بخش دوم: اصول کوچینگ
اعضای تیم باید رهبر را به عنوان یک حامی تجربه کنند، نه یک تهدید.
در رهبریِ کوچینگی یک پارادوکس وجود دارد؛ زیرا رهبر به طور سنتی کنترلکنندهٔ حقوق و دستمزد، کلید ارتقای شغلی، و البته «تبر» است. اگر معتقد باشید که تنها راه ایجاد انگیزه، استفادهٔ هوشمندانه از هویج و چماق است، این وضعیت کاملاً طبیعی به نظر میرسد. با این حال، برای اینکه کوچینگ به بهترین شکل ممکن عمل کند، رابطهٔ میان کوچ و مراجع باید مبتنی بر مشارکت در تلاش مشترک، اعتماد، امنیت و حداقل فشار باشد. چک حقوق، کلید ارتقا و تبر در این فضا هیچ جایی ندارند، زیرا حضور آنها تنها به تضعیف چنین ارتباطی منجر میشود.
آیا یک رهبر میتواند کوچ باشد؟
بنابراین، آیا یک رهبر اصلاً میتواند یک کوچ باشد؟ پاسخ مثبت است؛ اما همانطور که در فصل قبل بحث شد، کوچینگ تجلی هوش هیجانی در عمل است و بالاترین صفات رهبر را مطالبه میکند: همدلی، صداقت و تعادل، به همراه تمایل به اتخاذ رویکردی کاملاً متفاوت نسبت به کارکنان در بیشتر مواقع. رهبران کوچ نیز باید مسیر خاص خود را پیدا کنند، زیرا الگوهای نقشِ معدودی برای پیروی وجود دارد و ممکن است در ابتدا از سوی برخی کارکنان با مقاومت روبهرو شوند؛ کارکنانی که ممکن است نسبت به هرگونه انحراف از مدیریت سنتی بدگمان باشند. آنها همچنین ممکن است از مسئولیت شخصیِ اضافهای که به طور ضمنی در سبک رهبری کوچینگی وجود دارد، بترسند. این مشکلات قابل پیشبینی هستند و معمولاً به راحتی با کوچینگ حل میشوند، اما نیازمند مجموعه رفتارهای متفاوتی هستند.
مدیریت سنتی#
قطبهای مدیریت یا همان سبک ارتباطی که با آن آشنا هستیم، در یک سر طیف رویکرد خودکامانه را قرار میدهد و در سر دیگر آن، سبک وانهاده (بزن به تخته / هرچه پیش آید خوش آید) را. مدیریت سنتی در مراحلِ وابسته و مستقلِ «منحنی عملکرد» جای میگیرد و میتوان آن را همانند شکل ۴ تصویر کرد.

دستور دادن#
وقتی پسربچهٔ کوچکی بودم، پدر و مادرم به من میگفتند چه کاری انجام دهم و وقتی انجام نمیدادم، مرا سرزنش میکردند. وقتی به مدرسه رفتم، معلمانم به من میگفتند چه کار کنم و اگر نمیکردم تنبیهم میکردند. وقتی به ارتش ملحق شدم، گروهبان به من گفت چه کنم و خدا به دادم میرسد اگر نمیکردم؛ پس انجامش دادم! وقتی اولین شغلم را به دست آوردم، رئیسم نیز به من گفت چه کار کنم. بنابراین، وقتی به جایگاهی از مقداری اقتدار رسیدم، چه کار کردم؟ به مردم گفتم چه کار کنند، زیرا این همان کاری بود که تمام الگوهای من انجام داده بودند. این حقیقت برای اکثر ما صادق است: ما با «دستور شنیدن» بزرگ شدهایم و در این کار بسیار مهارت داریم.
جذابیتِ گفتن یا دستور دادن این است که علاوه بر سریع و آسان بودن، این حس را به دستوردهنده میدهد که کنترل امور را در دست دارد. با این حال، این یک فرض غلط است. یک مدیر دستوردهنده، کارکنان خود را ناراحت و بیانگیزه میکند، اما آن کارکنان جرات نشان دادن آن یا ارائه بازخورد را ندارند؛ بازخوردی که در هر صورت شنیده هم نمیشد. نتیجه این میشود که آنها در حضور مدیر فرمانبردار هستند، اما وقتی پشت به آنها میشود رفتار متفاوتی از خود نشان میدهند: با کینه، در بهترین حالت با عملکرد ضعیف، شاید با دست از کار کشیدن (اعتصاب خاموش) یا حتی با خرابکاری. مدیران آمرانه به هیچ وجه کنترل امور را در دست ندارند، بلکه خود را فریب میدهند. مشکل دیگری در سمتِ دستوردهیِ طیف مدیریت سنتی وجود دارد: میزان بهخاطرسپاری (یادآوری). بهسادگی بگویم، ما چیزی را که به ما گفته میشود به خوبی به خاطر نمیسپاریم. ماتریسِ شکل ۵ بخشِ پُراستفادهای از ادبیاتِ آموزشی است، اما چنان مرتبط است که گنجاندن آن در اینجا کاملاً توجیهپذیر است. این پژوهشی است که مدتی پیش توسط شرکت IBM انجام شد و مطالعات دیگرِ بعدی نیز آن را تکرار و نتایجش را تأیید کردند. گروهی از مردم به طور تصادفی به سه زیرگروه تقسیم شدند و به هر کدام چیز نسبتاً سادهای (چیز واحدی) با استفاده از سه رویکرد متفاوت آموزش داده شد. نتایج گویای همه چیز است و بار دیگر نظریهٔ یادگیری بزرگسالان را منعکس میکند که میگوید انسانها از طریق تجربه بهترین یادگیری را دارند. با این حال، یکی از مسائلی که آنها نشان میدهند و بهویژه برای ما در اینجا اهمیت دارد، این است که وقتی به افراد صرفاً چیزی «گفته میشود»، میزان بهخاطرسپاری به طرز چشمگیری کاهش مییابد.

من خوب به خاطر دارم که این موضوع را به چند مربی آموزش پرش با چتر نشان دادم؛ آنها بسیار نگران شدند از اینکه متوجه شدند روش آموزشیشان برای مواقع اضطراری صرفاً بر پایهٔ «گفتن و دستور دادن» است. آنها با عجله سیستم خود را تغییر دادند مبادا پیش از آنکه با یک سقوط آزادِ بیبازگشت مواجه شوند!
متقاعد کردن#
اگر در طول طیف مدیریت سنتی به سمت چپ حرکت کنیم، به «فروش ایدهها» یا «متقاعد کردن» میرسیم. در اینجا رئیس ایدهٔ خوب خود را مطرح میکند و تلاش میکند ما را متقاعد کند که چقدر عالی است. ما آنقدر عاقل هستیم که با او به مخالفت برنخیزیم، بنابراین با خجالت لبخند میزنیم و دستوراتش را اجرا میکنیم. شاید این روش کمی مؤدبانهتر به نظر برسد، اما تا حدودی فرمالیته (ظاهرسازی) است و ظاهر دموکراتیکتری به خود میگیرد. اما آیا واقعاً اینطور است؟ ما همچنان در نهایت دقیقا همان کاری را انجام میدهیم که رئیس میخواهد و او بازخورد یا مشارکت اندکی از سوی ما دریافت میکند. در واقع چیز زیادی تغییر نکرده است.
بحث و تبادل نظر#
وقتی در طول این خط بیشتر به سمت جلو حرکت میکنیم و به مرحلهٔ «بحث و گفتگو» میرسیم، منابع بهراستی با یکدیگر ادغام و به اشتراک گذاشته میشوند و یک رهبر خوب ممکن است تمایل داشته باشد مسیری غیر از گزینهٔ شخصی خود را دنبال کند، به شرط آنکه آن مسیر در جهت درست حرکت کند. «سر جان هاروی-جونز»، صنعتگر فقید بریتانیایی، در مصاحبهای دربارهٔ رهبری تیم برای کتاب «تعالی ورزشی» نوشتهٔ «دیوید همری» گفت:
«اگر جهتی که بقیه میخواهند برویم همان جایی نباشد که من فکر میکردم باید برویم، من همراهی میکنم… وقتی کار به راه افتاد، در هر حال میتوانید جهت را تغییر دهید. ممکن است ببینم آنها حق داشتند، یا خودشان متوجه شوند که آنجا جای درستی نیست و به سمت مسیر ترجیحی من بازگردند، یا هر دو متوجه شویم که گزینهٔ سوم را بیشتر ترجیح میدهیم. در صنعت، شما تنها با همراه کردنِ قلبها و ذهنها میتوانید به جلو حرکت کنید.»
هرچند بحثِ دموکراتیک ممکن است جذاب باشد، اما میتواند زمانبر باشد و به بلاتکلیفی منجر شود.
وانهادن و سلب مسئولیت#
در آن سوی طیف، رها کردن کارکنان به حال خود تا کارشان را انجام دهند، رهبر را برای انجام سایر وظایف آزاد میگذارد و به افراد آزادی انتخاب میدهد. با این حال، این روش برای هر دو طرف پرخطر است. رهبر مسئولیت خود را وانهاده است (هرچند مسئولیت نهایی همچنان به عهدهٔ خود اوست)، و افراد ممکن است به دلیل عدم آگاهی از ابعاد مختلف وظیفه، عملکرد ضعیفی داشته باشند. گاهی اوقات ممکن است یک رهبر با نیت خیر کنار بکشد، با این امید که کارکنان خود را وادار کند یاد بگیرند با مسئولیتهای بیشتری مقابله کنند. این راهبرد به ندرت به هدف خود میرسد؛ زیرا اگر فردِ تحتپوشش احساس کند مجبور است مسئولیت را بپذیرد، نه اینکه خودش آن را انتخاب کرده باشد، احساس تعلق و مالکیت شخصی او پایین خواهد ماند و عملکردش بازتابدهندهٔ مزایای خودبرانگیختگی که رهبر امیدوار بود ایجاد کند، نخواهد بود.
کوچینگ#
اکثر رهبران خود را جایی در میان این دو حد افراطی جای میدهند، اما کوچینگ در سطح و پدیدهای کاملاً متفاوت قرار دارد. کوچینگ مزایای هر دو انتهای طیف را ترکیب میکند بدون اینکه هیچیک از خطرات آنها را داشته باشد (شکل ۶ را ببینید).
فرد در واکنش به پرسشهای کوچینگِ رهبر خود، از تمام ابعاد کار و اقدامات لازم آگاه میشود. این شفافیت به آنها امکان میدهد تا قطعیتِ قریبالوقوعِ موفقیت را تجسم کنند و در نتیجه خودشان انتخاب کنند که مسئولیت را بپذیرند. رهبر نیز با گوش دادن به پاسخ پرسشهای کوچینگ، نه تنها از برنامهٔ عملیاتی، بلکه از روند تفکری که پشت آن بودهاست آگاه میشود. آنها اکنون بسیار بیشتر از زمانی که به فردِ تحتپوشش (کوچی) میگفتند چه کار کند، مطلع هستند؛ بنابراین همسویی و هماهنگی بیشتری میان آن دو ایجاد میشود. از آنجا که گفتگو و روابط در کوچینگ غیرتهدیدکننده و حمایتگرانه است، هیچگونه تغییر رفتاری در غیاب رهبر رخ نمیدهد. کوچینگ از طریق درک متقابلی که ایجاد شدهاست، کنترلِ واقعی (و نه توهمی) را برای رهبر و مسئولیتِ واقعی (و نه توهمی) را برای کوچی فراهم میکند.

نقش رهبر#
مبحث مطرحشده این پرسش را ایجاد میکند که: نقش یک رهبر چیست؟ بسیاری از رهبران مکرراً خود را در حال آتشنشانی (رفع بحرانهای لحظهای) و تقلا برای پیش بردن کارها مییابند. به اعتراف خودشان، آنها قادر نیستند زمانی را که حس میکنند باید، به برنامهریزی بلندمدت، ایجاد چشمانداز، داشتن یک نمای کلی، بررسی گزینهها، رقیبها، محصولات جدید و امثالهم اختصاص دهند. مهمتر از همه، آنها نمیتوانند زمانی را صرف رشد دادن افراد خود و توسعهٔ کارکنان کنند. آنها افراد را به یکی دو دورهٔ آموزشی میفرستند و خود را گول میزنند که کار همین است؛ در حالی که به ندرت ارزش واقعی پولِ هزینه شده را دریافت میکنند.
وظیفهٔ یک رهبر ساده است: انجام کار و توسعهٔ کارکنان. فشارهای زمانی و هزینهای، مورد دوم را محدود میکنند. کوچینگ تنها فرآیندی است که هر دو اثر را با هم دارد.
چگونه رهبران میتوانند برای کوچ کردنِ کارکنان وقت پیدا کنند؟
دستور دادن بسیار سریعتر است. پاسخ پارادوکسیکال این است که اگر رهبران در واقع کارکنان خود را کوچ کنند، کارکنان در حالِ رشد، مسئولیت بسیار بیشتری را بر دوش میگیرند و رهبران را از «آتشنشانی» رها میکنند؛ این کار نه تنها به آنها اجازه میدهد بیشتر کوچ کنند، بلکه کمک میکند به آن موضوعات کلانی بپردازند که تنها از عهدهٔ خودِ آنها برمیآید. بنابراین، فعالیتِ توسعهٔ افراد به جای یک آرمانگراییِ فاقد ارزش افزوده، نشاندهندهٔ «منفعتطلبیِ روشنبینانه» است. البته، گاهی اوقات کارد به استخوان میرسد، همگی باید دست به کار شوند و تشریفات را کنار بگذارند؛ اما این وضعیت در فرهنگی که افراد در آن احساس میکنند به آنها اهمیت داده میشود، قابل قبول و پذیرفتهشدهاست.
چه زمانی باید کوچ کنیم؟
رهبران اغلب از من میپرسند چه زمانی باید کوچ کنند، یا دستکم چگونه باید تصمیم بگیرند که آیا باید کوچ کنند یا دستور دهند. پاسخ بسیار ساده است:
- اگر زمان، معیار اصلی در یک موقعیت باشد (مثلاً در یک بحران آنی): انجام دادن کار توسط خودتان یا دقیقاً گفتنِ اینکه چه کاری باید انجام شود، احتمالاً سریعترین راه خواهد بود. اما توجه داشته باشید که این روش فقط در کوتاهمدت باعث صرفهجویی در زمان میشود؛ در بلندمدت، این رفتار وابستگی ایجاد میکند.
- اگر کیفیت نتیجه بیشترین اهمیت را داشته باشد (مثلاً نیاز به تهیه یک گزارش جامع و تفصیلی): کوچینگ برای ایجاد آگاهی و مسئولیتپذیری بالا، احتمالاً بیشترین دستاورد را خواهد داشت.
- اگر به حداکثر رساندن یادگیری در اولویت باشد (مثلاً فردی که برای اولین بار کاری را انجام میدهد): به وضوح کوچینگ، یادگیری و ماندگاری آن را بهینه خواهد کرد.
- اگر پذیرش و تعهد واقعی ضروری باشد (مثلاً اجرای بهبود خدمات): کوچینگ بسیار بیشتر از دستور دادن این امکان را فراهم میکند؛ دستور دادن احتمالاً به انطباق اجباری، مقاومت و عدم حس مالکیت منجر میشود.
- اگر تعامل و حفظ نیروها مهم باشد (مثلاً افراد با پتانسیل بالا، نسل جوان/میلنیالها): کوچینگ مؤثرترین رویکرد برای همسوسازی خواستهها، نیازها و انتظارات افراد با مأموریت سازمان است و از این طریق برای افراد در محیط کار، معنا و هدف خلق میکند.
در بیشتر موقعیتهای محیط کار، زمان، کیفیت و یادگیری همواره تا حدودی اهمیت دارند. حقیقت تلخ این است که در اکثر کسبوکارها، زمان بر کیفیت تقدم دارد و یادگیری به رتبهٔ سومِ ضعیفی تنزل مییابد. آیا جای تعجب است که رهبران در کنار گذاشتن «دستور دادن» اینقدر مشکل دارند و عملکرد کسبوکار بسیار کمتر از آنچه میتواند و باید باشد، ظاهر میشود؟
اگر رهبران بر اساس اصول کوچینگ مدیریت کنند، کار را با استاندارد بالاتری به سرانجام میرسانند و همزمان افراد خود را توسعه میدهند. داشتنِ ۲۵۰ روز در سال برای انجام کار و ۲۵۰ روز در سال برای توسعهٔ فردیِ هر نفر به طور همزمان، به طرز شگفتآوری خوب به نظر میرسد، اما این دقیقا همان چیزی است که یک رهبرِ کوچ به دست میآورد.
توسعه در حین کار#
هر روز فرصتهایی برای توسعه در حین کار وجود دارد. بیایید به مثال کارمندی به نام سو نگاه کنیم که روی وظیفهای کار میکند که هفتهٔ گذشته با رهبرش دربارهٔ آن گفتگو و توافق کرده بود. او مشکلی دارد و به سراغ رهبرش، مو، میرود:
سو: من همان کاری را که توافق کرده بودیم انجام دادم، اما کار نمیکند.
مو: پس این بار امتحان کن این کار را به این شکل انجام دهی.
اینجا هیچ اثری از کوچینگ نیست. سو برای یافتن پاسخ وابسته به مو است و مو در حال ساختن همین فرهنگ وابستگی است. اما در اینجا یک گزینهٔ جایگزین بر اساس اصل کوچینگ یعنی «وابستگی متقابل» آورده شدهاست: سو: من همان کاری را که توافق کرده بودیم انجام دادم، اما کار نمیکند.
مو: میدانم که فکر زیادی برای به کار انداختن آن کردهای. فکر میکنی بهترین کار بعدی چیست؟
سو: خب، میتوانم برگردم و دقیقاً ببینم انسداد (گلوگاه) کجا رخ میدهد؛ شاید نکتهٔ جدیدی نمایان شود.
مو: بسیار خب، این منطقی به نظر میرسد. چیز دیگری هم هست؟
سو: در این مرحله خیر، اما اگر این کار جواب نداد، حدس میزنم لازم باشد نگاهی به محاسبات اولیه بیندازیم. مو: به نظر برنامهٔ خوبی میرسد. سو، داری به نتیجه میرسی، هرچند ممکن است خودت چنین حس نکنی. میدانم که از پسِ این کار برمیآی. نتیجه را به من خبر بده.
فردا صبح، مو پیگیر کارِ سو میشود:
مو: چطور پیش رفت؟
سو: در واقع نسبتاً خوب بود. متوجه شدم که مسئله مربوط به زمانبندی (Timing) بوده و حالا دقیقاً میدانم برای به کار افتادنِ آن چه چیزی باید تغییر کند.
مو: فوقالعاده است! پشتکار و دقتِ فوقالعادهات نتیجه داد. حالا چه اتفاقی باید بیفتد؟
سو: فقط باید سانجی را متقاعد کنم که در اسرع وقت کد را تغییر دهد، اما میدانم که او در حال حاضر کارهای زیادی روی سرش ریخته است.
مو: فکر میکنی چه چیزی سانجی را متقاعد میکند که این کار را در اولویت قرار دهد؟
سو: اینکه خودت از او بخواهی این کار را بکند.
مو: چرا اول خودت با سانجی گفتگو نمیکنی؟ حس میکنم نفوذ تو بیشتر از چیزی است که فکر میکنی. بیا قبل از ناهار دوباره با هم صحبت کنیم.
سو: خیلی خب، تلاشم را میکنم.
درست قبل از ناهار، سو نتیجهٔ گفتگو را به مو اطلاع میدهد:
سو: توانستم سانجی را متقاعد کنم که تغییرات کد را همین الان انجام دهد و حالا همه چیز دارد به خوبی کار میکند.
مو: خبر عالیای است سو. آفرین. برای اینکه سانجی را تحت تأثیر قرار دهی چه کردی؟
سو: از او پرسیدم که آیا میتواند کمک کند و توضیح دادم که چقدر حیاتی است که کار امروز به سرانجام برسد. مو: چه چیزی با دفعات قبلی که تلاش کرده بودی سانجی کاری را در کوتاهمدت انجام دهد متفاوت بود؟
سو: از او «درخواست کردم» در برابرِ اینکه به او «بگویم» باید این کار را انجام دهد. به همین سادگی.
مو: کاری که کردی ساده اما بسیار مؤثر بود. از کل این فرآیند چه چیزی یاد گرفتی؟
سو: اینکه همه چیز را ساده نگه دارم و دربارهٔ آدمها پیشداوری (فرض) نکنم.
در این مثالِ جایگزین، مو دو اصل کلیدی کوچینگ یعنی «آگاهی» و «مسئولیتپذیری» را در آغوش میکشد که در فصل ۶ به آنها خواهیم پرداخت. در این تعامل کوتاه، مو هیچگونه سرزنش یا عصبانیتی بروز نداد و به سو کمک کرد تا خودش مسئله را حل کند، به خودش باور داشته باشد و از تجربه یاد بگیرد. همچنین، مو با تشویق سو برای ساخت روابط قویتر با همکارانش، به ساخت این فرهنگ عملکرد بالای مبتنی بر وابستگی متقابل کمک کرد.
کاربرد کوچینگ#
چه زمانی و کجا از کوچینگ استفاده میکنیم و برای چه منظوری؟ همانطور که بحث کردیم، کوچینگ همان توسعه در حین کار است؛ تفکرِ کوچینگی یک «نحوهٔ زیستن» است و بنابراین هر کاری که انجام دهید با آن مرتبط است. همانطور که در فصل بعد بررسی خواهیم کرد، تفکر کوچینگی دیدگاهی است که در آن فردِ مقابل (کوچی) را برابر با خود میبینید و معتقدید که او توانایی غلبه بر موانع و شکوفایی پتانسیل خود را دارد. با داشتن چنین طرز فکری، قادر خواهید بود بدون توجه به موضوع، با آن شخص صادقانه ارتباط برقرار کنید.
موقعیتهای آشکار زیادی در محیط کار وجود دارد که رویکرد کوچینگ گفتگوی شما را ارتقا میدهد:
- تعیین اهداف
- برنامهریزی استراتژیک
- ایجاد تعامل و درگیری شغلی
- ایجاد انگیزه و الهامبخشی
- تفویض اختیار
- کار تیمی
- حل مسئله
- برنامهریزی و مرور
- توسعهٔ تیم و افراد
- توسعهٔ مسیر شغلی
- مدیریت عملکرد
- ارزیابیهای عملکرد
- بازخورد و ارزیابی
- همسوسازی روابط
این فهرست پایانناپذیر است و فرصتها را میتوان یا با استفاده از یک رویکرد بسیار ساختاریافته مهار کرد، یا با اتخاذ یک رویکرد رهبریِ کوچینگی. در روش دوم، آگاه باشید که از نظر ظاهری، گفتگو ممکن است شبیه یک مکالمهٔ معمولی به نظر برسد و اصلاً از واژهٔ کوچینگ استفاده نشود. این روش بسیار فراگیرتر و شاید مهمتر است، زیرا آگاهی مستمر و بهکارگیری اصول زیربنایی کوچینگ در جریانِ تعاملات روزمرهٔ کوتاهی است که میان رهبران و افرادشان در محیط کار رخ میدهد و در نهایت به توسعه در حین کار منجر میشود. در فصل بعد به سراغ همین سبک از کوچینگ خواهیم رفت.
پانویسها#
- ۸۲. Autocratic
- ۸۳. Sir John Harvey-Jones
- ۸۴. Sporting Excellence
- ۸۵. David Hemery
- ۸۶. Sue
- ۸۷. Mo
- ۸۸. Sanjeev