بخش پنجم: شکوفاسازی پتانسیل کوچینگ
آیا ممکن است تنها چیزی که شما را محدود میکند، وسعتِچشماندازتان و باورهای
محدودکنندهتان باشد؟
فرهنگِ مبتنی بر عملکرد برتر و وابستگیِ متقابل—از همان جنسی که کوچینگ برای عملکرد توان آفرینش آن را دارد—بهترین شانس را برای سازگاری و شکوفایی در برابر موجهای دگرگونکننده و ناآرامی که کسبوکارها با آن روبهرویند، فراهم میآورد. این دست کسبوکارها، فرهنگی حامی و مردممحور را در آغوش میکشند؛ فرهنگی که در آن، کوچینگ امری جاری و روزمره است: رو به پایین (برای زیردستان)، در میان همردیفان، و حتی رو به بالا (برای مدیران). از این مسیر، نیازهای افراد دیده و به رسمیت شناخته میشود و کوچینگ به آنان یاری میرساند تا مسیر پیشِ رویشان را برای خود روشن و شفاف سازند؛ در همان حال، رهبرِ کوچینگمحور نیز دربارهٔ خواستهها و امیدهای نیروهایش دانشی بسیار ارزشمند به دست میآورد.
اگر رهبران حقیقتاً به نیروهای خود گوش بسپارند، به آنچه میآموزند عمل کنند، و تیمشان را توانمند سازند تا مسئولیتِ خود و دیگران را بر عهده گیرند، افراد شادمانتر خواهند بود، عملکرد بهتری به نمایش خواهند گذاشت و نرخ ترک کار کارکنان بهشدت فروکش خواهد کرد. از سویی دیگر، اگر رهبران تنها لافِ کوچینگ را بزنند و فقط در حرف از آن دم بزنند، چشماندازها و انتظاراتی را برمیانگیزند که تنها حاصلش نقش بر آب کردن آنهاست، و بدینترتیب اوضاع را از آنچه بود بهمراتب خرابتر خواهند کرد.
علاوه بر این دگرگونیِ ضروری در سبک رهبری، در فضای امروز احتمالاً از شرکتها خواسته میشود پای اصول و ارزشهای اخلاقیای که با افتخار در بیانیههای مأموریت خود جار میزنند، بایستند. اگر چنین نکنند، چه بسا از سوی کارکنان و مشتریانشان مؤاخذه و بازخواست شوند. هر دوی این گروهها مستعد آنند که با پاهایشان رأی دهند (سازمان را ترک کنند و بروند). شرکتهایی که محصولات و خدماتی ارائه میدهند که گرهی راستین از کار جامعه میگشاید، به سبب ماهیت کارشان شغلی معنادار پیش پای افراد میگذارند؛ اما آنهایی که محصولات و خدماتشان شکبرانگیز یا آشکارا زیانبار است، بهاحتمال بسیار به سدِ محکم کسانی برمیخورند که در پی یافتن معنا و هدفی در کار خویشند.
در چنین ترازویی، اندکشمارند شرکتهایی که سراسر سیاه باشند و کمتر شرکتی هم سراسر سپید است؛ اکثریت طیفی از رنگ خاکستری هستند. شرکتهای خردمندتر میتوانند و در عمل نیز کموکاستیهای احتمالی خود را از راههای گوناگون جبران میکنند؛ برای نمونه، از طریق همیاری در جامعهٔ بومی خود یا در اختیار گذاشتن کارکنانشان برای پروژههای عامالمنفعه و اجتماعی.
از اینرو، کوچینگ هم مقصد است—یعنی همان فرهنگِ عملکرد برتر در آینده—و هم عنصری کلیدی در چگونگی رسیدن به این مقصد. آیندهای مبتنی بر ارزشها را نمیتوان با فرمانِ هیچ مرجع و قدرتی از بیرون تجویز کرد. عملکرد همیشه زمانی در اوج خود خواهد بود که کارکنان، سهامداران، مدیران و حتی مشتریان، ارزشهایی همسو و مشترک داشته باشند؛ اما پیش از آنکه چنین رویدادی رخ دهد، باید افراد را برانگیخت تا ارزشهای درونی خود را بیابند و شناسایی کنند.
حال، برای رقم زدن دگرگونیِ فرهنگی کار را از کجا باید آغاز کرد؛ از انسانها یا از سازمان؟ پاسخ بیگمان هر دو است. تحمیل کردن دموکراسی و با زور طلبیدنِ همکاری، تناقضهایی پذیرفتنی نیستند. در ادامه چند راهنمای کلیدی آورده شدهاست:
- اگر ساختار سازمان را بسیار بنیادی یا بیش از اندازه شتابزده از نو طراحی کنید، احتمالاً فرسنگها جلوتر از نیروهایتان خواهید افتاد و آنان جا خواهند ماند.
- اگر طرحی نو را به نیروهای خود تحمیل کنید، بهاحتمال بسیار دست به مخالفت خواهند زد، حتی اگر آن طرح سراسر برای سود و صلاح خودِ آنان ریخته شده باشد.
- مدیران عامل و رهبران ارشد باید از همان گام نخست، با اصالت و به زیبایی، سرمشق باشند و نگرشها و رفتارهای آرمانی را عملاً زندگی کنند.
- انسانها را نمیتوان به زور وادار به تغییر کرد؛ آنان نیازمند فرصتی هستند تا خود شیوهٔ تغییرشان را برگزینند.
- شما باید به افراد یاری رسانید تا خود را بپرورانند و از راه کوچینگ، برخی از نگرشها و رفتارهایی را که در سازمانِ نوین از آنان انتظار دارید، بیازمایند و تجربه کنند.
- بدون یک چشمانداز جمعی که دل و ذهنِ نیروها را با خود همراه سازد، دگرگونی رنگ پیروزی نخواهد دید؛ اما بی وجود چشمانداز در رأس سازمان، این دگرگونی حتی آغاز هم نخواهد شد.
- باید مهیای آن باشید که در سرتاسر «سیستمِ زندهٔ» سازمان دست به تغییر بزنید. دگرگونیِ رفتاریِ گسترده، بدون فرایندهای همخوان، ساختارهای سازمانی هماهنگ، نظامهای پاداش متناسب و اموری از این دست، هرگز پابرجا نخواهد ماند.
سیستم زنده#
دگرگون ساختن فرهنگِ یک سازمان نیازمند رویکردی آمیخته با هوش هیجانی است؛ رویکردی که در پی ایجاد همنوایی، همخوانی و توازن در میان تمامی ارکان «سیستم زندهٔ» سازمانی باشد. این سیستم هم عناصر «سختتر» و فنی را در بر میگیرد (مانند فرایندها، سیستمها و ساختار) و هم عناصر «نرمتر» را که به انسانها، جامعه و رفتارها پیوند خورده است، در حالی که رهبری در قلب این سیستم جای دارد (شکل ۱۷ را ببینید). تنها با پرداختن به همهٔ این عناصر است که میتوان سازمان را دگرگون ساخت و به آن جانی تازه بخشید.
شکل ۱۷: سیستم زنده#

سازمانها اغلب دچار این اشتباه میشوند که تمام تمرکز خود را تنها بر یکی از این دو عنصر میگذارند؛ رویکردی که من آن را رویکردی «معاملهای» (و نافرجام) میدانم. آنها معمولاً در یکی از این دو بیراهه گرفتار میشوند: یا سازمان اصلاً متوجه این واقعیت نمیشود که پای تحول فرهنگی در میان است و میکوشد عملکرد را صرفاً با معرفی سیستمی تازه یا بالا و پایین کردنِ خانهها روی چارت سازمانی بهبود بخشد؛ که در این صورت، بدون تمرکز بر رفتارها و محیط تازهای که برای کار با چنین سیستم جدیدی لازم است، جهشِ مورد انتظار در عملکرد هرگز شکل نخواهد گرفت.
یا از سوی دیگر، سازمان تشخیص میدهد که فرهنگ باید دگرگون شود، بنابراین یکسره روی رفتارها و انسانها متمرکز میشود، بیآنکه سیستمها و فرایندها را برای پشتیبانی، تشویق و پاداش دادن به رفتارهای تازه یا آفریدن بستری همساز برای بالندگی آنها هماهنگ سازد. رویکرد نخست برای تغییر معاملهای ممکن است به بخش «بهبود کسبوکار» سپرده شود، در حالی که دومی اغلب به بخش «منابع انسانی» واگذار میگردد.
اگر شما به عنوان یک کوچ با تیم رهبری شرکتی همکاری میکنید که در پی دگرگونی خود برای ارتقای عملکرد است، گام نخست آن است که به آنان یاری رسانید تا به شفافیتی کامل دربارهٔ آنچه از این دگرگونی میخواهند و ابعاد گوناگون آن دست یابند. همچنین باید مطمئن شوید که آنان تعهدی تمامعیار برای به سرانجام رساندن این مسیر دارند. این کار احتمالاً نیازمند سرمایهگذاریِ زمانی ارزشمندی است؛ زمانی که اعضای هیئتمدیره اغلب به دلیل فشارهای کاریِ کوتاهمدت، تمایلی به صرف آن ندارند. با این همه، دگرگونیِ پایدار و کارساز بدون تعهد و پرچمداریِ هیئتمدیره، خیالی خام بیش نیست. میل و اراده به تداوم کار تا نقطهٔ پایان حیاتی است تا از دلسردی و ناامیدی نیروها—در صورتی که همهٔ آن برنامههای پرطمطراق بینتیجه بماند—پیشگیری شود.
دستیابی به شفافیت بر سر بنیادهای آنچه میخواهند به آن برسند، میتواند با تشویق تیم رهبری به پاسخ دادن به پرسشهای زیر آسانتر شود:
- چرا؟
- چرا داریم دست به این دگرگونی میزنیم؟
- پیشرانها و محرکهای درونی و بیرونی ما کدامند؟
- چه چیز؟
- قرار است به چه چیزی دگرگون شویم؟
- چه چیزهایی باید تغییر کنند و چه چیزهایی باید پابرجا بمانند؟
- چگونه؟
- این دگرگونی را چگونه طراحی و پیادهسازی خواهیم کرد؟
- چه کسی چه کاری را انجام خواهد داد؟
همین که آنان جایگاه کنونی خود را درک کرده و بپذیرند، میتوانید به عنوان یک همراه و شریک، در کنارشان رویکردی را طراحی کنید که دگرگونیهای متناسب را در سراسر سیستم زندهٔ سازمانشان جاری سازد.
در بخش انسانی و رفتاری، تدوین یک برنامهٔ پرورش رهبری میتواند برای گسترش مهارتها، رفتارها و ذهنیتهای رهبری—که برای بالیدن سازمان به عنوان فرهنگی با عملکرد برتر لازم است—بسیار گرهگشا باشد. در فصل بعد، کانون توجه به شالوده و بنیان رهبری معطوف خواهد شد؛ چرا که هم کوچینگ و هم رهبری نقشی بسیار حیاتی در پدید آوردن تغییری پایدار و ماندگار بر عهده دارند.