راهنمای تسهیلگر: سطح ۵ • پروژهٔ ۵: سفر به بینهایت#
هتل هیلبرت، استدلال قطری کانتور و مجموعهٔ کانتور
در یک نگاه#
| هدف | عضو نشان میدهد بینهایت یک «عدد خیلی بزرگ» نیست و رفتارهای شگفتانگیزی دارد: هتلی پُر که باز هم جادارد و بینهایتی که از بینهایت دیگر بزرگتر است. |
|---|---|
| چرا مهم است | ایدۀ بینهایت پایۀ حساب دیفرانسیل، علوم رایانه و منطق است و نشان میدهد ریاضیدانها چطور با استدلالدقیق دربارۀ چیزی که هرگز نمیبینیم حرف میزنند. |
| زمان ارائه | )۲۰ دقیقه (قاعدهٔ۶ ، قرمز۵ ، زرد۴ دقیقه — چراغها: سبز۶ تا۴ |
| خروجیها | گزارش کتبی، توضیح هتل هیلبرت، اجرای گامبهگام استدلال قطری با یک فهرست، ساختن چند مرحله از دقیقهای.۶ تا۴ مجموعهٔ کانتور و سخنرانی |
| منبع | ۵ «فاتحان قلهٔ اندیشه»، پروژهٔ۵ کتابچۀ سطح |
پیشنهاد: جریان کار و زمانبندی زمان چه اتفاقی میافتد
| چه بگوییم | پیشنهاد | |
|---|---|---|
| چه بگوییم | ||
| لحظه | جملههای آماده | |
| جملههای آماده |
| هنگام تحویل پروژه | «پروژهٔ بعدی تو «سفر به بینهایت» است، دربارۀ هتل هیلبرت، استدلال قطری کانتور و مجموعهٔ کانتور. لازمنیست از اول همهچیز را بدانی؛ کتابچه قدمبهقدم کمکت میکند. اول «مأموریت تو« را بخوان و هر جا گیرکردی بپرس.» |
|---|---|
| هنگام بازبینی گزارش | «مثال حلشدهات را قدمبهقدم برایم توضیح بده؛ مثل اینکه من هیچ ریاضی بلد نیستم.« • »جواب اینپرسش را چطور پیدا کردی: در هتل هیلبرت برای یک مهمان تازه چه میکنیم؟» |
| پیش از ارائه | دقیقه. اگر آزمایش زنده داری، زمانش را هم حساب کن.«۶ ، قرمز۵ ، زرد۴ »شمارش چراغها: سبز |
| پس از ارائه | «یک چیزی که امروز حاضران از تو یاد گرفتند چه بود؟« • »اگر دوباره ارائه میکردی، کدام گام را با تصویرروشنتر نشان میدادی؟» |
مفهوم ریاضی به زبان ساده#
دو مجموعه هماندازهاند اگر بشود اعضایشان را دوتادوتا جفت کرد، بیآنکه کسی جا بماند. مثلاً هر عدد طبیعی: تناظر یکبهیک ! جفت میکنیم؛ پس تعداد عددهای زوج با تعداد عددهای طبیعی برابر است۲n را با عدد زوج n به اتاق n هر مهمان از اتاقn + ۱ خالی۱ میرود؛ اتاقیک مهمان تازه: هتلی با بینهایت اتاق که همه پُرند. هتل هیلبرت: ( )فردها به اتاقk (زوجها) میرود و مسافر شمارهٔ۲k − ۱ به اتاق n هر مهمان از اتاق۲nاتوبوسی با بینهایت مسافر: میشود. . مجموعهای که بشود اعضایش را در یک فهرست شمارهدار (اول، دوم، سوم، …) نوشت «شماراست» (مثلشمارا و ناشمارا: یند؛ هیچ فهرستی همه را نمیگیرد.ناشمارا ۱ و۰ عددهای زوج و کسرها). عددهای اعشاری میان فرض کنید کسی ادعا کند همهٔ اعشاریها را فهرست کرده. رقم اول عدد اول، رقم دوم عدد دوم، رقماستدلال قطری کانتور: سوم عدد سوم و … را برمیداریم و هر رقم را عوض میکنیم. عدد تازه با هر عدد فهرست دستکم در یک رقم فرق دارد؛ پس در فهرست نیست. را سه قسمت کنید و یکسوم وسط را بردارید؛ از هر تکۀ باقیمانده دوباره یکسوم وسط را۱ پارهخطی به طولمجموعهٔ کانتور: ) و همینطور کمتر؛ اما هنوز بینهایت نقطه باقی میماند.۰٫۳۰ (حدود۸/۲۷ ، بعد۴/۹ ، بعد۲/۳ : بردارید. طول باقیمانده
مثال حلشده تبدیل کن، مگر اینکه۵ … . با قاعدهٔ «هر رقم را به۰٫۹۰۱۶ ، …۰٫۵۳۷۴ ، …۰٫۸۲۹۱ ، …۰٫۱۴۲۵ : فهرست ادعایی: مسئله
باشد» (که در این مثال پیش نمیآید) عددی بسازید که در فهرست نیست.۵ خودش#
۶ = ، رقم چهارم عدد چهارم۷ = ، رقم سوم عدد سوم۲ = ، رقم دوم عدد دوم۱ = رقمهای قطری: رقم اول عدد اول .1.
۵ ،۵ ،۵ ،۵ : تبدیل میکنیم۵ هر کدام را به .2.
3. … .۰٫۵۵۵۵ : عدد تازه#
- این عدد با عدد اول در رقم اول، با دومی در رقم دوم و … فرق دارد.
… در فهرست نیست؛ پس فهرست کامل نبود۰٫۵۵۵۵ : جواب .
… در فهرست نیست؛ پس فهرست کامل نبود۰٫۵۵۵۵ : جواب.
)مثال دوم (کانتور#
میماند۰٫۳۰ ≈ ۸/۲۷ طول۳ و پس از گام۴/۹ = ۲/۳ × ۲/۳ طول۲ ، پس از گام۲/۳ طول۱ پس از گام.
| اشتباههای رایج و واکنش شما | |
|---|---|
| اشتباه عضو | واکنش پیشنهادی |
| واکنش پیشنهادی |
| «برای مهمان تازه میگوید »هتل پُر است، جا نیست. | بپرسید: «آیا اتاق آخری هست که مهمانش جایی نداشته باشد برود؟» در هتلبینهایت اتاق آخر نداریم. |
|---|---|
| در استدلال قطری رقمها را از یک عدد برمیدارد، نه ازقطر. | بخواهید فهرست را در جدول بنویسد و خانههای قطر را رنگ کند. |
| میگوید کسرها ناشمارایند چون «بیشترند». | توضیح دهید کسرها را میشود در یک فهرست مارپیچ شماره زد؛ پسشمارایند. |
| هر بار) حساب۱/۳( طول کانتور را با کم کردن ثابتمیکند. | ۲/۳ نشان دهید هر بار از «هر تکه» یکسوم برداشته میشود؛ پس طول درضرب میشود. |
راهنمایی بدون لو دادن جواب#
هر بار فقط یک راهنمایی بدهید و صبر کنید. اگر عضو پیش رفت، راهنمایی بعدی لازم نیست.
| پله | آنچه بگویید |
|---|---|
| ۱ راهنمایی | «اگر هر مهمان یک اتاق جلو برود، کدام اتاق خالی میشود؟» |
| ۲ راهنمایی | «قطر جدول را رنگ کن؛ آن رقمها را جدا بنویس.» |
| ۳ راهنمایی | «در هر گام کانتور چه کسری از طول باقی میماند؟» |
| معیارهای ارزیابی | |
|---|---|
| معیار | )۵ نمونهٔ خوب (امتیاز |
| )۵ نمونهٔ خوب (امتیاز |
| (ویژهٔ پروژه)درستی استدلال | هتل هیلبرت، تناظر یکبهیک و استدلال قطری را بیخطا و گامبهگام توضیح میدهد. |
|---|---|
| (ویژهٔپیوند ایدهها و ایجاد شگفتی پروژه) | ایدهها (هتل، قطری، کانتور) را به هم پیوند میدهد و حس شگفتی و کنجکاوی را در حاضرانبرمیانگیزد. |
| واضح بودن مطالب | حاضران همهٔ مطالب را متوجه میشوند. |
| قدرت صدا | صدا رسا و شنیدنی است و با محتوا هماهنگ تغییر میکند. |
| تماس چشمی | با همهٔ بخشهای حاضران ارتباط چشمی دارد. |
| راحتی | آرام و مطمئن صحبت میکند. |
| ژستها | حرکات دست و بدن به پیام کمک میکند. |
| جذاب بودن | توجه حاضران را از آغاز تا پایان نگه میدارد. |
| مدیریت زمان | ارائه در بازهٔ زمانی پروژه تمام میشود. |
)۱۹ یا بیشتر کامل میشود (قاعدهٔ۳ امتیاز میگیرد. پروژه با میانگین۱ تا۵ هر معیار با مقیاس.
| کلید خودآزمایی | |
|---|---|
| پرسش | پاسخ درست |
| پاسخ درست |
| هر مهمان به اتاق بعدی میرود . در هتل هیلبرت برای یک مهمان تازه چه میکنیم؟۱ .۱ و۰ عددهای اعشاری بین . کدام مجموعه «ناشمارا» است؟۲ ۴/۹ مجموعهٔ کانتور چه طولی میماند؟۲ . پس از گام۳ فهرست بازبینی پیش از ارائه . | |
|---|---|
| در هتل هیلبرت برای یک مهمان تازه چه میکنیم؟۱. | هر مهمان به اتاق بعدی میرود. |
| کدام مجموعه «ناشمارا» است؟۲. | ۱ و۰ عددهای اعشاری بین. |
| مجموعهٔ کانتور چه طولی میماند؟۲ . پس از گام۳ | ۴/۹ |
| فهرست بازبینی پیش از ارائه |
دو راهحل مدیر هتل (مهمان تازه و اتوبوس) درست توضیح داده میشود☐.تناظر عددهای زوج و طبیعی نشان داده میشود☐.استدلال قطری با یک فهرست گامبهگام اجرا میشود☐.دستکم دو گام مجموعهٔ کانتور با طول درست نشان داده میشود☐.)۴ گزارش کتبی پیش از ارائه تأیید شدهاست (قاعدهٔ☐. دقیقه تمرین شده است۶ تا۴ ارائه در☐.
پیشنهاد: ایدۀ اجرا
اجرای هتل هیلبرت با چند صندلی شمارهدار و داوطلبها که «یک صندلی جلو» میروند، شروع نمایشی و بهیادماندنی است.