بخش سوم: تمرین کوچینگ
حروفِواژه«گوش دادن»در زبان چینی همه چیز را بیان میکند:
گوش: آنچه برای گوش دادن(شنیدن)استفاده میکنید.
پادشاه: توجه کنید، گویی که طرف مقابل پادشاه است(اطاعت کنید).
ده و چشم: هوشیار باشید، گویی ده چشم دارید(مراقبت کنید).
یک: با توجهِفردی گوش دهید(توجه کنید).
قلب: عالوه بر گوش و چشم، با قلب خود نیز گوش دهید(شنوا باشید).
این یک تجمل است که واقعاً به حرفهای آدم گوش داده شود و به طور واقعی شنیده شود. بیشتر مردم شنوندگان خوبی نیستند؛ به آنها یاد داده شده که در مدرسه گوش کنند، اما برای گوش دادن آموزش ندیده یا کوچ نشدهاند. معمولاً وقتی به نظر میرسد مردم در حال گوش دادن هستند، فقط منتظر نوبت خود برای صحبت کردن هستند و به محض اینکه نوبتشان میرسد، دستورکار خود را دنبال میکنند. آنها ممکن است درباره چیزی کاملاً نامرتبط صحبت کنند یا بخواهند تجربه، افکار و نظرات خود را به اشتراک بگذارند یا پند و اندرز دهند. فقط برای یک دقیقه به یاد بیاورید آخرین باری که کسی به این شکل به شما «گوش داد» چه احساسی داشتید.
به پاسخها توجه داشته باشید#
رویکرد کوچینگ به معنای توجه کامل به پاسخهای مراجع به پرسشهاست — آنچه گفته میشود و احساساتی که منتقل میشوند. اگر این اتفاق نیفتد، اعتماد از بین خواهد رفت و کوچ نخواهد دانست که بهترین پرسش بعدی چیست. پرسشگری باید فرآیندی خودبهخودی (خودجوش) باشد. پرسشهایی که قبل از پرسیده شدن به صورت ذهنی آماده شدهاند، جریان گفتگو را مختل میکنند و از علاقه یا دستورکار مراجع پیروی نمیکنند. اگر در حالی که مراجع در حال صحبت کردن است، مشغول جور کردن پرسش بعدی هستید، آنها متوجه خواهند شد که شما واقعاً گوش نمیدهید. بسیار بهتر است که حرف طرف مقابل را تا آخر بشنوید و سپس در صورت نیاز مکث کنید تا پرسش مناسب بعدی به ذهنتان خطور کند. و اگر واقعاً گوش داده باشید، شهود شما بهترین راهنمای شما خواهد بود.
توجه شما کجاست؟
گوش دادن مهارتی است که نیازمند تمرکز و تمرین است. اما به طرز عجیبی، کمتر کسی در گوش دادن به اخبار یا یک نمایشنامهٔ رادیوییِ خوب دچار مشکل میشود. علاقه، توجه را حفظ میکند. شاید لازم باشد یاد بگیرید که به دیگران علاقهمند شوید و به خودتان اجازه دهید کنجکاو باشید. وقتی واقعاً به حرف کسی گوش میدهید، یا وقتی کسی واقعاً به شما گوش میدهد، چقدر این کار ارزشمند است. وقتی گوش میدهید، آیا واقعاً میشنوید؟ وقتی نگاه میکنید، آیا واقعاً میبینید؟ منظورم این است که با طرف مقابل ارتباط چشمی برقرار کنید. درگیر شدنِ بیش از حد با افکار و نظرات خود و اجبار به صحبت کردن — بهویژه اگر در هر نوع نقشِ مشاورهای قرار داشته باشید — بسیار شدید است. گفته شدهاست از آنجا که دو گوش و یک دهان به شما داده شدهاست، باید دو برابرِ میزانِ صحبت کردنتان گوش دهید. شاید سختترین کاری که یک کوچ باید یاد بگیرد، این است که دهانش را ببندد! واژگان و لحن صدا
به چه چیزی و برای چه چیزی گوش میدهید؟ لحن صدای مراجع نشاندهندهٔ هرگونه هیجانی خواهد بود و شما باید به آن گوش دهید. صدای یکنواخت ممکن است نشاندهندهٔ علاقهٔ کم یا تکرار یک خط فکری کهنه باشد. صدای پرانرژیتر، از بیدار شدنِ ایدههای جدید و انگیزهٔ بیشتر خبر میدهد. انتخاب واژگانِ مراجع میتواند بسیار افشاگر باشد: غلبهٔ اصطلاحاتِ منفی یا گرایش به سمت زبانِ رسمی یا کودکانه، معنای پنهانی دارد که میتواند به کوچ کمک کند تا به درک درستی برسد و بنابراین بهطور اثربخشی تسهیلگری کند.
زبان بدن#
کوچ علاوه بر گوش دادن، باید زبان بدنِ مراجع را نیز زیر نظر داشته باشد، نه به قصدِ داشتنِ مشاهداتِ سطحی، بلکه باز هم برای کمک به انتخابِ پرسش. سطح بالای علاقهٔ مراجع به مسیرِ کوچینگ ممکن است با حالتِ بدنِ متمایل به جلو نشان داده شود. تردید یا اضطراب در پاسخها ممکن است با دستی که هنگام صحبت کردن تا حدی جلوی دهان را گرفته است، آشکار شود. بازوهای ضربدردری روی قفسهٔ سینه اغلب نشاندهندهٔ مقاومت یا سرپیچی است، و حالتِ بدنِ باز نشاندهندهٔ پذیرش و انعطافپذیری است. من قصد ندارم در اینجا به جنبههای فراوانِ زبان بدن بپردازم، اما یک راهنما این است که اگر کلمات یک چیز را بگویند و بدن چیز دیگری به نظر برسد، بدن بیشتر احتمال دارد که احساسات واقعی را نشان دهد.
بازتاب دادن (بازخورد دادن به گفتهها)#
بنابراین، گوش دادن، شنیدن، تماشا کردن و فهمیدن وجود دارند و کوچها باید به اندازهٔ کافی خودآگاه باشند تا بدانند در هر لحظه کدام یک را انجام میدهند. هرچقدر هم که کوچ احساس وضوح کند، گاهی اوقات ارزش دارد که گفتههای مراجع را به او بازتاب دهد و نکات مطرحشده را خلاصه کند. این کار درکِ درست را تضمین میکند و به مراجع اطمینان میدهد که کاملاً شنیده و درک شدهاست. همچنین فرصت مجددی به آنها میدهد تا صحتِ آنچه را که گفتهاند بررسی کنند. در بیشتر جلسات کوچینگ، شخصی باید یادداشتبرداری کند، اما این موضوع میتواند بین کوچ و مراجع توافق شود. وقتی من کوچینگ میکنم، دوست دارم یادداشتبرداری کنم تا مراجع برای فکر کردن آزاد باشد.
خودآگاهی#
در نهایت، کوچهای خوب از خودآگاهی برای پایش دقیقِ واکنشهای خود، از جنسِ هیجان یا قضاوت، نسبت به هر یک از پاسخهای مراجع که ممکن است با بیطرفی و جداافتادگیِ لازمِ کوچ تداخل داشته باشد، استفاده خواهند کرد. پیشینهٔ روانشناختی و تعصباتِ خودِ شما — و هیچکس از آنها عاری نیست — ارتباطاتِ شما را تحتتأثیر قرار خواهد داد. و پایش حسها در بدنِ خودتان، مانند شانههای منقبض یا آشفتگی در معده، میتواند بینشی نسبت به هیجاناتی به شما بدهد که به طور شهودی از مراجع دریافت کردهاید.
انتقال#
فرافکنی و انتقال، اصطلاحاتی هستند برای توصیف این تحریفات روانشناختی؛ پدیدههایی که هر کسی که در جایگاه آموزش، راهنمایی، کوچینگ یا رهبری دیگران است، باید یاد بگیرد آنها را بشناسد و به حداقل برساند. «فرافکنی» یعنی اینکه ویژگیها یا صفات (مثبت یا منفی) خودمان را به شخص دیگری نسبت دهیم یا آنها را در او ببینیم. «انتقال» نیز یعنی «جابهجا کردن الگوهای احساسی و رفتاری که در اصل با افراد مهمِ دوران کودکیمان تجربه کردهایم، و فرافکندنِ آنها به روی افراد در روابط امروزیمان». در محیط کار، یکی از رایجترین شکلهای این پدیده، «انتقال اقتدار» است.
در هر رابطهٔ سلسلهمراتبیِ فرضشده — چه رابطهٔ مدیر با کارمندِ مستقیم و چه حتی کوچ با مراجع — احساسات یا مسائلِ ناخودآگاهِ هر دو طرف دربارهٔ «قدرت و اقتدار» فعال خواهد بود. برای مثال، خیلیها قدرتِ خود را دودستی به افرادِ دارای مقام تسلیم میکنند («آنها همهچیز را میدانند، پاسخِ همه پرسشها پیشِ آنهاست، از ما جلوترند» و غیره) و در برابرشان خودشان را کوچک و کودکصفت نشان میدهند. این حالت شاید خواستههای یک مدیرِ استبدادی برای اعمالِ تسلط و وابستگی را ارضا کند، اما دقیقاً در نقطهٔ مقابلِ هدفِ کوچینگ قرار دارد؛ چرا که هدفِ کوچینگ، ایجادِ مسئولیتپذیری در مراجع است.
یک نمونهٔ رایجِ دیگر از واکنشِ ناخودآگاهِ انتقال به مقامِ قدرت، «سرپیچی» و «کارشکنیِ پنهان» در راستای اهدافِ کاری است. هر جا که سبکِ مدیریتیِ یک سازمان، انتخاب را از افراد سلب کند، انتقالِ فردی باعثِ تشدیدِ سرخوردگیهای جمعی و احساسِ درماندگی میشود. برای نمونه، در یک شرکتِ بزرگِ خودروسازی، مدیران قدیم میتوانستند وضعیتِ روابطِ کارگری را صرفاً از روی درصدِ قطعاتِ سالمی اندازه بگیرند که کارگران به عنوان ضایعات درون سطلهای کنار خطِ مونتاژ میریختند!
انتقال متقابل#
«انتقال متقابل»، که در واقع مرحلهٔ پیچیدهتری از پدیدهٔ انتقال است، زمانی رخ میدهد که افرادِ دارای مقام و قدرت (مثل مدیران یا کوچها)، خودشان به طور ناخودآگاه واکنشی در برابرِ این انتقال نشان میدهند که ریشه در گذشته و تاریخچهٔ شخصیِ خودشان دارد؛ واکنشی که معمولاً به شکلِ «دامن زدن به وابستگی» یا «تشدید سرکشی» در طرف مقابل بروز میکند. کوچهای کاربلد و حرفهای، این احتمال را در وجودِ خود تشخیص میدهند و با تلاشی آگاهانه برای توانمندسازیِ مراجعان، اثراتِ مخربِ انواعِ انتقال را خنثی و جبران میکنند. اما اگر حواسشان به این موضوع نباشد، این تحریفاتِ روانی بهآرامی به درونِ روابطِ مدیریتی یا جلساتِ کوچینگ نفوذ میکنند و در بلندمدت، هدفِ غاییِ سبکِ رهبریِ آنها را به شدت تضعیف و تخریب خواهند کرد.
مهارتهای گوش دادن فعال#
مهارتهای گوش دادن فعال در «جدول شماره ۳» خلاصه شدهاند. مهارتهایی مثلِ بازتاب دادن/آینهوار تکرار کردن، بازگویی با کلماتِ دیگر، و خلاصهسازی، به طرفِ مقابل نشان میدهند که شما کاملاً به واژههایش (محتوای صحبتش) گوش میدهید، حواستان هست که منظورش را درست متوجه شدهاید یا نه، گفتههایش را مرور میکنید، شاید معنای نهفته در آنها را واکاوی میکنید و به احساساتش اعتبار میبخشید.
مهارتهای گوش دادنِ خود را با تمرینِ روبهرو محک بزنید.
جدول ۳: مهارتهای گوش دادن فعال#
مهارت شرح
بازتاب دادن / تکرار دقیقِ همان کلماتی که طرفِ مقابل به زبان آوردهاست.
آینهوار تکرار کردن#
بازگویی با کلماتِ استفاده از واژههایی کمی متفاوت، بدون اینکه اصلِ مطلب یا معنای صحبتِ طرفِ دیگر مقابل تغییر کند.
خلاصهسازی تکرار کردنِ آنچه گفته شده، اما به شکلی کوتاهتر و بدونِ تغییر دادنِ اصلِ معنا یا
محتوا.
شفافسازی بیانِ فشرده و عصارهی اصلیِ حرفهای گفتهشده، به همراهِ اضافه کردنِ یک نکتهی ارزشمند که بهطور شهودی از هیجانات، تناقضِ واژهها، یا حالتِ چهره و بدن (چیزهایی که به زبان نیامده) دریافت شدهاست؛ این کار برای ایجاد بینش و وضوح در گوینده و بررسیِ درکِ خودتان انجام میشود، مثلِ این جمله: «به نظر میاد که… تو خودت چطور میبینی؟»
تشویق به ابرازِ اعتمادسازی و ایجاد صمیمیت برای تشویقِ فرد به صراحت و رو راست بودن.
وجود
معلق نگه داشتنِ حفظِ ذهنِ باز. قضاوتها و انتقادها باعث میشوند افراد حالتِ دفاعی به خود بگیرند و قضاوت، انتقاد و از صحبت کردن دست بکشند.
وابستگی
گوش دادن با تمرکز روی توانمندیها و نقاط قوت، نه عملکردِ گذشته یا نگاه کردن به فرد به عنوان یک چشماندازِ «مشکل». اگر هیچ محدودیتی وجود نداشت، این فرد چه پتانسیلهایی را میتوانست پتانسیلها آزاد کند؟
گوش دادن با قلب گوش دادن به پیامهای غیرکلامی مثلِ لحنِ صدا، نحوهی جملهبندی، حالتِ چهره و زبانِ بدن. گوش دادنِ دقیق در سطحِ احساس و معنا (نیتِ پشتِ کلمات) برای شنیدنِ عصاره و هستهی اصلیِ آنچه دارد منتقل میشود.

کوچینگ از شما میخواهد که حواستان کاملاً به حرفهای مراجع و احساساتی که منتقل میکند باشد. آدمها ممکن است با کلمات یک چیزی بگویند، اما لحن صدا، زبان بدن یا حالت چهرهشان چیز کاملاً متفاوتی را لو بدهد. اگر به کسی واقعاً با «گوش دادنِ فعال» گوش دهید، میتوانید احساس کنید که با او «کوک» یا همفرکانس شدهاید؛ انگار او را در چند سطح مختلف در آن واحد میفهمید و حتی حس بدنیاش را هم لمس میکنید. در این حالت است که میتوانید از شهودتان استفاده کنید، «پشتِ» کلمات و «بین» آنها را بشنوید، و حواستان به سکوتها، لحن صدا، سطح انرژی، زبان بدن و بقیه سیگنالهای هیجانی باشد.
حالا که مهارتهای پایه، یعنی پرسشهای قدرتمند و گوش دادن فعال را یاد گرفتیم، بیایید مدل GROW را معرفی کنیم؛ یک ساختار عالی برای پیش بردنِ مکالمات کوچینگ.
پانویسها#
- ۱۰۵. Goals/Realities/Options/Will