بخش چهارم: کاربردهای ویژه کوچینگ
کوچینگ هویت و خالقیت تیمها را شکوفا میکند تا به نهایت توانمندی و پتانسیل خود
دست یابند.
برای آنکه فرهنگ کوچینگ در تیمها ریشه بدواند، باید نگرشِ گشودگی و کنجکاوی پرورده شود و مهارتهای گفتگوهای کوچینگی پرورش یابد. رهبر تیم بهدلیل جایگاه و نفوذی که دارد، در بهترین موقعیت برای ترویج این نوع نگرش و مهارتها قرار گرفته است؛ ازاینرو در این فصل بر این نکته تمرکز خواهم کرد که رهبران تیم چگونه میتوانند کوچ باشند. یک کوچ باید با توجه کامل، کنجکاوی، اعتماد به کارآمدی و توانمندیِ درونی تیم، و آمادگی برای کاوش راههای گوناگونِ انجام کار، با تیم روبرو شود. افزون بر این، برای به کار گرفتنِ کامل پتانسیل تیم به عنوان یک کل، کوچ باید اصول زیر را درک کند:
- تیم برای خود هویتی یگانه و مستقل است که از هوشی بهره میبرد که میتوانیم از آن بهرهمند شویم.
- کوچینگ میتواند با آشکار ساختن روابط و پویاییهای جاری در تیم—بهجای نادیده گرفتن یا تحمیلِ اصلاح آنها—هوش جمعی و پتانسیل تیم را شکوفا سازد.
- هدف کوچینگ پدید آوردن آگاهی جمعی، و ایجاد مسئولیتپذیری مشترک و همسویی درون تیم است. شناخت نحوهٔ رشد و تحول یک تیم از این نظر اهمیت دارد که بتوان آن را به سوی شکوفایی پتانسیلش کوچ کرد و دریافت که در کجای مسیرِ «منحنی عملکرد» جای گرفته است. بنابراین، سخن را با بررسی نظریهٔ چگونگی رشد تیمها آغاز میکنم. پژوهشهای فدراسیون بینالمللی کوچینگ و مؤسسهٔ سرمایهٔ انسانی نشان میدهد که کوچینگ به بهبود عملکرد و توانمندی کارِ تیمی میانجامد. جلوتر در همین فصل، به تفاوتهای ظریفِ کوچینگِ تیمها در مقایسه با افراد میپردازم و نشان خواهم داد که چگونه میتوان به هویت یگانه و هوش جمعی یک تیم دست یافت. اما در آغاز، نگاهی به مبانی نظریِ شخصیت، ویژگیها، پویاییها و تکامل تیمها میاندازیم تا روشن شود که چگونه میتوان در مراحل گوناگون رشد تیم، بهترین بازدهی و عملکرد را رقم زد.
تیمها بلوکهای سازنده و بنیادینِ هر سازمان به شمار میآیند. آنها کارهایی را به انجام میرسانند که به یکدیگر گره خوردهاند؛ کارهایی که انجامشان برای یک فرد بهتنهایی بسیار زمانبر، یا برای گروهی از افراد که جداگانه کار میکنند، بسیار پیچیده و دشوار است. عملکردِ یک تیم تنها به استعدادها و مهارتهای فردیِ اعضای آن وابسته نیست، بلکه به شیوهٔ همکاری آنها با یکدیگر، و اندازهای که در اهداف، ارزشها، معنا و مسئولیت با هم سهیماند بستگی دارد. در تیمهای باعملکرد درخشان، یک «وابستگیِ متقابل» عمیق موج میزند؛ در حقیقت، بدون این پیوند و وابستگی متقابل، تیم چیزی فراتر از یک جمعِ ساده نیست. انجام درست یک کار تنها زمانی شدنی است که همافزایی و همیاری وجود داشته باشد. از همین رو، قدرت و پتانسیل تیمها بهمراتب فراتر از جمعِ توان تکتکِ افراد است. آنها از هویتی ویژهٔ خود برخوردارند که با هویتهای فردی تکتک اعضا تفاوت دارد.
تیمهای واقعی: ۱.مرزهایی مشخص و روشن دارند؛ ۲.برای رسیدن به هدفی مشترک، به یکدیگر وابستهاند؛ ۳. اعضای آنها دستکم از پایداریِنسبی برخوردارند؛ امری که به آنان فرصت و زمان میبخشد تا یاد بگیرند چگونه بهخوبی در کنار هم کار کنند.
(هاکمن و همکاران)
مراحل رشد و تکامل تیم#
بخشی از نقش یک کوچ این است که هویت تیمی را که هدایت میکند بشناسد، و به آن تیم یاری رساند تا این هویت را پدید آورَد، توانمند سازد و استعدادهای خود را به کار گیرد. از جهتی، شناختن یک تیم درست مانند شناختن یک انسان است. دانستن اینکه تیم در کدام گام از «زندگیِ» خویش گام برمیدارد بسیار سودمند است؛ چرا که پارهای از قاعدههای کلی دربارهٔ مراحل گوناگون رشد وجود دارد که برای همهٔ تیمها صدق میکند. در همان حال، هر تیم یگانه است و شخصیت، استعدادها و توانمندیهای ویژهٔ خود را دارد. تیمهایی با بیش از ۱۵ یا ۲۰ عضو معمولاً از زیرتیمها ساخته شدهاند؛ اما چه با تیم اصلی روبرو باشیم و چه با خردهتیمهای درون آن، برخی ویژگیهای پایهای یکسان باقی میمانند.
همانطور که انسان نمیتواند از دوران کودکی ناگهان به بزرگسالی پرواز کند، تیمها نیز یکشبه بالغ و پخته نمیشوند. هر انسانی باید نوزادی، کودکی و نوجوانی را سپری کند، و تیمها نیز به زمان نیاز دارند تا بتوانند به مرحلهٔ کمالِ وابستگی متقابل در «منحنی عملکرد» گام بگذارند. یادآوری این نکته مهم است که این مسیر را روندی طبیعی و بایسته بدانیم که با کوچینگ میتوان به آن شتاب بخشید.
من از الگویی ساده و چهارمرحلهای برای رشد تیم بهره میگیرم که بهآسانی فهمیده میشود: پذیرش (پیوستگی)، خودابرازی (ادعای وجود)، همکاری، و همآفرینی. سه مرحلهٔ نخست از نظریهٔ رفتارهای میانفردیِ ویلیام شوتز با عنوان فیرو-بی برگرفته شده و در بیشتر تیمهای ورزشی و کاری بهروشنی دیده میشود. الگوهای پیچیدهتر و مفصلتری هم در دست است، اما تجربه به من نشان داده که در عمل چندان کارساز نیستند. شوتز یکی از پیشگامان رواندرمانیِ «گروههای مواجهه» در مؤسسهٔ اسالن در بیگسوِر کالیفرنیا بود و در کنار بزرگانی چون آبراهام مازلو، فریتز پرلز و کارل راجرز—پدران روانشناسی انسانگرا—فعالیت میکرد. من در سال ۱۹۷۰ در اسالن بودم و در بسیاری از گروههای فیرو-بی او شرکت کردم.
کسانی که در گروهدرمانی شرکت میکنند، تا زمانی که در کنار دیگران احساس امنیت نکنند، بهسختی میتوانند آسیبپذیریهای عاطفی خود را آشکار سازند؛ ازاینرو بر درمانگر گروه فرض است که چنین فضای امنی را در کوتاهترین زمان پدید آورد. کوچها نیز با درک اصول رشد تیمی میتوانند همین فضای امن را بسازند. بیایید به تکتک این مراحل نگاهی بیندازیم:
۱. پذیرش#
مرحلهٔ نخست را «پذیرش» مینامند؛ چرا که در این مرحله، افراد درمییابند که آیا عضو تیم هستند یا خود را بخشی از آن حس میکنند یا خیر. در این گام، اضطراب و درونگرایی فراوان دیده میشود، هرچند ممکن است برخی افراد با رفتارهای جبرانیِ وارونه آن را پنهان سازند. در این برهه، هم نیاز به پذیرفتهشدن بسیار شدید است و هم ترس از طرد شدن.
هنگامی که با محیط اجتماعی تازهای روبرو میشوید، مغز شما پیوسته در تلاش است تا امنیت شما را حفظ کند؛ بنابراین تمام تلاش خود را به کار میبندید تا از سوی تیم پذیرفته شوید. در این مرحله ممکن است کارایی ذهنی اعضای تیم چندان بالا نباشد؛ چرا که ذهنشان یکسره درگیر نیازها و نگرانیهای احساسی خودشان است.
اگر تیم رهبری مشخص داشته باشد، اعضا برای پذیرفتهشدن و دریافت راهنمایی به او چشم میدوزند. آنها در پی همرنگی با جماعت و پیرویاند. لحن و رفتاری که رهبر در این مقطع از خود نشان میدهد سرنوشتساز است؛ زیرا بهسرعت به هنجارِ پذیرفتهشدهٔ تیم دگرگون خواهد شد. برای نمونه، اگر رهبر شفافیت و صداقت پیشه کند و احساسات یا حتی نقطهٔ ضعفی از خود را در میان بگذارد، دیگران نیز تمایل مییابند همین شیوه را در پیش گیرند و رابطهای سالم پایهریزی شود. این دوران، دوران سنجش و گامهای محتاطانه است و رهبری کاردان میکوشد تا به نگرانیهای فردی پاسخ گوید تا کل گروه بتواند رو به جلو حرکت کند.
خوشبختانه برای بیشتر افراد، این مرحله چندان به درازا نمیکشد؛ هرچند برای اندکشماری شاید هفتهها یا ماهها زمان ببرد تا خود را بخشی از تیم حس کنند. کسانی که در کودکی احساس نیرومندی از امنیت درونی را چشیدهاند— و آنهایی که به جایگاههای رهبری میرسند بیشتر از این دستهاند—شایسته است با کسانی که چنین بختی را نداشتهاند با بردباری و مدارا رفتار کنند و پشتیبان آنها باشند.
۲. خودابرازی و ادعای وجود#
همین که بیشترِ اعضای تیم احساس پذیرش و تعلق کردند، پویاییِ دیگری رخ مینماید: ابراز وجود فردی. شوتز این مرحله را «نیاز به کنترل» نامیده است. این دوران، هنگامِ نمایش قدرت و گسترش مرزهاست؛ رفتاری که حیوانات نیز در نشانهگذاریِ قلمرو خود نشان میدهند و وای بر رقیبی که پروای ورود به آن را داشته باشد! در این مرحله است که ردهبندی و جایگاهِ قدرت در گروه شکل میگیرد. در زبانِ محترمانهٔ اداری به آن «تعیین نقشها و وظایف» میگویند؛ اما حقیقتِ رفتارها معمولاً زبرتر از این واژههای آراسته است. رقابت در درون تیم بالا میگیرد، که گاه به عملکردهای چشمگیر فردی میانجامد؛ اگرچه گاهی این درخشش به بهای پایمال شدن دیگران تمام میشود. این مرحلهای است که افراد توانمندیهای خود را میآزمایند و میشناسند، و چه بسا تیم آنچه را در یکپارچگی و یکدلی کم دارد، با کارایی و بازدهی جبران کند.
این گامی ارزشمند و سرنوشتساز در رشد تیم است، اما میتواند برای رهبر تیمی بسیار چالشبرانگیز و سخت باشد. در این هنگام، جایگاه رهبر با چالش روبرو میشود. اعضای تیم تا درنیابند که اجازه دارند با رهبر مخالفت کنند، پروای آن را نخواهند داشت که از دل و جان با او موافقت نمایند. آنان نیازمندند که ارادهٔ خود را در درون تیم بیازمایند تا بتوانند آن را برای پیشبرد کارهای بیرونی تیم صیقل دهند. رهبری هوشمند به اعضای تیم مسئولیت میسپارد و آنان را به پذیرش آن تشویق میکند تا از این رهگذر، نیازشان به دیدهشدن و خودابرازی برآورده شود. اهمیت دارد که رهبر راه را بر این چالشها نبندد؛ با این حال، متأسفانه بسیاری از رهبران این چالشها را تهدیدی برای خود میپندارند و برای مهارِ اوضاع، بر اعمال قدرت پافشاری میکنند؛ کاری که نیازمند ایجاد توازنی ظریف است. همانگونه که گفتم، تیمی در این مرحله میتواند بسیار پرکار باشد، و همین پرکاری چه بسا پرده بر پتانسیلهای بس والاترِ آن بیفکند. در واقعیت، بیشترِ تیمهای کاری یا ورزشی بهندرت از مرحلهٔ خودابرازی فراتر میروند؛ چرا که جوامع صنعتی غرب نیز در کل به همین مرز رسیدهاند و متوقف ماندهاند. گذر از این مرز، پا فراتر نهادن از هنجارهاست؛ دستاوردی که رسیدن به آن—با یاری کوچینگ—آنچنان که گمان میرود دشوار نیست.
۳. همکاری#
سومین و آرمانیترین گام از دیدگاه شوتز، مرحلهٔ «محبت و الفت» بود؛ اما از آنجا که پارهای از مدیران از شنیدن واژهٔ محبت در محیط کار پرهیز دارند، من آن را «همکاری» مینامم. البته منظور این نیست که در چنین تیمی همهچیز یکسره گلوبلبل است! یکی از خطرهای مرحلهٔ همکاری این است که تیممحوری چنان فزونی مییابد که فضا بیش از اندازه آسوده و بیچالش میشود و جایی برای هیچگونه ناهمرأیی باقی نمیگذارد. سازندهترین تیمها آنهایی هستند که با وجود همکاریِ بسیار، اندازهٔ معینی از تنش و پویایی درونی را پاس میدارند؛ امری که یک کوچ با باریکبینی از آن پاسداری میکند.
اگر تیمی در مرحلهٔ همکاری باشد و یکی از اعضا روز بدی را سپری کند، دیگران گرد او میآیند و دستش را میگیرند. اگر در مرحلهٔ خودابرازی باشد، چه بسا دیگران در دل از لغزش رقیب شادمان شوند. و اگر در مرحلهٔ پذیرش باشد، کمتر کسی از حال او باخبر میشود یا به آن اهمیت میدهد. از دیگر سو، اگر تیمی در مرحلهٔ همکاری باشد و یکی از اعضا پیروزیِ فردی به دست آورد، دیگران در شادمانیاش شریک میشوند؛ اگر در مرحلهٔ خودابرازی باشند، چه بسا رشک برند؛ و اگر در مرحلهٔ پذیرش باشند، حتی ممکن است احساس ناامنی و خطر کنند.
۴. همآفرینی#
تجربهٔ ما در کار با تیمها نشان میدهد که گام چهارمی نیز در رشد تیمها وجود دارد که فراتر از همکاری مینشیند: مرحلهٔ «همآفرینی»، دیگرگونی، و تحول فردی و سازمانی. تیمی که در این تراز عمل میکند، نیک میداند که کمالِ آن بسیار فراتر از جمعِ توان تکتک اعضایش است، و این تیم است که بسترِ بالندگی و بهکارگیری پتانسیلِ سازمان را میآفریند.
در هر یک از این مراحل، بایسته است که نسبت به پویاییهای جاری در تیم آگاهی پدید آید و نیازهای رسیدن به عملکردی والاتر شناسایی شود. کوچی که فضایی امن پدید میآورد تا اعضای تیم از هراسها، ناآرامیها و خواستههای خود سخن بگویند، تابآوری، مراقبت از خود، توانمندی و مسئولیتپذیری مشترک را در تیم آبیاری میکند. کوچ با آگاه ساختن تیم از گامی که در آن ایستاده است، آنان را فرامیخواند تا بارِ مسئولیت این دگرگونی را بر دوش گیرند و مسیر خود را سامان بخشند.
هرم نیازهای مازلو و منحنی عملکرد#
همانگونه که رشد فردی زمان میبرد، تیمها نیز برای رسیدن به مراحل همکاری و همآفرینی باید فرایند رشدی را پشت سر بگذارند؛ و این درست همانجایی است که کوچینگ راهگشاست. این روند لزوماً خطی و هموار نیست، بلکه زنجیرهای است از پیشرفت، درجا زدن، جهش به جلو، پسروی و دوباره بالندگی.
در فصل نخست به هرم نیازهای مازلو پرداختیم. ترازِ رشد گروهی، همراستا با والاترین نیازهای انسان در رشد فردیِ مازلو حرکت میکند. تیمی ساختهشده از افراد «خودشکوفا»، بهسرعت به قلههای همآفرینی و نتایج درخشان در مرحلهٔ «وابستگی متقابل» دست مییابد. تیمی از افرادِ در جستجوی «عزت نفس»، از دیدگاه فردی درخشان عمل میکنند اما تمایل دارند «ساز خود را بزنند» و در مرحلهٔ «استقلال» جای میگیرند. افرادی که در پی «تأیید و احترامِ دیگران» هستند، بهسختی با یکدیگر رقابت میکنند که حاصلی جز درخشش چند تن و شکست دیگران نخواهد داشت. و تیمی از کسانی که تنها به دنبال «احساس تعلق» هستند، مطیع و بیاندازه مهرباناند؛ محبتی که بیشتر در زبان است تا در عمل، و جایگاه آنان را در مرحلهٔ «وابستگی» نشان میدهد.
جدول ۵: مراحل رشد و تکامل تیم#

جدول ۵ هرم نیازهای مازلو و همچنین برچسبهای بروس تاکمن (شکلگیری، توفان، هنجارسازی، عملکرد) را در کنار زنجیرهٔ تحولی و سه مرحلهٔ منحنی عملکرد نشان میدهد. همچنین برجستهترین ویژگیهای هر گام از رشد تیم را بازگو میکند. بیگمان، مرزهای میان این مراحل نفوذپذیر و همپوشان است و جایگاه و حالوهوای تیم با هر دگرگونی در جابجاییِ اعضا دچار نوسان میشود.
کوچینگ تیمها برای دستیابی به عملکرد درخشان#
امروزه میتوان گفت که بیرون کشیدن بهترین بازده از یک تیم، به دلایل زیر دشوارتر از گذشته شدهاست:
- پویایی و جابجایی جهانی، تنوع را به تیمها آوردهاست که نیازمند انعطافپذیریِ فکری بیشتری است.
- انسانها دیگر در گروههای ثابت کار نمیکنند، بلکه پیوسته در حال تشکیل و بازآرایی تیمها هستند.
- تیمها میتوانند پروژهمحور، تخصصی، ماتریسی، عملیاتی، مجازی، یا خودسازمانده باشند.
- برخی تیمها در گسترههای جغرافیایی پراکندهاند که ارتباط را دیربهدیر و چالشبرانگیزتر میکند، یا ماهیتی کاملاً مجازی دارند.
- فرصت زمانیِ پیشبینیشده برای پیوستن، شکلگیری و نقشآفرینیِ تیمها در پاسخ به چالشهای کاری، کوتاهتر از هر زمان دیگری شدهاست.
- خودِ چالشهای کسبوکار نیز پیچیدگیِ بسیار بیشتری یافتهاند.
کوچینگ نقشی بنیادین در یاری رساندن به انسانها برای همزیستی و همکاری دارد. کوچینگ به افراد کمک میکند تا دریابند آیا و چه زمانی نیازمند آناند که در قالب یک تیم کار کنند.
افزون بر این، کوچینگ نقشی گوهری در پیشبرد رهبری تیم ایفا میکند. گفته میشود که رهبران تنها دو کارکرد دارند: نخست به سرانجام رساندن کار، و دوم پرورش دادن انسانها. با این حال، رهبران بیشتر وقتها چنان درگیر نخستین وظیفهاند که مجالی برای دومی نمییابند. بهعلاوه، گاهی این دو وظیفه در تضاد با هم به چشم میآیند. اشتیاق به انجامِ بینقص کار پدیدآورندهٔ «فرهنگ بازرسی و ممیزی» شدهاست؛ با این پندار که میتوانیم با اندازهگیری و سنجش همهچیز، بر بروندادِ کارها (چه فردی، چه تیمی و چه سازمانی) تسلط کامل داشته باشیم. در حالی که بالندگی همواره با استعدادهای نهفته، آینده، چشمانداز، نوآوری، خلاقیت و رشد سر و کار دارد. سازمانها که در کشاکشِ میان انجامِ کار و پرورش انسانها گرفتار مانده بودند، کوشیدند با جدا کردن «مدیریت» از «رهبری»، این تنش را چاره کنند. به تعبیر آلما هریس:
رهبری یعنی یادگیریِمشترک و معنابخشی و دانشآفرینیِجمعی و همکارانه…رهبری به معنای تولیدِمشترک ایدههاست؛ بازنگری و درک عمیق کار در پرتو باورهای مشترک و دادههای تازه؛ و آفریدن اقداماتی که از دل این دریافتهای نوین میرویند.
مدیریت به کارهای روزمره، انجامِ وظیفه، فرایندها و زمان حال اختصاص یافت؛ در حالی که رهبری چشم به بالندگی، چشمانداز و آینده دوخت. اما در دنیای پرشتاب و پیچیدهٔ امروز، مرز میان مدیریت و رهبری، بهویژه در کسبوکار روزمره، کمرنگ شدهاست.
رویکردِ کوچینگی این امکان را فراهم میسازد تا تنش میان مدیریت و رهبری به آغوش کشیده شود و به اهرمی کارساز دگرگون گردد. کوچینگ میتواند از تیمها پشتیبانی کند تا میان «فرهنگ مدیریت و گرایش به احتیاط و بیخطری» از یک سو، و «فرهنگ رهبری و اشتیاق به ریسکپذیری» از سوی دیگر راه خود را باز کنند. این رویکرد فضایی میآفریند که در آن یادگیری، نوآوری و بالابردن آگاهی، دوشادوش اقدام و پاسخگویی به پیش میرود. عملکرد پروژه
رویکرد کوچینگی همواره در کار با تیم کارساز است؛ زیرا به بهرهگیری از هوش جمعی یاری میرساند. نقطهای که بیشترِ رهبران تیم، آغاز کار با این رویکرد را در آن آسان مییابند، در سرآغاز یک پروژهٔ تازه و همچنین هنگام بازبینیِ کارِ پایانیافتهاست. انجام گفتگوهای کوچینگی در این بخشها از چرخهٔ پروژه فضایی میآفریند که در آن تیم میتواند با هم بیندیشد، با هم بیاموزد و از گنجینهٔ تواناییهای خود بهرهمند شود. این امر بیگمان به ترازی بسیار والاتر از عملکرد خواهد انجامید، تا اینکه هر یک از اعضا پس از توضیحی کوتاه دربارهٔ وظیفهاش، تنها به کار خود سرگرم شود.
چنین گفتگوهایی چگونه خواهد بود؟ تصور کنید تیمی کاری میخواهد پروژهای نو را آغاز کند. چند پرسش کلیدی که یک کوچ میتواند در ذهن داشته باشد عبارتند از:
- چگونه آگاهیِ این تیم را نسبت به توانمندیهای خود در مواجهه با این پروژهٔ ویژه بالا ببرم؟ (تمرکز بر کلِ تیم است، نه تکتک اعضا بهتنهایی).
- چگونه آنان را فراخوانم تا مالکیت و مسئولیت کل پروژه را بر دوش گیرند؟ (باز هم به عنوان یک تیم، نه صرفاً در قالب نقشهای فردی).
- این تیم چگونه میتواند توری منسجم باشد که پروژه را محکم و در عین حال منعطف در بر گیرد؟
با نگریستن به گفتگو از این زاویهٔ دیدِ جمعی، کوچینگ میتواند از مدل GROW پیروی کند. در اینجا چند نمونهپرسش آورده شدهاست؛ البته این فهرست بیپایان است و با توجه به بافتار کار تعریف میشود:
هدف#
- هدف ما چیست؟
- چه چیز این هدف برای ما اهمیت دارد؟
- اگر این پروژه یا کار با موفقیت پایان یابد، نتیجه چگونه خواهد بود؟
- چه دگرگونیای برای ما، مشتریان یا ذینفعان ما رخ خواهد داد؟
- اگر در بهترین حالت ممکن در کنار هم کار کنیم، همکاری ما چه نمایی خواهد داشت؟
واقعیت#
- به عنوان یک تیم، چه توانمندیهایی داریم که در به سرانجام رساندن این کار به ما یاری میرساند؟
- چه چالشهایی (چه درونی و چه بیرونی) ممکن است پیش روی تیم ما پدید آید؟
- از ۱ تا ۱۰، آمادگی تیم ما برای روبروشدن با این کار چه اندازه است؟
- به چه کمکی نیازمندیم؟
گزینهها#
- چگونه میتوانیم آمادگی بیشتری برای این کار به دست آوریم؟ (طوفان فکری دربارهٔ راههای شدنی).
- چه کسانی میتوانند همراه و همپیمان ما در انجام این کار باشند؟ (تهیهٔ فهرست).
- چه کارهایی از دست ما برمیآید؟ (طوفان فکری دربارهٔ اقدامات).
اراده و تعهد به اقدام#
- ما به عنوان یک تیم چه کارهایی را انجام خواهیم داد؟ (آفریدن اقدامهای تیمی).
- من به عنوان یک فرد چه کاری را بر دوش خواهم گرفت؟ (اقدامات فردی و پاسخگویی).
اگرچه برای آسانیِ کار این پرسشها به ترتیبِ مدل GROW دستهبندی شدهاند، اما مانند هر فرایندِ کوچینگی، مسیر بهندرت خطی و سرراست است.
تسهیلگریِ گفتگوهای کوچینگی#
فرایند پیشبرد و تسهیلِ گفتگوی کوچینگیِ تیمی میتواند شیوههای گوناگونی داشته باشد. کوچ میتواند پرسشها را در میان گذارد و از اعضای تیم بخواهد در گروههای دونفره یا سهنفره دربارهٔ هدف و واقعیت با یکدیگر گفتگو کنند و سپس نتیجهٔ خود را با جمع در میان بگذارند. برای شکوفاییِ ایدههای تازه، کوچ میتواند افراد با وظایف گوناگون را در کنار هم بنشاند. او حتی میتواند خود در یکی از این گروهها شریک شود. در ادامه، توان و اندیشههای کل تیم به کار گرفته میشود تا راهحلها بررسی شوند، و برنامهای پذیرفتهشده از سوی همگان، با ارادهٔ مشترکِ گروه به پیش رانده شود.
موقعیت دیگری که میتوان گفتگوی کوچینگی را بهسادگی و روانی به کار بست، هنگام بازنگریِ عملکردِ پیشینِ تیم در انجام یک کار است. اگر کانون توجه بر یادگیریِ تیمی باشد، گفتگو از چارچوب بازخورد GROW پیروی خواهد کرد، اما بار دیگر با تمرکز بر کلِ تیم به عنوان یک هویتِ یکپارچه:
- چه کاری را به عنوان یک تیم خوب انجام دادیم؟
- چه توانمندیهایی از تیم ما در جریان پیشبرد این پروژه آشکار شد؟
- چه بخشی از کار برای ما به عنوان یک تیم سخت بود؟
- چه درسی آموختیم؟
- دفعهٔ آینده چه کاری را به شیوهای متفاوت پیش خواهیم برد؟
همانطور که پیشتر دیدیم، بنگرید که این فرایند چگونه حلقههای خودانگیختهٔ «بازخورد» (نگاه به گذشته) و «پیشخورد» (نگاه به آینده) را پدید میآورد. این شیوه بسیار ریشهای است، جزئیات را نمایان میسازد، روشنی و ادراک مشترک میآفریند، و بر سرچشمههای درونیِ همهٔ اعضا تکیه میکند. همچنین حس تعلق و تعهد را تقویت کرده و خودباوری و انگیزهٔ درونی را نیرو میبخشد.
کوچینگ در آینهٔ عمل#
تنها راهِ ماندگار برای ترویجِ دگرگونی، این است که خود نمادی زنده از آن باشیم؛ نخست در نگرش و طرز فکر—چرا که نگرش ما به همهٔ کارهایمان رنگ میزند—و سپس در پیوند و برخورد با دیگران. رهبر تیم باید بداند تا چه اندازه آماده است زمان و توانِ خود را برای پرورش تیم بگذارد، تا روابطی استوار و عملکردی بلندمدت و باکیفیت بسازد. او باید فرهنگی بیافریند که در آن همهٔ اعضا، پیوندها و روابط را سزاوار صرف وقت و سرمایهگذاری بدانند. اگر رهبران تنها دم از اصولِ تیمسازی بزنند و در عمل پایبند نباشند، حاصلی جز پوچی نخواهند چید. وفاداری به مسیرِ تیمسازی همواره پاداش خود را به همراه دارد.
اگر رهبران تیم در پی پایهریزیِ شفافیت و صداقتاند، باید از همان آغاز، خود شفاف و صادق باشند. اگر خواهان اعتمادند، باید در رفتارشان اعتماد کردن و قابلاعتماد بودن را به نمایش بگذارند.
با این همه، بارِ آفریدن این فرهنگ تنها بر دوشِ رهبر نیست؛ او باید تیم را در این گفتگوها سهیم کند و همگام با آنان دست به همآفرینی بزند. رهبر نقشی باریک و در عین حال توانمند بر عهده دارد: آغازیدن و پیش بردن، رهبری کردن بی آنکه چیزی را تحمیل کند، و پذیرشِ آنچه اکنون هست در کنار دیدنِ روشنِ آنچه میتواند باشد و در توان تیم جای دارد.
کوچینگ و بالندگیِ تیم#
چهار مرحلهٔ رشد تیم، بنیانی بیمانند برای به کار بستن کوچینگ در تیمها فراهم میسازند. اگر رهبر بداند که بالاترین درخشش تیمها در مرحلهٔ «همآفرینی» رخ میدهد، از کوچینگ برای کل تیم و تکتک اعضا بهره میگیرد تا آنان را پلهپله در این مراحل بالا ببرد. برای نمونه، اگر هدفِ پذیرفتهشده این باشد که تیم به گام «همکاری» راه یابد و واقعیت آن باشد که اکنون در جایی میان «پذیرش» و «خودابرازی» ایستاده است، چه گزینههایی پیش رو دارد و اعضا چه گامهایی برخواهند داشت؟ خودِ فرایند کوچینگ، الگویی از دگرگونی است؛ به این معنا که با تکیه بر دانایی جمعی، راه را برای گام نهادن به تراز بعدیِ رشد باز میکند.
روبروشدن با ناپایداری و ابهام#
تیمها برای رسیدن به عملکردی والا باید چابک، خلاق و نوآور باشند. بیشتر انسانها دگرگونی—خواه واقعی باشد و خواه در پیشِ رو—را عاملی اضطرابآور مییابند و از شتاب و دامنهٔ آن دچار چالش میشوند. مغز انسان با ابهام و ناپایداری سر سازگاری ندارد؛ و هنگامی که در فضایی کار میکنیم که نمیتوانیم آن را آنگونه که میخواهیم پیشبینی یا مهار کنیم، ناخودآگاه در وضعیت «تلاش برای بقا» قرار میگیریم. برآیندِ آشکارِ استرس در محیط کار این است که همکاری، خلاقیت و کارایی ما کاهش مییابد. در این میان، کوچ نقشی بیهمتا در یادآوری این نکته دارد که چه چیزهایی در دایرهٔ مهار و ارادهٔ اعضای تیم است و چه توانمندیهایی دارند که میتواند تیم را به کامیابی برساند.
راههای کاربردی برای پروراندن فرهنگ کوچینگ در تیمها#
هر تیم، درست مانند هر خانواده یا پیوندی دونفره، ویژه و یگانه است. هرچند اصولی بنیادین برای افزایش شادابی و کارایی در همهٔ روابط صادق است، اما من چندان با تولستوی همداستان نیستم که میگفت: «خانوادههای خوشبخت همه شبیه به یکدیگرند، اما هر خانوادهٔ بدبخت به شیوهٔ خود ناخشنود است». هر تیم زیستبومی ویژهٔ خویش است و باید شیوهٔ زیستن خود را با کنجکاوی، پایبندی و خلاقیت کشف کند. آنچه برای تیمی کارساز است، چه بسا برای تیمی دیگر گرهگشا نباشد؛ ازاینرو روابط و جریانهای درونی تیم نیازمند توجه، کاوش و مراقبت همیشگی است تا بهترین میوه از آن به دست آید.
Tolstoy فهرست گزینههای زیر از پیشنهادهای شرکتکنندگان در کارگاههای رشد تیم ما گردآوری شدهاست. تیم میتواند با رویکردِ کوچینگی هر یک از این گزینهها را بسنجد؛ گفتگو ممکن است بهدست رهبر تیم پیش رود، اما تصمیم نهایی دربارهٔ آنچه رخ میدهد باید بهدست خودِ اعضای تیم گرفته شود:
توافق بر سر مجموعهای از اصول یا قواعد کاری که برای همهٔ اعضا پذیرفته باشد و همه در نوشتن آن سهم داشته باشند
این اصول باید پیوسته بازبینی شوند تا روشن شود که آیا به آنها عمل میشود و آیا نیاز به ویرایش یا بهروزرسانی دارند یا نه. همچنین همه باید بر سر روشی توافق کنند که اگر پیمانی از یاد رفت یا شکسته شد چه باید کرد؛ نه از سرِ تنبیه، بلکه به عنوان راهی برای پذیرش مسئولیتِ بازسازی روابط توسط فرد یا تیم. تیمها با تنظیم آگاهانهٔ پیمانهای کاری از همان آغاز، و بازطراحیِ آنها در زمانهای مورد نیاز، روابطی استوار، همکاریای ماندگار و عملکردی چشمگیر خواهند ساخت. (بسیاری از پیشنهادهای پیشِ رو را میتوان در قالب همین اصول پایه گنجاند).
آموزش مهارتهای کلیدیِ ارتباطی و شناخت پویاییهای تیمی به رهبران و اعضا برای شکوفایی
اگرچه هر تیم یگانه است، اما اصول و راهکارهایی بنیادین در دست است که به بهبود پیوندها، آرامش و کارآمدی تیم یاری میرساند. شفاف ساختن این اصول و آموزش شیوهٔ بهکارگیری آنها، افراد را توانا میسازد تا روابط و دستاوردهای دلخواهشان را بیافرینند. اعضای تیم همچنین باید دریابند که همانگونه که رفتارِ هر یک از آنان بر آرامشِ تیم اثر میگذارد، حالوهوای تیم نیز بر آرامش درونی خودِ آنان سایه میافکند. گذشته از این، هرچند تکتک اعضا بر فرهنگ سازمان اثرگذارند، اما تیم با رشد و تکامل خود، توانِ آن را دارد که کل سازمان را دگرگون سازد. گفتگو و توافق بر سر مجموعهای از اهداف مشترک تیمی
این کار باید در درون تیم انجام شود، چه سازمان از پیش هدفی برای تیم تعیین کرده باشد و چه نکرده باشد. همواره جایی برای بازنگری و تصمیمگیری دربارهٔ شیوهٔ انجام کار وجود دارد. از هر یک از اعضا باید خواسته شود تا دیدگاه خود را بازگوید و اهداف فردی خویش را که میتوان در دلِ هدف بزرگ تیم گنجاند، مطرح کند.
برگزاری جلسات گفتگو درباره معنا و هدفِ فردی و جمعی از نگاه اعضای تیم#
این امر بسی ژرفتر و گستردهتر از واکاویِ صرفِ اهداف است. معنا و هدف، پیشران و انگیزهٔ اصلی انسانها در زندگیاند و نبودِ آنها به بیحالی، افسردگی و ناتوانی میانجامد. افکندن نوری بر چیزی چنان فراگیر که بهندرت به آن آگاهیم، هدفمندی و کیفیت زندگی در محیط کار و خانه را دوچندان خواهد کرد.
گذاشتن زمان منظم برای رشد و تحول تیم، در کنار جلسات کاریِ همیشگی#
در این زمانها، پیمانها بازبینی میشوند، قدردانیها و گلایهها به زبان میآیند، و چه بسا تجربههای شخصی به اشتراک گذاشته شود تا درهای شفافیت و اعتماد گشوده بماند. تیمی بالنده پس از گذراندن چند جلسه از این دست با همراهی کوچ، میتواند این روند را بهتنهایی و بدون نیاز به دیگری به پیش ببرد.
پایهریزی سازوکارهای حمایتی برای رسیدگی به دشواریها یا دغدغههای فردی (با حفظ رازداری کامل)
اگر بهدلیل فاصلههای جغرافیایی یا دیگر دلایل نمیتوان جلسات بازنگری را بهطور پیوسته برگزار کرد، میتوان سامانهٔ «همپیمان / بادی (Buddy)» را به راه انداخت؛ بهگونهای که هر عضو، همتیمیِ ویژهای داشته باشد تا در صورت نیاز با او درددل کند. بدین شیوه، گرههای کوچک بهسرعت گشوده میشوند و زمان باارزش جلسات تیمی بیهوده هدر نمیرود.
نظرسنجی از اعضا درباره تمایل به گذراندن اوقات فراغتِ برنامهریزیشده در کنار یکدیگر
برخی تیمها اگر پیوند خود را با تجربههای مشترکِ بیرون از کار محکمتر سازند، عملکرد بهتری نشان میدهند. اگر برنامهای همیشگی برای تیم چیده شدهاست، باید به خواستِ فردی که شاید به سبب تعهدهای پیشین یا نیاز به وقتگذرانی با خانواده تمایلی به آمدن ندارد احترام گذاشت. از سوی دیگر، آن عضو نیز باید بپذیرد که پیامدِ طبیعی این انتخاب، پدید آمدن حس جداییِ نسبی از جمع خواهد بود.
پرورش علاقهای مشترک در بیرون از محیط کار#
برخی تیمها دریافتهاند که سرگرمیهای گروهی مانند ورزش یا پرداختن به دلبستگیهای مشترک بیرون از کار، پیوندِ میان آنان را استوارتر میکند. تیمی را به یاد میآورم که سرپرستی کودکی را در کشوری در حال توسعه پذیرفته بودند و با پرداخت سهمی اندک از سوی هر عضو، هزینهٔ درس و مدرسهٔ او را تأمین میکردند. آن تیم باور داشتند که خیر و برکت آن کودک در زندگی آنان، بهمراتب بیشتر از کمکی بوده که به او کردهاند.
آموختن مهارتی تازه در کنار یکدیگر#
برخی تیمها پیمان بستهاند که مهارتی نو مانند یک زبان تازه را فراگیرند، با هم در کارگاهی کاری شرکت کنند، یا حتی دورههای کوچینگ را بگذرانند! برای نمونه، این کار میتواند در فضایی از رقابت سالم با دیگر تیمهای منطقهای در همان سازمان انجام گیرد.
تصمیم به پذیرش یک یا چند مورد از این راهها باید به شیوهای مردمسالارانه گرفته شود؛ اما همانگونه که در فصل ۱۳ سفارش شد، باید شفاف، دقیق و مکتوب باشد. به یاد داشته باشید که بنیادِ کوچینگ برای بهبود عملکرد تیمی، بر تحمیل استوار نیست، بلکه بر افزودن بر آگاهی و مسئولیتپذیری فردی و جمعی تکیه دارد.
همانطور که منحنی عملکرد نشان میدهد، نیازمندِ اراده و توجهی استوار از سوی رهبر کوچ، و بهرهمندی از هوش هیجانی بالاست تا بستر و نگرشی فراهم آید که تیمها در آن به اوج درخشش برسند و در آن جایگاه پایدار بمانند. کوچینگ تیمی همان فضایی است که یادگیری، سازگاری و رشدِ زنده و پیوسته را شدنی میسازد.
پانویسها#
- ۱۶۸. Hackman
- ۱۶۹. William Schutz
- ۱۷۰. Firo-B
- ۱۷۱. Esalen
- ۱۷۲. Big Sur
- ۱۷۳. Abraham Maslow
- ۱۷۴. Fritz Perls
- ۱۷۵. Bruce Tuckman
- ۱۷۶. Alma Harris