بخش سوم: تمرین کوچینگ
وقتی مطمئن شدید دیگر هیچ ایدهای ندارید، فقط یک ایده دیگر خلق کنید.
هدف از مرحلهٔ گزینهها در مدل GROW یافتن پاسخ «درست» نیست، بلکه خلق و فهرست کردن تا حد امکان مسیرهای عملیِ جایگزین است. در این مرحله، کمیت گزینهها بسیار مهمتر از کیفیت و قابلیت اجراییِ تکتک آنهاست. فرآیندِ برانگیزانندهٔ ذهن در گردآوریِ همهٔ گزینهها، درست به اندازهٔ خودِ فهرستِ گزینهها ارزشمند است؛ زیرا چشمهٔ خلاقیت را به جریان میاندازد. گامهای عملی و مشخص از دلِ همین بستر گسترده از امکانهای خلاقانه انتخاب خواهند شد. اگر در طول فرآیند گردآوری، ترجیحات شخصی، سانسور، تمسخر، موانع یا وسواسِ کامل بودن مطرح شوند، ایدههای بالقوه ارزشمند از دست میروند و دایرهٔ انتخابها محدود میشود.
بیشینهسازی انتخابها#
کوچها تمام تلاش خود را به کار میبندند تا این گزینهها را از دلِ مراجع یا تیمی که کوچ میکنند بیرون بکشند. برای این کار، آنها باید فضایی امن فراهم کنند تا شرکتکنندگان بتوانند افکار و ایدههای خود را بدون هیچ بازداری یا ترس از قضاوت شدن توسط کوچ یا دیگران بیان کنند. تمام ایدههای ارائهشده—هرچقدر هم در ظاهر نامعقول یا احمقانه به نظر برسند—باید ثبت شوند (معمولاً توسط کوچ)؛ چراکه ممکن است بذر ایدهای در آنها نهفته باشد که در پرتو پیشنهادهای بعدی اهمیتی شگرف پیدا کند.
پیشفرضهای منفی#
یکی از عواملی که بیش از هر چیز مانع خلق راهحلهای خلاقانه برای مسائل کاری و فردی میشود، پیشفرضهای ضمنی و پنهانی است که با خود حمل میکنیم؛ پیشفرضهایی که خودمان هم بهندرت از آنها آگاهیم. برای نمونه:
- این کار نشدنی است.
- نمیشود اینطور انجامش داد.
- آنها هرگز با این موضوع موافقت نخواهند کرد.
- بیش از حد گران تمام میشود.
- وقت کافی برای این کار نداریم.
- رقبا حتماً پیش از ما به این فکر کردهاند.
و بسیار نمونههای دیگر. دقت کنید که همهٔ این جملات حاوی یک نفی، منفیبافی یا ردِ ایده هستند. یک کوچ کاربلد مراجعان خود را دعوت میکند تا از خود بپرسند:
«اگر هیچ مانعی سر راه نبود، آنوقت چه میکردی؟»
اگر پارازیتها و موانع خاصی مطرح شوند، کوچ به استفاده از پرسشهای «چه میشد اگر…؟» ادامه میدهد؛ برای مثال:
- چه میشد اگر بودجهٔ کافی در اختیار داشتی؟
- چه میشد اگر نیروهای بیشتری داشتی؟
- چه میشد اگر پاسخ را میدانستی؟ آن پاسخ چه بود؟
با این فرآیند که سانسورِ ذهن تحلیلگر و منطقی را موقتاً دور میزند، تفکر خلاق آزاد میشود و شاید مشخص شود که آن مانع چندان هم که به نظر میرسید، غیرقابل عبور نیست. شاید یکی دیگر از اعضای تیم راه دور زدن آن مانع خاص را بداند؛ به این ترتیب، ناممکنها با همافزایی و مشارکت چندین نفر ممکن میشوند.
تمرین ۹ نقطه#
ما در کارگاههای آموزش کوچینگ خود گاهی از تمرین معروف ۹ نقطه استفاده میکنیم تا پیشفرضهای خودْمحدودکنندهای را که همهٔ ما ناخودآگاه در ذهن میسازیم، بهصورت تصویری نشان دهیم. برای کسانی که با این تمرین آشنا نیستند یا پاسخ آن را فراموش کردهاند، به تصویر ۱۲ نگاهی بیندازید.
شاید به خاطر آورده یا متوجه شده باشید پیشفرضی که باید کنار گذاشته شود این است: «باید درون مرزهای مربع باقی بمانید.» با این حال، به این زودی مغرور نشوید! آیا میتوانید همین تمرین را با همان قوانین اما تنها با کشیدن ۳ خط یا کمتر انجام دهید؟ اکنون با چه پیشفرضهایی خود را محدود کردهاید؟
تصویر ۱۲: تمرین ۹ نقطه#

این ۹ نقطه را تنها با کشیدن ۴ خط مستقیم به هم متصل کنید. قلم نباید از روی کاغذ برداشته شود و روی هیچ خطی نباید دوباره کشیده شود.
البته هیچکس نگفته بود خط شما حتماً باید دقیقاً از مرکز نقطهها عبور کند، اما شرط میبندم شما همین فرض را کرده بودید! اگر بخواهیم با ۲ خط یا حتی با یک خط این کار را بکنیم چه؟
هیچکس نگفته بود نمیتوانید صفحه را از دفتر جدا کنید و آن را شبیه به یک قیف لوله کنید، یا کاغذ را به ۳ نوار پاره کنید، یا آن را مانند آکاردئون تا بزنید! این کار پیشفرضِ دیگری را میشکند: فرضی که گمان میکرد شما تنها یک متغیر دارید؛ یعنی جایگاه خطوط. اما چه کسی گفته بود شما نمیتوانید خودِ نقطهها را جابهجا کنید؟ شناخت تمام متغیرهای در دسترس، افق فکری و فهرست گزینههای شما را گسترش میدهد. رهایی از این پیشفرضهای خودْمحدودکننده دست شما را باز میگذارد تا مسائل قدیمی را به روشهای نوین حل کنید. کلید اصلی در شناسایی پیشفرض نادرست است؛ با یافتن آن، راهحل بسیار سادهتر پیدا میشود. (چندین راهحل برای تمرین ۹ نقطه در پیوست ۳ آمدهاست.)
گسترش خلاقیت#
هنگامی که افراد بیش از حد در زاویهدید یا شیوهٔ فکری همیشگی خود گیر میافتند، پرسیدن سوالاتی مانند: «اگر تو رهبر مجموعه بودی چه میکردی؟» یا «به فردی فکر کن که بیش از همه به عنوان یک رهبر تحسینش میکنی؛ او چه کار میکرد؟» آنها را آزاد میکند تا از جایگاه خودِ خلاقترشان بیندیشند. شما میتوانید مراجع را با وادار کردن به فکر کردن دربارهٔ ویژگیهایی که در قهرمان زندگیاش تحسین میکند، به نقاط قوت درونیاش متصل کنید و بپرسید: «آن قهرمان این کار را چگونه پیش میبُرد؟»
یا میتوانید او را دعوت کنید که به درون ذهنیتِ خردهشخصیتهای وجودش پا بگذارد (حتی به صورت فیزیکی یک قدم بردارد)؛ خردهشخصیتهایی که همهٔ ما چندین مورد از آنها را داریم (به فصل ۲۳ مراجعه کنید)، بهویژه آنهایی که معمولاً سر کار نمیآورد؛ مثلاً روحیهٔ یک موتورسوار حرفهای مسابقات سرعت!
راهکار قدرتمندِ دیگر برای کشف گزینهها این است که از فرد بخواهید برای موضوع یا موقعیتی که در پی حل آن است، یک استعاره (تمثیل تصویری) خلق کند. آن استعاره را در کلام پرورش دهید و تا جای ممکن در همان فضای تمثیلی بمانید؛ سعی نکنید مدام آن را به واقعیت تطبیق دهید. ببینید آیا راهحل در دلِ همان دنیای استعاری پدیدار میشود یا خیر.
هنگامی که مراجع تمامی منابع فکری خود را تخلیه کرد، میتوانید پیشنهاد دهید با هم طوفان فکری راه بیندازید تا گزینهها گسترش یابند و خلاقیت به شکلی تزریق شود که توانمندی و کاردانیِ خودِ مراجع را تقویت کند. ایدهها را بدون تعصب و وابستگی شخصی ارائه دهید و مراجع را تشویق کنید که باز هم ایدههای بیشتری خلق کند. غربال و دستهبندی گزینهها
سود و زیان (مزایا و هزینهها)#
به محض خلق یک فهرست جامع از گزینهها، مرحلهٔ «اراده و اقدام» (Will) در کوچینگ ممکن است صرفاً به سادگیِ انتخاب بهترین گزینه از میان گزینهها باشد. با این حال، در مسائل پیچیدهتر—که در دنیای کسبوکار فراوان است— شاید لازم باشد فهرست گزینهها با ثبت سودها و هزینههای هر یک از مسیرهای اقدامی دوباره بررسی شود. این کار نیز باید به شیوهٔ کوچینگی انجام شود و درست در همین نقطه است که شاید ترکیبی از دو یا چند ایده به عنوان گزینهٔ بهینه متولد شود. در اینجا من گاهی از مراجعان میخواهم میزان تمایل و علاقهٔ خود را به هر گزینه در مقیاسی از ۱ تا ۱۰ مشخص کنند.
سهم و ورودیِ کوچ#
پس از آنکه مراجع تمام گزینههای ذهن خود را رو کرد، کوچ میتواند مواردی به آن بیفزاید. با این حال، به منظور حفظ رشد و بالندگیِ مراجع، این اقدام با یک «هشدار جدی» همراه است: چگونه کوچ میتواند نظرش را مطرح کند بدون آنکه حسِ مالکیتِ کامل مراجع را خدشهدار سازد؟
خیلی ساده، با گفتن این جمله: «من یکی دو تا ایده دارم؛ اگر مایل هستی بشنوی بگو». مراجع ممکن است از کوچ بخواهد صبر کند تا ابتدا رشتهٔ افکار خودش را کامل کند. هر پیشنهادی که از سوی کوچ مطرح میشود، باید صرفاً همسنگ و همارزش با دیگر گزینهها در نظر گرفته شود.
نقشهبرداری از گزینهها#
در فهرست کردن گزینهها، برای جلوگیری از یک سلسلهمراتب ناخودآگاه (اینکه ناخواسته موارد مهمتر بالاتر قرار گیرند) که در چینشِ ستونی رخ میدهد، میتوان آنها را بهصورت تصادفی و پراکنده روی یک برگ کاغذ نوشت؛ درست همان شیوهای که یک طراح جدول برای حل جدول کلمات متقاطع به کار میگیرد.
خلق گزینهها در عمل#
بیایید ببینیم میشل چگونه مرحلهٔ گزینهها را با سام بررسی میکند:
راهنمای کوچ گفتگوی کوچینگ#
افق دید و خلاقیت را با اجازه میشل: بیا با هم طوفان فکری راه بیندازیم و فهرستی از کارهایی تهیه کنیم گرفتن برای طوفان فکری و که میتوانی برای باانگیزه کردن همهٔ افراد تیم پروژه انجام دهی. تصور کن پرسشهای قدرتمند گسترش هیچ محدودیت و قیدی نداشتی؛ آنوقت چه میکردی؟ سام: میتوانستم میدهد؛ نظیر: «چه چیز دیگری؟» حقوقشان را افزایش دهم. میشل: چه کار دیگری؟ سام: میتوانستم و «چه میشد اگر؟» مرخصی بیشتری به آنها بدهم. ولی اینها چیزهایی است که از اختیار و کنترل من خارج است. میشل: چه کاری میتوانی بکنی که در حوزهٔ کنترل و اختیار خودت باشد؟ سام: میتوانم به سرپرستانِ تیمهایشان بگویم که چه کار فوقالعادهای دارند انجام میدهند تا در پایان سال مشمول پاداش و افزایش حقوق شوند. میشل: چه کار دیگری؟ سام: میتوانم بیشتر از آنها تشکر کنم.
حرکت به سمت گستردگی و میشل: چه کار دیگری؟ سام: میتوانم کاری کنم که حس کنیم همه یک کمیت گزینهها تیم واحد و بزرگ هستیم، اما هیچ ایدهای ندارم چه کاری. میشل: اگر پول و زمان اصلاً مسئله نبود، چه میکردی تا همه احساس کنند یک تیم بزرگ و یکپارچهاند؟ سام: جای همهٔ اعضای تیم پروژه را کنار هم در ساختمان جدید میگذاشتم تا با هم کار کنند. میشل: اگر مدیرعامل این شرکت بودی چطور؟ برای باانگیزه کردن اعضای این تیم پروژه چه میکردی؟ سام: به آنها میگفتم چقدر برای کارشان ارزش قائلم و کارشان چقدر برای آیندهٔ شرکت حیاتی است. میشل: اگر جای یوهان یا کاترین بودی، برای باانگیزه کردن همه در تیم پروژه چه میکردی؟ سام: اوه، این سوال سختی است… فکر میکنم یک مدیر پروژهٔ جدید میآوردم تا جایگزین من شود! میشل: اگر میتوانستی یک مدیر پروژهٔ جدید بیاوری، آن مدیر چه ویژگیها و رفتارهایی داشت که یوهان و کاترین دوستش داشته باشند؟ سام: صبوری. قضاوت نکردن. به یوهان و کاترین کمک میکرد تا مشکلات را خودشان حل کنند. به جای رو در رو شدن و برخورد تند، دربارهٔ مسائل با آنها گفتگو میکرد. میشل: اگر برجستهترین متخصص مدیریت پروژه در دنیا بودی، برای انگیزه دادن به همه در تیم چه میکردی؟ سام: جلسات ماهیانهٔ پیشرفت با تکتک اعضای تیم میگذاشتم تا به آنها کمک کنم به پتانسیل واقعیشان برسند. میشل: چه کار دیگری؟ سام: جلسات هفتگی تیمی میگذاشتم که کوتاه و متمرکز باشند تا همه بدانند برای هفتهٔ پیشرو چه چیزی بیشترین اهمیت را دارد. میشل: چه کار دیگری؟ سام: روش سادهتری برای پیگیری پیشرفت پروژه برای همه معرفی میکردم.
خلاصه کردن گزینهها و دعوت از میشل: گزینههای متعددی را برای انگیزه دادن به همهٔ اعضای تیم بررسی مراجع برای سنجش مزایا و کردیم: افزایش حقوق، مطلع کردن سرپرستان تیم از عملکرد عالی آنها، معایب تشکر کردنِ بیشتر، مستقر کردن همه در یک مکان مشترک، جلسات منظم، پیگیری سادهتر پروژه و یک مدیر پروژهٔ جدید. اکنون میخواهی کدامیک از اینها را بیشتر و عمیقتر بررسی کنی؟ سام: اینکه همه زیر یک سقف در ساختمان جدید با هم کار کنند تفاوت چشمگیری ایجاد میکند.
رفتن به عمق میشل: عالی است. درست پیش از اینکه به آن بپردازیم، کنجکاوم بدانم همین الان چه احساسی داری؟ سام: نمیدانم، احساس درماندگی و غرق شدن زیر بار فشارها میکنم. میشل: اگر موافق باشی، ایدهای دارم که مایلم به میان بگذارم؟ سام: حتماً، چیست؟ میشل: من وقتی سرم خیلی شلوغ میشود و حس میکنم کارها روی سرم آوار شدهاند، میبینم رفتن به باشگاه و ورزش بیشتر واقعاً به من کمک میکند تا استرسم را تخلیه کنم. تو برای تخلیهٔ استرست چه کاری میتوانی بکنی؟ سام: من اهل باشگاه رفتن نیستم، بنابراین این راهکار برای من جواب نمیدهد. میشل: چه چیزی برای تو کارساز است؟ سام: بیرون رفتن؛ حالا یا باغبانی باشد یا ماهیگیری، یا حتی یک پیادهروی ساده در هوای آزاد.
میشل کار را با گسترش افق دید سام دربارهٔ تمام گزینههای ممکنی آغاز میکند که میتواند به او در دستیابی به هدفش—یعنی انگیزه دادن به افراد تیم پروژه—کمک کند. پرسشِ ساده اما نیرومند «چه چیز دیگری؟» در فراتر رفتن از امور بدیهی و آشکاری که سام از پیش میدانست و حرکت به سوی ایدهها و امکانهای تازه بسیار گرهگشاست. دقت کنید که میشل چگونه با لحنی همراه با شوخطبعی و انعطاف، سام را دعوت میکند تا با استفاده از پرسشهای «چه میشد اگر…؟»، گزینههای بهظاهر ناممکن را نیز بکاود.
میشل ایدهها و گزینههای مختلف را دنبال کرده و آنها را جمعبندی میکند تا سام بتواند گزینههایی را که مایل است با جزئیات بیشتر بررسی کند، برگزیند. او اکنون شروع به قیفسازی و باریک کردن دامنه و عبور از پهنا (گستردگی) به عمق میکند؛ یعنی بالا بردن آگاهی نسبت به مزایا، معایب و پتانسیلهای برخی گزینههایی که بیشترین جذابیت را برای سام دارند.
نزدیک به پایان بررسی گزینهها، میشل ایدهای را به سام پیشنهاد میکند که خودش برای حل مشکل مشابه—یعنی احساس فرسودگی زیر بارِ کار سنگین—به کار بردهاست. او این کار را بدون اعمالنظر شخصی، شفاف و رها از تعصب ارائه میدهد. هنگامی که سام آن پیشنهاد را رد میکند، میشل به او کمک میکند تا آن ایده را با موضوع گستردهترِ کاهش استرس و روشهایی که با روحیات خودِ سام جور درمیآید، تطبیق دهد.
گزینهها و منحنی عملکرد#
میشل در حین کوچینگ سام همچنان در مرحلهٔ «وابسته به هم» (عملکرد همافزا و بالا) عمل میکند. گزینههای خلقشده روحیهٔ تیمی را تقویت خواهند کرد و کمک به سام برای شناسایی عواملی که استرس او را میکاهد، تعادل بهتری میان کار و زندگی برای او به ارمغان میآورد. رویکرد و مرام کوچینگ میطلبد که کوچ یک شریک و همگام واقعی برای مراجع باشد. این امر با ارتقای سطح آگاهی و مسئولیتپذیری، بستر دستیابی به عملکرد بالا را در مراجع بارور میسازد.