بخش چهارم: کاربردهای ویژه کوچینگ
کوچینگ، فرهنگی از وابستگی متقابل و عملکرد ایمنیِباال پدید میآورد
همانگونه که در فصل ۲ اشاره شد، آموزش رویکرد کوچینگی در یک محیط ایمنیمحور، عملکرد ایمنی را به شکلی چشمگیر ارتقا میدهد؛ برای نمونه در سازمانِ با قابلیت اطمینان بالا یعنی «لیندا» (Linde)، این عملکرد ۷۳ درصد بهبود یافت. دلیل این امر کاملاً روشن است: پژوهشها نشان میدهند که فرهنگِ مبتنی بر «وابستگی متقابل»، بالاترین سطح عملکرد ایمنی را به ارمغان میآورد. رهبران و سرپرستان میتوانند از مسیر کوچینگ چنین فرهنگی را پایهریزی کنند و تکتک اعضای تیم را بهطور مستقیم در بهبود عملکرد ایمنی مشارکت داده و توانمند سازند. رویکرد کوچینگی، افزون بر آفرینش یک محیط امنِ عمومی، میتواند در موقعیتهای ویژهٔ ایمنی نیز به کار بسته شود؛ از جمله در بازرسیهای محیط کار، گفتگوهای ایمنی، بررسی حوادث، جلسات توجیهی ایمنی و ارزیابی ریسک. کوچینگْ وابستگی متقابل میآفریند
بیایید به دو رویکرد گوناگون در یادگیری بیندیشیم: «دستور دادن و آموزشِ کلامی» که فرهنگِ وابستگی را پروار میکند، و «کوچینگ» که فرهنگِ وابستگی متقابل را بارور میسازد.
منصفانه است بگوییم هر دو روش میتوانند به بهبود عملکرد بینجامند، اما مسیرشان کاملاً متفاوت است و دستاورد روش دوم فرسنگها فراتر از روش نخست قرار دارد. چرا چنین است؟ آموزش دستوری میتواند بسیار محدودکننده باشد؛ چرا که معمولاً حولِ یادگیری شیوهٔ فردی دیگر برای انجام کار میچرخد، نه شیوهٔ ویژهٔ خود شما. در نتیجه، این شیوه به وابستگی به آن فرد دیگر میانجامد. برای نمونه، ممکن است حجم زیادی از دادهها وجود داشته باشد که بکوشید در زمانی کوتاه در ذهن بسپارید؛ بنابراین بار دیگر که ناگزیر به تکرار آن کار شوید، شاید لازم باشد دوباره به سراغ مربی بروید تا برخی از نکات را به یادتان بیاورد.
در سوی دیگر، کوچینگ از فرایند کاوش و جستجو بهره میگیرد. کوچینگ به شما یاری میرساند تا بهترین راهِ خودتان را برای رسیدن به آن کارِ مشخص بیابید. این روند به شما رخصت میدهد تا پتانسیلها و امکانهای نو را کشف کنید، نه اینکه به این باورِ خشک قفل شوید که برای انجام یک کار تنها و تنها یک راه وجود دارد. در این میان، کوچینگ باور به خویشتن را میپروراند: از آنجا که راه خود را پیدا میکنید و پیشرفت خویش را به چشم میبینید، خودباوری در وجودتان جان میگیرد. این شیوه همچنین روشی دلپذیرتر و لذتبخشتر برای یادگیری است؛ بدین معنا که تکرار و بازآفرینیِ آن عملکرد در دفعات بعد بسیار آسانتر خواهد بود.
داستان پرآوازهای دربارهٔ بازدید رئیسجمهور آمریکا از ناسا در اوایل دههٔ ۱۹۶۰ وجود دارد؛ روزگاری که آمریکا خود را برای فرستادن انسان به فضا آماده میکرد. پرزیدنت جان اف. کندی در حال گذر از راهرویی بود که نظافتچیای در آنجا کار میکرد. رئیسجمهور ایستاد تا گپی با او بزند و پرسید: «شما اینجا مشغول چه کاری هستید؟» او پاسخ President John F. Kennedy داد: «خب آقای رئیسجمهور، من دارم کمک میکنم تا یک انسان روی ماه فرود بیاید.» این نمونهای درخشان از انسانی است که درمییابد سهمش هراندازه هم کوچک باشد، بدون آن سهم، دستیابی به آرمانِ پایانی دشوارتر خواهد بود. دیدنِ اثرِ کارِ هر فرد بر دیگران، کلیدواژهٔ بنیادین در تیمهایی است که با وابستگی متقابل کار میکنند. در یک محیط کاریِ نیازمندِ ایمنی، تیمی را مجسم کنید که بهشدت به رهبر خود وابسته است. احتمالاً فهرستی بلندبالا از بایدها و نبایدها و قوانین ایمنی در میان است، و رهبر بخش زیادی از زمان خود را صرف اعمالِ این قوانین میکند تا مطمئن شود افراد از آنها پیروی میکنند و دست به خطا نمیزنند. چه بسا اعضای تیم دلیل واقعی وجود این قوانین را درک نکنند، اما تا زمانی که سایهٔ نگاه رهبر بالای سرشان باشد، اطاعت میکنند. با این حال، اگر رهبر بالای سرشان نباشد، به احتمال فراوان کارها را سرسری میگیرند و قانون را دور میزنند. بیگمان در چنین فضایی خطر وقوع حوادث بسیار بالاتر میرود. هنگامی هم که چنین حوادثی رخ دهد، واکنش در یک محیطِ وابسته بیشتر از جنس سرزنش، داوری و تنبیه خواهد بود؛ جایی که یادگیریِ بسیار ناچیزی رخ میدهد. بنابراین احتمال تکرار آن حوادث به شکلی چشمگیر بالا خواهد رفت.
چندین ویژگی است که تیمی با وابستگی متقابل را از تیمهایی که در دیگر مراحل «منحنی عملکرد» قرار دارند، متمایز میسازد:
- تیمی با وابستگی متقابل، ارزش و پتانسیل کار مشارکتی را بهخوبی میشناسد؛ اعضای آن بسیار بیشتر تمایل دارند هدفهایی بلندپروازانه تعیین کنند. آنان میبینند که دستاوردهای بزرگتری امکانپذیر است.
- فعالیتهایی که جریان دارد، بسیار متمرکزتر و هدفمندتر است.
- نشاط و لذت بیشتری در کار جریان دارد؛ چرا که کار کردن در کنار یکدیگر معمولاً لذتبخشتر از کار کردنِ تکروانه یا در انزوا است.
- بازخوردهای فراوانی ردوبدل میشود؛ نه تنها در یک جهت، بلکه در همهٔ جهات؛ چه در درون تیم و چه با بخشهای بیرونی؛ زیرا بازخوردْ بستر یادگیری است.
- تراز بالایی از اعتماد و گشودگی حاکم است.
- اعضای تیم از گفتگوهای چالشبرانگیز استقبال میکنند، اگر بدانند که این گفتگوها گرهها را باز میکند و به عملکردی درخشانتر میانجامد.
- پاسخگویی و مسئولیتپذیریِ دوسویه جاری است؛ ازاینرو افراد همانقدر که برای دیدن کارهای درست همکاران و تحسین آنان چشم باز دارند، به همان اندازه نیز خطاهای احتمالی را با مهربانی یادآور میشوند و بازخورد میدهند.
- آگاهیِ بالاتری درباره وضعیت پیشرفت تیم و احوال همتیمیها وجود دارد؛ بنابراین بهموقع تشخیص میدهند که چه زمانی به یک تلنگرِ چالشی یا پشتیبانی و همدلی نیاز است.
- تاکیدی پیوسته بر بازنگری و یادگیری وجود دارد تا زمینهٔ بهبودِ پایدارِ عملکرد در هر لحظه فراهم بماند. آفرینش وابستگی متقابل در میدان عمل
بیایید ببینیم کوچینگ در بستر ایمنی چگونه میتواند به شکلی عملی، فرهنگی از وابستگی متقابل پدید آورد.
اگر کسی در محیط کار، خود یا همکارانش را به خطر بیندازد، بیدرنگ به او دستور میدهید که کار را متوقف کند و روش ایمنتری در پیش گیرد. این برخورد معمولاً در همان لحظه خطر را برطرف میسازد. با این حال، اگر آن کارگر درک نکند «چرا و چگونه» کارش تا این اندازه خطرناک بوده، یا به راهحلهای ایمنتر دیگر نیندیشد، بار بعد که با همان موقعیت روبرو شود ممکن است خطا را تکرار کند—و این بار شاید شما آنجا نباشید تا جلویش را بگیرید. میتوانیم این موضوع را با بررسیِ دو رویکردِ متضاد در برخورد با رانندهٔ یک لیفتراک دقیقتر واکاوی کنیم.
شیوه نادرست: راهی که نباید رفت#
مدیر: باورم نمیشه دارم چی میبینم! با چه سرعتی داری از اون تو میای بیرون… منظورم اینه که واقعاً داری میتازی! شاخکهای لیفتراک رو بردی بالا بالا، خیلی زیادی بالاست!
راننده: آره، ولی من فقط میخواستم…
مدیر: این دستگاه الان چپ میکنه!
راننده: ببینید، هیچکس این دوروبر نبود.
مدیر: فکر کردی ندیدم چطور از کابین پریدی پایین؟ این کارت خطرناکه، واقعاً خطرناکه! از کابین میپری پایین؟! پس قانون تماسِ سهنقطهای موقع پیاده شدن کجاست؟
راننده: فقط داشتم تندتر کار رو جمع میکردم.
مدیر: اصلاً فکر نکنم کمربند ایمنی هم بسته بودی. کمربندت بسته بود؟
راننده: ولی کسی این دوروبر نبود.
مدیر: دیدت کجاست پس؟ داری با دنده جلو میای بیرون. مگه ما موقع بیرون اومدن نباید دندهعقب بیایم؟
راننده: باید برسم به کارم، کلی کار ریخته سرم…
مدیر: الان هیچجا نمیتونی بری؛ این قضیه همینطوری ول نمیشه. باید حسابی با هم صحبت کنیم. انگار متوجه نیستی. فرض کن من از اینجا رد نمیشدم؛ همیشه اینطوری رانندگی میکنی؟
راننده: ولی هیچکس اونجا نبود. مشکلی پیش نیومد که، اومد؟
مدیر: نمیخوام بهانههات رو بشنوم. امروز بعدازظهر باید بشینیم و حرف بزنیم، چون قضیه جدیه. لابد هر وقت من دوروبرت نیستم وضع همینه.
راننده: من فقط قصدم این بود کار سریع راه بیفته، خواهش میکنم.
مدیر: معلومه که میخوای کار انجام بشه، ولی نه به شکل ناایمن! کار اینطوری پیش نمیره. امروز بعدازظهر حرف میزنیم، ختم کلام.
کاملاً هویداست که چگونه رفتار این مدیر به پرورشِ فرهنگ وابستگی میانجامد. اکنون بیایید ببینیم همین رویکرد با شیوهٔ کوچینگی چگونه پیش میرود.
شیوه درست: راهی که باید رفت#
هدف و تکنیک کوچینگ بخشهای گفتگو#
توقف بیدرنگِ رفتار ناایمن مدیر: نگهت داشتم چون نحوهٔ بیرون اومدنت از انبار نگرانم کرد. خودت دربارهٔ رانندگیت متوجه چه چیزهایی شدی؟ راننده: شاخکهای لیفتراک بالا بود.
طرح پرسشهای باز برای سنجش مدیر: یه مقدار بالا بود، درسته. دیگه چی؟ راننده: با دنده جلو میاومدم. میزان آگاهی مدیر: بله، و…؟ راننده: سرعتم هم شاید یه خرده زیاد بود.
ترغیب به آگاهی بیشتر و دادن مدیر: بسیار خوب! پس حرکت به جلو، با سرعتی نسبتاً بالا، و شاخکهایی زمان برای اندیشیدن و پاسخ که کمی بالاست… راننده: راستش عجله داشتم کار رو سریعتر تموم کنم. دادن
مدیر: بله، فقط عجله داشتی؛ درک میکنم. راننده: داشتم از انبار میاومدم بیرون تا برم سمت سکوی بارگیری.
طرح پرسشهای بسته برای مدیر: وقتی از کابین پریدی پایین، کمربندت رو باز کردی؟ راننده: نه، اصلاً تعیین رفتارِ دقیق و مشخص کمربند نبسته بودم.
فرصت دادن به تفکر که موانع مدیر: تماس سهنقطهای رو یادت هست… ۱، ۲، ۳. راننده: همهش به خاطر عملکرد ایمن را نمایان میسازد همون عجله برای تموم کردن کاره.
دیدن نقاط قوت راننده و بررسی مدیر: همهش به خاطر عجله… تو رانندهٔ باتجربهای هستی و مدتیه که پیش میزان شناخت او از خطرات مایی. بهم بگو وقتی با اون سرعت، با دنده جلو، با بار سنگین و با شاخکهای بالا حرکت میکنی، چه اتفاقی ممکنه بیفته؟ راننده: لیفتراک ممکنه واژگون بشه و بار بریزه روی زمین.
طرح پرسشهای باز برای دگرگونی مدیر: بار ممکنه بریزه زمین. این میتونه خسارت مالی باشه—و خسارت رویکرد در آینده و پیشگیری از جانی چطور؟ چطور میتونیم مطمئن بشیم این ماجرا دیگه تکرار نمیشه؟ تکرار
راننده: باید مطمئن بشم دستگاه رو همونطور که آموزش دیدم برونم؛ اگه دیدم کمه دندهعقب بیام، و سرعتم رو کم کنم. باید آرومتر برم.
بررسی مسئولیتپذیریِ فردی— مدیر: داری میگی «باید» این کار رو بکنم. نظرت چیه به جاش بگیم «این استقلال و تصمیم («انجام کار رو انجام خواهم داد»؟ راننده: قول میدم و انجام میدم؛ از این لحظه خواهم داد») بهجای اجبار و
وابستگی («باید»)#
به بعد مطمئن میشم که شاخکها در ارتفاع مناسب حمل بار باشن و سرعتم هم مناسب باشه. حواسم کاملاً به این موضوع خواهد بود.
بررسی درکِ فرد از اینکه رانندگی مدیر: پس حواست رو به رخ دادن این موضوع جمع میکنی. بنابراین، هر ایمن در عمل چه شکلی است— بار که از انبار میای بیرون، من چطور میتونم متوجه بشم داری با ایمنی بدون امر و نهی مستقیم
رانندگی میکنی؟ راننده: کارم رو درست انجام میدم، همونطور که بهم یاد دادن. مدیر: درسته؛ یعنی داری دندهعقب میای، شاخکها پایینه، و با سرعت مناسب میرونی. راننده: بله، دقیقاً.
نمونهٔ دوم برخی از تمرینهای کلیدی کوچینگ را که در فصلهای پیشین کاویده شد، در میدان عمل به نمایش میگذارد؛ برای نمونه:
- پرهیز از داوری و قضاوت: رفتارهای دیدهشده چه بسا پایینتر از استانداردهای لازم باشد، اما میتوان آن را در فضایی همراه با مشارکت و همدلی بررسی کرد تا فرهنگی یادگیرنده شکوفا شود.
- جستجوی یادگیری: در هر رویدادی درسی برای آموختن نهفته است؛ چه اقداماتی که میبینیم بالاتر از حد انتظار باشند، چه در حد انتظار و چه پایینتر از آن.
- برخورداری از ذهنیت کوچینگی: دیدنِ انسانها به عنوان افرادی توانمند، چارهاندیش، کاردان و سرشار از پتانسیل.
- کنجکاوی: کنجکاو شدن دربارهٔ چالشهایی که فرد با آنها دستبهگریبان است، و آنچه برای گشودن این گرهها بدان نیاز دارد.
- دیدن پتانسیلها در کنار موانع: تکیه زدن بر توانمندیها و نقاط قوتی که فرد پیشتر در آنها اشتیاق نشان داده، بسیار ثمربخشتر از تمرکز صرف بر کاستیها و ضعفهاست.
یک گفتگوی کوچینگی با بالا بردن سطح آگاهی نسبت به اینکه چرا آن رفتار تا این پایه خطرناک بوده، فرهنگی یادگیرنده بنا مینهد؛ و از آن مهمتر، حسِ مالکیّت و مسئولیتپذیریِ درونی را بیدار میکند تا فرد دریابد در آینده چگونه کار را ایمنتر به پایان برساند.
بدین ترتیب، سطح یادگیری بالا میرود، اعتماد و اطمینان رهبر بیشتر میشود و احتمال دگرگونیِ پایدار در رفتار در درازمدت افزایش مییابد. در پیش گرفتن رویکردِ دستوری شاید بتواند واکنشِ سریعی به موقعیت نشان دهد و نشانههای رفتارهای ناایمن را به ظاهر تسکین بخشد، اما این کوچینگ است که به درمانی ریشهای و بنیادین میانجامد.