکل است . «خودمتشابهی» یعنی چه؟۱ ۲۷ چند مثلث پُر دارد؟۳ . مثلث سرپینسکی در مرحلۀ۲ .)۴/۳( چهارسوم برابر . در خم کخ، با هر مرحله طول کل چند برابر میشود؟۳ فهرست بازبینی پیش از ارائه . | |
|---|---|
| «خودمتشابهی» یعنی چه؟۱. | هر تکۀ شکل شبیه کل شکل است. |
| چند مثلث پُر دارد؟۳ . مثلث سرپینسکی در مرحلۀ۲ | |
| در خم کخ، با هر مرحله طول کل چند برابر میشود؟۳. | )۴/۳( چهارسوم برابر. |
| فهرست بازبینی پیش از ارائه |
دستکم سه مرحله از یک فراکتال رسم یا ساخته شدهاست☐. برابر) درست است۴/۳ یا طول۲۷ ،۹ ،۳ ،۱( شمارش☐.دستکم یک نمونهٔ طبیعی فراکتال معرفی میشود☐.)۴ گزارش کتبی پیش از ارائه تأیید شدهاست (قاعدهٔ☐.)۱۲ اگر تصویر با هوش مصنوعی ساخته شده، این را اعلام میکند (قاعدهٔ☐. دقیقه تمرین شده است۶ تا۴ ارائه در☐.
پیشنهاد: ایدۀ اجرا
آوردن یک گلکلم یا برگ سرخس واقعی به جلسه، مفهوم خودمتشابهی را در چند ثانیه روشن میکند.