بخش اول: افقی فراتر؛ کوچینگ فراتر از کوچینگ است
کوچینگ بر امکانات و فرصتهای آینده تمرکز میکند، نه بر خطاهای گذشته.
با وجود فدراسیون بینالمللی کوچینگ که اعضایی در ۱۳۸ کشور دارد، اگر واژه «Coach» یا «Coaching» را در واژهنامه آکسفورد جستوجو کنید، چیز زیادی درباره آنچه این افراد انجام میدهند دستگیرتان نخواهد شد! فرهنگ لغت دو معنا برای آن ارائه میدهد: نخست، اتوبوسی برای سفرهای طولانی، واگن قطار یا خودِ مفهوم سفر؛ و دوم، آموزش و مربیگری ورزشی، تدریس خصوصی و آموزش جبرانی. شاید شگفتزده شوید اگر بشنوید تعریف اول به معنای واقعی بسیار نزدیکتر است! کوچینگ سراسر درباره یک «سفر و همراهی» است و هیچ ارتباطی با دستور دادن، تدریس و نصیحت ندارد. کوچینگ به همان اندازه که به «چه کاری انجام شود» اهمیت میدهد، به «چگونه انجام شدن امور» توجه دارد—حتی بسیار بیشتر. نتایج کوچینگ به لطف رابطه کاری مقتدرانهای که ساخته میشود و شیوه ارتباطی مؤثری که به کار میرود محقق میشود. فرد کوچشونده به حقایق پی میبرد و مهارتها و رفتارهای جدیدی پیدا میکند، اما نه از طریق امر و نهی دیگران، بلکه از مسیر کشف درونی که با کوچینگ برانگیخته میشود. البته، هدفِ ارتقای عملکرد جایگاهی محوری دارد و شیوه دستیابی پایدار به آن، رازی است که این کتاب آشکار میکند.
بازی درونی#
بیایید نگاهی به زادگاه کوچینگ مدرن بیندازیم. شاید بتوان تیموتی گالوی را نخستین کسی دانست که حدود چهار دهه پیش شیوهای ساده اما جامع از کوچینگ را مطرح کرد. او که کارشناس آموزش از هاروارد و مربی تنیس بود، در سال ۱۹۷۴ با انتشار کتاب «بازی درونی تنیس» چالش بزرگی در دنیای آموزش ایجاد کرد؛ کتابی که پس از آن با «اسکی درونی» و «بازی درونی گلف» تکمیل شد.
واژه «درونی» بازتابدهنده وضعیت ذهنی و درونی بازیکن بود؛ یا به تعبیر خود گالوی: «حریفی که درون ذهن انسان جا خوش کرده، به مراتب سرسختتر و مهیبتر از رقیبی است که در آنسوی تور ایستاده است.» هر کسی که روزی را در زمین بازی سپری کرده و حس کرده هیچ کاری را درست انجام نمیدهد، بهخوبی درک میکند که او به چه چیزی اشاره دارد. گالوی استدلال کرد که اگر مربی بتواند به بازیکن کمک کند موانع درونیِ عملکرد را برطرف کرده یا کاهش دهد، توانایی ذاتی و چشمگیری برای یادگیری و اجرا، بدون نیاز مبرم به دستورالعملهای فنی مربی، پدیدار خواهد شد.
معادله بازی درونی#
گالوی برای روشنتر ساختن این مفهوم، یک معادله ساده طراحی کرد که با نگاهی به گذشته، نشان میدهد چقدر دقیق هدف کوچینگ مدرن را فرمولبندی کردهاست:
P = p − i
عملکرد=پتانسیل−موانع و پارازیتهای درونی
هم بازی درونی و هم فرایند کوچینگ، بر ارتقای عملکرد از طریق رشد پتانسیل و کاهش موانع و اختلالات درونی تمرکز دارند.
موانع درونی اغلب بسیار هراسانگیزتر از موانع بیرونی هستند.
در دورانی که کتابهای گالوی برای نخستین بار منتشر شد، کمتر مربی، مدرس یا ورزشکار حرفهای حاضر بود نظریات او را باور کند، چه رسد به اینکه آنها را بپذیرد؛ این در حالی بود که ورزشکاران کتابهای او را مشتاقانه میخواندند و آن را به صدر جدول پرفروشها میرساندند. جایگاه حرفهای مربیان به خطر افتاده بود. آنها تصور میکردند گالوی در پی زیر و رو کردن اصول آموزش ورزش است و منیت، اقتدار و مبانی فکری آنها را نشانه گرفته است. از جهتی حق داشتند، اما ترسهایشان نیت واقعی او را دگرگون نشان داده بود؛ او قصد نداشت آنها را بیخاصیت جلوه دهد، بلکه پیشنهاد میکرد با تغییر رویکرد، اثربخشی کارشان را بالا ببرند.
جوهره و ذات کوچینگ#
از خلال این مباحث مشخص میشود که گالوی دست روی گوهر بنیادین کوچینگ گذاشته بود. تعریف من از کوچینگ پیوند مستقیمی با بازی درونی دارد:
کوچینگ، آزادسازی پتانسیل انسانها برای به اوج رساندن عملکرد شخصیشان است. کوچینگ به معنای کمک به یادگیری افراد است، نه آموختن مستقیم به آنها.
به یاد بیاورید؛ چگونه راه رفتن را آموختید؟ آیا پدر یا مادرتان به شما دیکته کردند که چطور قدم بردارید؟ همه ما استعدادی طبیعی و درونی برای یادگیری داریم که اتفاقاً با آموزشهای دستوری دچار اختلال میشود.
این مفهوم تازه نبود؛ حدود دو هزار سال قبل سقراط همین دیدگاه را بیان کرده بود، اما فلسفه او زیر چرخدندههای فروکاهی مادهگرایانه دو سده اخیر به فراموشی سپرده شد. اکنون آونگ تاریخ بازگشته است و کوچینگ، حتی اگر سقراط بازنگردد، برای دو سه قرن آینده ماندگار خواهد بود! کتابهای گالوی همزمان با ظهور مدلی خوشبینانهتر از روانشناسی انسان ارائه شد؛ دیدگاهی که با نگاه سنتی رفتارگرایان (که انسان را صرفاً ظرفی خالی میدیدند که باید با داده پر شود) تفاوت داشت. این الگوی نوین نشان میداد که ما بیشتر شبیه به دانه بلوط هستیم؛ دانهای که تمام استعدادِ تبدیل شدن به درختی ستبر و تنومند را در نهاد خود دارد. ما به تغذیه، تشویق و نوری نیاز داریم تا به سویش رشد کنیم، اما ذات «درخت بلوط بودن» از همان آغاز در درون ماست.
اگر این مدل را بپذیریم—که امروزه کمتر کسی آن را رد میکند—شیوه یادگیری و از آن مهمتر روش آموزش و دستور دادنهای ما باید بازنگری شود. متأسفانه ترک عادات کهنه دشوار است و روشهای قدیمی پابرجا میمانند، حتی وقتی محدودیتهایشان آشکار است. شاید دست کشیدن از دستور دادن، سختتر از یاد گرفتن مهارتِ کوچینگ باشد!
بگذارید تمثیل دانه بلوط را کمی گسترش دهم: نهال بلوط در دل طبیعت خیلی زود یک ریشه عمودی و مویین برای یافتن آب در ژرفای خاک میدواند. این ریشه عمودی ممکن است تا عمق یک متر پایین برود، در حالی که ارتفاع خودِ نهال هنوز از ۳۰ سانتیمتر تجاوز نکرده است. وقتی این نهال در نهالستانها و گلدانهای تجاری پرورش مییابد، ریشه عمودیاش در کف گلدان پیچ میخورد و هنگام جابهجایی و کاشت آسیب دیده و قطع میشود. این رخداد، رشد نهال را برای مدتها به تعویق میاندازد تا ریشه تازهای جایگزین شود؛ چرا که زمان کافی صرف محافظت از آن ریشه نشده و بیشتر پرورشدهندگان اصلاً از وجود یا اهمیت آن آگاه نیستند.
باغبانی هوشمند هنگام جابهجایی نهال، این ریشه ظریف را با آرامش باز میکند، انتهای آن را کمی سنگین میسازد و با دقت آن را در مجرایی باریک و عمیق که در دل خاک تعبیه کرده هدایت میکند. زمان اندکی که در همان آغاز زندگیِ درخت صرف میشود، بقای آن را تضمین میکند و زمینهای میسازد تا سریعتر و استوارتر از همنوعانِ گلخانهای خود بالنده شود. رهبران هوشمند در سازمانها، با بهکارگیری کوچینگ، رفتار همان باغبان خردمند را در پیش میگیرند.
در گذشته، ارائه شواهد تجربی فراگیر از موفقیت کوچینگ ساده نبود؛ زیرا افراد کمی بودند که این فن را بهدرستی درک کرده و به کار بسته باشند. اکنون شرایط تغییر کرده و مدلهای ارائهشده در این کتاب پشتیبان این ادعا هستند. با این حال، بسیاری از کوچها هنوز حاضر نیستند روشهای قدیمی را کنار بگذارند تا طعم ثمربخشی روشهای نوین را بچشند. به تازگی، هم از سر ضرورت و هم به واسطه پیشرفتهای سازمانی، اثبات شدهاست که مشارکت و تعلق خاطر کارکنان مستقیماً با بازدهی کاری پیوند دارد. از همین رو، رفتارهایی که این مشارکت را پایهریزی میکنند—رفتارهایی چون همکاری، هدفگذاری معنادار، تفویض اختیار و مسئولیتپذیری که همگی برخاسته از فرهنگ کوچینگ هستند—راه خود را به گفتمان و فراتر از آن، به رفتار واقعی سازمانها گشودهاند. منتورینگ (Mentoring)
حال که در مقام تعریف کوچینگ سخن میگوییم، شایسته است به واژه «منتورینگ» نیز بپردازیم؛ واژهای که امروزه در تعاملات کاری رواج فراوانی یافتهاست. این واژه از اساطیر یونان سرچشمه میگیرد؛ جایی که گفته شدهاست اودیسئوس، هنگام عزیمت به نبرد تروآ، اداره خانه و آموزش پسرش تلماکوس را به دوستش «منتور» سپرد و به او گفت: «هر چه میدانی به او بیاموز.» به این ترتیب ناخواسته محدودیتهایی برای فرایند منتورینگ تعیین کرد.
برخی افراد این دو واژه را به جای یکدیگر به کار میبرند، در حالی که منتورینگ و کوچینگ ساختاری بسیار متفاوت دارند. کوچینگ متکی بر انتقال یکطرفه تجربه از یک فرد ارشد نیست؛ چرا که همانطور که خواهیم دید، انتقال Odysseus Telemachus Mentor مستقیم اطلاعات، مانع رشد خودباوری و استقلال فردی میشود که سنگبنای عملکرد پایدار است. در برابر، کوچینگ مستلزم مهارت در خودِ «فرایند تسهیلگری و کوچینگ» است، نه الزاماً تسلط کامل بر موضوع مورد بحث؛ و این یکی از بزرگترین نقاط قوت آن است. چالش اصلی رهبران در نقش کوچ این است که یاد بگیرند چه زمانی دانش خود را در میان بگذارند و چه زمانی سکوت کنند.
مایک اسپِرکلن، مربی و منتور زوج نامدار و پرافتخار قایقرانی بریتانیا، اندی هولمز و استیو ردگریو بود. او سالها پیش، پس از گذراندن کارگاه «کوچینگ برای عملکرد» گفت:
«من به بنبست خورده بودم؛ هر آنچه از بعد فنی میدانستم به آنها آموخته بودم، اما کوچینگ دریچهای برای پیشروی بیشتر پیش پایم گشود؛ چرا که آنها در جریان عمل چیزهایی را حس میکنند و ادراک مینمایند که من از بیرون حتی قادر به دیدنشان نیستم.»
او دریافت که چاره کار در بهرهگیری از زاویه دید و حسهای بدنی خود ورزشکاران است، نه تحمیل ادراک مربی. یک کوچینگ یا منتورینگ اصیل میتواند و باید مراجع را از مرز دانستهها و محدودیتهای مربی، رهبر یا منتور فراتر ببرد.
تجارت درونی#
سالها پیش، سراغ تیموتی گالوی رفتم، تحت آموزش او قرار گرفتم و «بازی درونی» را در بریتانیا پایهگذاری کردم. دیری نگذشت که تیم کوچکی از کوچهای بازی درونی را دور هم جمع کردیم. در ابتدا، همه زیر نظر خودِ گالوی آموزش دیده بودند، اما پس از آن، خودمان دستبهکارِ تربیت کوچهای جدید شدیم. دورههای «تنیس درونی» و تعطیلات «اسکی درونی» را برگزار کردیم و بسیاری از گلفبازان توانستند با کمک «گلف درونی»، نوسان چوبهای خود را روانتر و آزادانهتر سازند. طولی نکشید که مراجعان ورزشیمان از ما پرسیدند آیا میتوانیم همین روشها را در حل مسائل رایجِ شرکتهایشان نیز به کار ببندیم یا خیر؛ شرکت آی-بی-ام نخستین آنها بود. رهبران سازمانها در دامنه کوههای آلپ، شیوه انقلابیِ یادگیری اسکی با استفاده از «بازی درونی» را کشف کرده بودند و از ما میخواستند تا کمکشان کنیم این رویکرد را به محیط کار خود نیز بیاورند. نکته قابلتوجه اینجاست که این روشهای ساده بهراحتی در هر موقعیتی قابلاجرا بودند. البته بقیه ماجرا دیگر تاریخ است؛ ما پیشگام این رویکرد نوین در دنیای تجارت شدیم و نام آن را «کوچینگ عملکرد» گذاشتیم. امروز، تمام چهرههای برجسته کوچینگ کسبوکار، فارغالتحصیل همین مکتب هستند و تأثیر عمیقی از مکتب کوچینگ گالوی پذیرفتهاند.
از سال ۱۹۸۲ به این سو، مؤسسهمشاوران عملکردبر روی آن روشهای نخستین بنا کرده، آنها را شاخوبرگ داده و با مسائل و شرایط عملیاتی محیط کسبوکارِ امروز سازگار کردهاست. در واقع، تیم ما دوشادوش مراجعان خود کار کردهاست تا کوچینگ را در حوزههای متنوعی همچون تعلق خاطر کارکنان، متدولوژی ناب (Lean) و ایمنی به کار ببندد. تخصص ما در آموزش رهبران برای کوچگری و تحول سازمانها و همچنین ارائه کوچینگ تخصصی برای مدیران ارشد و تیمهای کسبوکار بودهاست. با اینکه کوچها در بازار با یکدیگر رقابت میکنند، اما معمولاً دوست یکدیگرند و کم اتفاق نمیافتد که با هم همکاری کنند. همین موضوع گویای ارزش بالای این روش است؛ چرا که این گالوی بود که پیشنهاد کرد حریف شما در تنیس، در واقع دوست شماست، به شرط آنکه شما را به کشش IBM وادارد و مجبور به دویدن کند. حریفان اگر صرفاً توپ را آرام به سمتتان برگردانند، دوستان واقعی نیستند؛ چرا که کمکی به بهبود بازی شما نمیکنند. مگر هدف ما در زمینههای مختلفِ زندگی غیر از این است؟
با اینکه گالوی، همکاران ارشد من در مؤسسهمشاوران عملکردو بسیاری دیگر از کسانی که امروز در عرصه کسبوکار به کوچینگ میپردازند، کار خود را در ورزش آغاز کرده بودند، اما خودِ کوچینگ ورزشی تغییر چندانی نکرده است. کوچینگ ورزشی به شکل چشمگیری از متدولوژی کوچینگی که امروزه در دنیای تجارت رواجِ تقریبا همگانی دارد، عقبتر است. دلیلش این است که وقتی چهار دهه پیش کوچینگ را وارد دنیای تجارت کردیم، این واژه در آن حوزه تازه بود و بارِ سنگینِ یک تاریخچه طولانی از رویههای گذشته را با خود حمل نمیکرد. ما توانستیم مفاهیم جدید را بدون جنگیدن با تعصبات کهنه و سنتگرایانِ کوچینگ سنتی معرفی کنیم.
این به آن معنا نیست که در دنیای تجارت هیچ مقاومت در برابر کوچینگ ندیدیم؛ هنوز هم گاهی از سوی افرادی که بهطودی عجیب در برابر تغییر عایق شدهاند یا چشم بر آن بستهاند، با مقاومت روبهرو میشویم. با این حال، کوچینگ به عنوان یک رویه در کسبوکار ماندگار است؛ هرچند خودِ این واژه ممکن است روزی محو شود، چرا که ارزشها، باورها، نگرشها و رفتارهای مرتبط با آن به هنجارِ همگان بدل خواهند شد، همانطور که در این کتاب بررسی میکنم. امید من این است که این ویرایش پنجم، پایهای محکم برای رخ دادن این تحول فراهم آورد.
طرز فکر و ماسلو#
گالوی کارهای خود را بر پایه دستاوردهای دیگران بنا کرده بود. در دهه ۱۹۴۰، آبراهام ماسلو، روانشناس آمریکایی، از سنتِ دیرپایِ واکاوی آسیبشناختی برای درک ماهیت انسان فاصله گرفت. او انسانهای بالغ، کامل، موفق و شکوفا را مطالعه کرد و به این نتیجه رسید که همه ما میتوانیم چنین باشیم. در واقع، او تأکید داشت که این حالت، وضعیت طبیعیِ انسان است. به باور او، تنها کاری که باید انجام میدادیم این بود که موانع درونیِ رشد و بلوغ خود را پشت سر بگذاریم. ماسلو، در کنار کارل راجرز و دیگران، پدرِ موجِ خوشبینانهتری از تفکر روانشناختی بود که هنوز هم در حال جایگزین شدن به عنوان بهترین روش رهبری و ایجاد انگیزه در انسانهاست؛ روشی که جایگزینِ رفتارگراییِ مبتنی بر «هویج و چماق» میشود. اگر قرار باشد کوچینگ را به عنوان سبک رهبریِ آینده بهتمامی در آغوش بگیریم، خوشبینی روانشناختی امری ضروری است.
ماسلو در محافل کسبوکار بیشتر به خاطر «هرم نیازها» شناخته میشود. این مدل پیشنهاد میکند که بنیادینترین نیاز ما غذا و آب است و تا زمانی که این نیاز فیزیولوژیک برآورده نشود، اهمیت چندانی به چیزهای دیگر نخواهیم داد (مگر شاید یک تلفن همراه!). هنگامی که ذخیره غذا و آب خود را تأمین کردیم، به مواردی چون سرپناه، پوشاک و ایمنی میپردازیم. و زمانی که این نیازهای جسمانی، حداقل تا حدی برآورده شدند، بر نیازهای اجتماعی خود، از جمله نیاز به تعلق داشتن به یک گروه، تمرکز میکنیم. این نیازها تا حدی از سوی خانواده و سپستر در کافهها، باشگاهها و تیمها برآورده میشوند.
Abraham Maslow Carl Rogers Hierarchy of Needs

شکل ۱: هرم نیازهای ماسلو#
در مرحله بعد، با نمایش دادن و رقابت برای کسب قدرت، پیروزی یا شناخت، به دنبال ارضای میل خود به احترام و تحسین—یعنی نیاز به «عزتنفس از سوی دیگران»—میگردیم. این نیازهای عشی و هیجانی، سرانجام با گذاری ظریف، جای خود را به نیاز به «عزتنفس درونی» میدهند؛ یا همانطور که من ترجیح میدهم بناممشان، «خودباوری» (که سنگبنای کوچینگ و پیششرط عملکرد بالاست). در اینجاست که ما استانداردهای بالاتری از خود مطالبه میکنیم و به جای نگاه کردن به نگاه دیگران، به معیارهای درونی خود برای سنجش ارزشهایمان چشم میدوزیم. از منظر طرز فکر، ما به استقلال رسیدهایم.
بالاترین مرتبه در نگاه ماسلو، انسانِ خودشکوفاست؛ کسی که وقتی نیازهای مربوط به احترام (هم احترام دیگران و هم باور به خود) ارضایش میشوند سر برمیآورد و افراد دیگر توسط نیاز به اثبات خود—چه به خود و چه به دیگران—رانده نمیشوند. این دو نیاز پایانی، شخصی هستند و هیچگونه وابستگی بیرونی ندارند. ماسلو به جای استفاده از واژه «خودشکوفاشده»، از اصطلاح «خودشکوفا» استفاده کرد؛ چرا که آن را یک سفرِ هرگزپایانپذیر میدید. نیاز اصلیِ مرتبط با افراد خودشکوفا، نیاز به معنا و هدف در زندگیشان است. آنها میخواهند کار، فعالیت و هستیشان ارزشی داشته باشد و سهمی در یاری رساندن به دیگران ایفا کند. آنها به مرحله «همزیستی و self-actualized self-actualizing وابستگی متقابل» رسیدهاند. من در فصل بعد درباره این جهش حیاتیِ عملکردی از استقلال به وابستگی متقابل بحث خواهم کرد.
انگیزه در محیط کار#
انسانها به دنبال انجام فعالیتهایی هستند که به آنها کمک کند نیازهایشان را برآورده سازند. آنها احتمالاً تنها به شکلی نسبتاً آگاهانه از این روند باخبرند. کار به طور طبیعی به گونهای تکامل یافتهاست که به برآورده شدن آن نیازها کمک میکند و اکنون باید به سطح بعدی تکامل یابد. در سطح پایه، کار با دادن درآمدی که خانوادهها میتوانند با آن غذا، آب، پوشاک و مسکن خود را تأمین کنند، نیازهای اولیه افراد را برطرف میکند. افزون بر این، کار ترفیع، اعتبار، پلههای حقوقی و حتی خودروی سازمانی را برای جلب احترام دیگران ارائه میدهد. محرک معمولی که در کار استفاده میشود—پاداشها در قالب ارزهای مختلف—تا حدی نیازهای بقا، نیاز به تعلق و حتی سطح پایینتر از نیازهای احترام را برآورده میکند. تا اینجا بسیار هوشمندانه بودهاست.
با این حال، جامعه امروزی به صورت جمعی به دنبال ارضای نیاز در سطوح بالاتری از هرم، از جمله معنا و هدف است. شرکتها در حال بازتاب دادن این تغییرات در آن سطح هستند.
خودباوری#
در حالی که ماسلو از اصطلاح جمعی «نیازهای احترام» استفاده کرد و تمایز مهمی میان احترام دیگران و عزتنفس قائل شد، من ترجیح میدهم از اصطلاحات «جایگاه و شناخت» برای اولی و «خودباوری» برای دومی استفاده کنم.
خودباوری با پرستیژ و امتیازات که بیشتر جنبه نمادین دارند تا ماهوی، ساخته نمیشود. این ویژگی زمانی شکل میگیرد که فرد شایستهٔ حقِ انتخاب شناخته شود. ترفیعِ بدون توانمندسازی واقعی و بدون فرصت برای ابراز پتانسیل، نتیجهای معکوس دارد. در حالی که «دستور دادن» انتخاب را نفی میکند، قدرت را سلب میکند، پتانسیل را محدود میسازد و ایجاد بیانگیزگی میکند، کوچینگ دقیقاً عکسِ آن عمل میکند.
نسل هزاره به دنبال معنا و هدفند#
برخی از کارکنان، بهویژه جوانترها، نشانههایی از جستوجوی نیازهای خودشکوفایی را بروز میدهند. آنها میخواهند کارشان باارزش باشد و معنا و هدف داشته باشد، و در نتیجه، سازمانهای سنتی در حال از دست دادن میدان هستند. این سازمانها باید درک کنند که پر کردن جیب سهامداران دیگر به عنوان امری معنادار تلقی نمیشود. شرکتها ناچارند اخلاق، ارزشها و نیازهای همه ذینفعان خود را با دقت بیشتری مدنظر قرار دهند؛ پیش و بیش از همه کارکنان، و سپس مشتریان، جامعه و محیط زیست.
اینها همان مسائلی است که رهبران و کارکنان در کارگاههایی که برگزار میکنیم، با بسامدی فزاینده مطرح میسازند. شرکتها به دنبال تغییر سبک رهبری هستند و کارکنان نیز آن را مطالبه میکنند. اگر قرار نیست این Self-belief Status and Recognition کارمندانِ جوان و، به تعبیر ماسلو، بالغتر، دچار دلسردی و سرخوردگی شوند، این تغییرات باید بلافاصله آغاز گردد. این موضوع چنان اهمیت دارد و منافع آن برای عملکرد و در نهایت برای «سهگانه سودآوری» یعنی مردم، سود و سیاره چنان عظیم است که من در این ویرایش، کتاب را سازماندهی مجدد کردهام تا بهطور جامعتر به آن بپردازم. انتخاب رفتار رهبری
در حالی که نسل هزاره خواستار این تغییر در سبک رهبری هستند، رهبران سازمانها نمیدانند چگونه آن را ارائه دهند. تجربه ما نشان میدهد که توسعه و پرورش کارکنان، پایینترین اولویت را در میان چهار معیاری دارد که باعث میشوند ما رفتار رهبری خود را در لحظه تطبیق دهیم. در صدر این فهرست، «فشار زمان» قرار دارد، پس از آن «ترس»، و سپس «کیفیت کار یا محصول» جای میگیرند؛ و توسعه کارکنان با فاصله در جایگاه چهارم و آخر مینشیند. کمبود زمان و مازادِ ترس، ما را به سمت دستور دادن و کنترلگری سوق میدهد، در حالی که کیفیت کار و نیاز به رشد و توسعه، نیازمند کوچینگ است.
تعجبی ندارد که گاهی کوچینگ فدای نگاهِ کوتاهمدتنگر و ضرورتِ ارائه سود به سهامداران میشود. با این حال، زنگ خطر با تغییر انتظارات کارکنان جوان به صدا درآمده است. آنها در مصاحبههای شغلی میخواهند بدانند چه فرصتهای آموزشی و رشدی و چه سبک رهبری در انتظارشان است. آنها به دنبال «شغل مادامالعمر» نیستند— و چنین چیزی را هم نمیخواهند—و اگر نیازهایشان برآورده نشود، کار را ترک خواهند کرد. و این نیازها مواردی هستند که به خودباوری آنها کمک میکنند؛ مانند سبک رهبری مبتنی بر کوچینگ.
سبک رهبری باید تکامل یابد#
بیشتر رهبران کسبوکار امروز به سطح «جایگاه و شناخت» ماسلو رسیدهاند—و این دقیقاً همان جایی است که میتوانند بیشترین آسیب را وارد کنند. آنها اغلب مغرور، قاطع، مسلط و خودبزرگبین هستند. آنها هر کاری میکنند تا پول بیشتری به دست آورند؛ نه اینکه به آن نیاز داشته باشند یا لایقش باشند، بلکه این راهی برای سنجش و ابرازِ جایگاه و منزلتشان است.
با این حال، اگر رهبر کسبوکار موفق شود از این دام بگریزد و به سطح بعدی، یعنی نیاز به «خودباوری» صعود کند، اخبار مربوط به رهبری امیدبخشتر میشود. رهبرانی که در این جایگاه قرار دارند یا برای رسیدن به آن تلاش میکنند، واقعاً سعی میکنند کارِ درست را انجام دهند، به جای آنکه تلاش کنند «ظاهرِ انجام کار درست» را به خود بگیرند یا صرفاً کارها را به روش درست انجام دهند. اصالت و درستی تنها راهی است که حسِ خوبِ همراه با خودباوری را به ارمغان میآورد. البته تمام این مباحث به ظهور ارزشهای نوعدوستانه گستردهتر مربوط میشود؛ یعنی رهبری کردن برای دیگران، به جای رهبری کردن برای خود.
رهبریِ افرادی که در این مقیاس، پایینتر از این سطح قرار دارند، فارغ از سایر مهارتهایی که ممکن است داشته باشند، دارای رگههایی از خودخواهی است. چنین رهبریای تنها زمانی برای زیردستان مفید است که آن کارکنان اتفاقاً آرزوهایی مشابهِ رهبر داشته باشند. و در حالی که رهبران در سطحِ «خودباوری» انگیزهای عالی دارند، ممکن است بخواهند کمی بیشتر از رهبری که به سطح بعدی یعنی «خودشکوفایی» رسیدهاند، در مرکز توجه باشند. این سطح گاهی سطحِ خدمت نامیده میشود. خدمترسانی اغلب به عنوان پاسخی به جستوجوی معنا و هدف دیده Authenticity میشود؛ چیزی که مردم در گذشته از دین خود به دست میآورند، اما اکنون آن را در جاهای دیگر، از جمله در محیط کار، جستوجو میکنند. خدمت به دیگران در طیف وسیعی از شکلها نمود مییابد، بسیار رضایتبخش است و راهی همگانی برای ارضای این نیاز است. یکی از مدیران یک شرکت تولیدی چندملتی که در یک برنامه درونسازمانی برای رهبران جهانی شرکت کرده بود، گفت: «من متوجه شدهام که شغل من توسعه دادن انسانها در هر روز است، و من عاشق این کارم!» یادگیری سبک کوچینگ به او امکان داد تا به پتانسیل افرادش دست یابد.
ماسلو در اواخر عمر خود، سطح «تحقق خویشتن» را نیز اضافه کرد. با این حال، همانطور که گفتم، رشد و توسعه یک سفر است، نه یک مقصد. برخی مفسرانِ اخیر نیز تعریف خودشکوفایی را تنزل دادهاند و با بیان اینکه رهبران کسبوکار—و بسیاری دیگر—به این مرحله رسیدهاند، تصویری متملقانه و خوشایند از آنها ارائه میدهند. من با این دیدگاه موافق نیستم. تا آنجا که به من مربوط میشود، برای اینکه کسی مستحق عنوان «رهبر» باشد، باید از سطحِ جایگاه و شناخت و از منافع شخصی فراتر رفته و تکامل یافته باشد. رهبران آیندهدار مهارتهای رهبری خود را در سطوح پایینتر صیقل میدهند تا زمانی که در شغل خود رشد کنند، اما قدرت آنها برای اعمال کنترل بر دیگران باید محدود شود تا زمانی که بهواقع «بزرگ شوند».
خبر خوب این است که تغییر در هوا جریان دارد، تکامل با وجود مقاومتهای پیشبینیشده به جلو میتازد، دغدغههای زیستمحیطی به جای آنکه صرفاً یک تمرینِ تیکزدنِ ظاهری باشند در راهبرد کسبوکار ادغام میشوند، و این روند بیشتر توسط تقاضای مصرفکنندگان و عموم مردم برای شفافیت هدایت میشود—شفافیتی که غالباً از طریق اینترنت در مهار افراطکاریهای کسبوکارها مؤثرتر عمل میکند. اگر بخواهیم از پسِ چالشهای قرن بیست و یکم برآیم، تکامل کلید اصلی است. کوچینگ مکانیسم این تحول است.
نیازی که بخش بزرگی از جامعه مدرن در حال حرکت به سمت آن است، نیاز به خودباوری و استقلال است و تعداد کمی از افراد اشتیاق رسیدن به خودشکوفایی و وابستگی متقابل را دارند. کسبوکارهای سنتی و روشهای مدیریت از نوع «دستور و کنترل» که وابستگی ایجاد میکنند، در برآورده کردن این نیاز بسیار ضعیفاند، و این همان چیزی است که باید تغییر کند. در واقع، من باور دارم رهبران اساساً به این دلیل در انجام این کار ناکام میمانند که هرگز به آنها آموخته نشده است. تنها روشی که آنها یاد گرفتهاند، از طریق «دستور شنیدن» بودهاست. نظریه یادگیری بزرگسالان به ما میگوید که بزرگسالان کاملاً متفاوت از کودکان یاد میگیرند. خودباوری در مرکز این فرآیند قرار دارد. کوچینگ همان یادگیری بزرگسالان در عمل است و همزمان هم نیاز رهبران است و هم سمتی است که سبک رهبری باید به آن سو حرکت کند.
در جوهره، کوچینگ درباره شراکت، همکاری و باور به پتانسیل است. من در بخش دوم نگاهی دقیق به اصول کوچینگ خواهم انداخت و پیشفرض اصلی خود را توضیح خواهم داد که کوچینگ و عملکرد بالا از آگاهی و مسئولیتپذیری سرچشمه میگیرند. برای دستیابی به این هدف، نیازمند مهارتهای بنیادینِ کوچینگ یعنی پرسشگری قدرتمند و گوش دادن فعال، و همچنین چارچوب یا قطبنمایی برای کوچینگ خود هستیم—یعنی مدل GROW—که همگی را در بخش سوم توضیح خواهم داد. اما ابتدا اجازه دهید توجه خود را به ویژگیهای یک فرهنگِ عملکرد بالا معطوف کنیم.
self-realization
پانویسها#
- ۳۶. Timothy Gallwey