بخش پنجم: شکوفاسازی پتانسیل کوچینگ
بخش بزرگی از نابسامانیهای روانی در جهان، از سرخوردگی ناشی از نبود معنا و هدف در
زندگیمان سرچشمه میگیرد.
بسیاری از کوچینگهایی که در محیطهای کاری انجام میشوند، حالتی صرفاً معاملهای دارند، به روانشناسی شناختی محدود شدهاند، یا در چهارچوب اصول روانشناسی انسانگرایانه محصور ماندهاند؛ اصولی که باور دارند خودِ «آگاهی» تا حد زیادی درمانبخش است. با این حال، بازی درونی بازتابدهندهٔ روانشناسی فراشخصی است که بر اصل اراده، قصد یا مسئولیتپذیری تأکید میورزد. کوچینگ دقیقاً بر پایهٔ همین فلسفهٔ «آگاهی و مسئولیتپذیری» بنا نهاده شدهاست. سالها پیش، من شیفتهٔ ژرفا و فراگیریِ «سنتز روانی» شدم؛ رویکردی با دیدگاه سیستمِ کامل به روانشناسی، که از آن زمان تاکنون همواره الهامبخش کارهای کوچینگ من بودهاست. ما این رویکرد را «کوچینگ تحولآفرین» مینامیم تا از کوچینگ معاملهای متمایز شود.
«سنتز روانی» را روبرتو اساجیولی در سال ۱۹۱۱ پایهگذاری کرد. او از شاگردان فروید و نخستین روانکاو پیرو فروید در ایتالیا بود. اساجیولی نیز درست مانند دوست و همدورهاش کارل گوستاو یونگ، در برابر نگاه محدود، آسیبشناسانه و غریزی فروید به انسان به پا خاست. هر دوی آنها باور داشتند که انسان دارای مرتبهای والاتر است، و اساجیولی تأکید میکرد که بخش بزرگی از نابسامانیهای روانی در جهان از سرخوردگی و حتی ناامیدی نسبت به نبود معنا و هدف در زندگیمان سرچشمه میگیرد.
سنتز روانی نقشهها و الگوهای گوناگونی پیش رو میگذارد که تارهای بههمپیوستهٔ آنها بستری بسیار کارآمد برای کوچینگ عمیق فراهم میسازد. یکی از این الگوها، مدلی سادهشده از رشد انسان است که مانند همهٔ الگوها، خودِ حقیقت نیست؛ بلکه تنها تصویری است که امکان گفتگویی سازنده را با یک کوچ یا درون ذهن خودتان فراهم میکند. این گونه از کوچینگ پیشرفته از مراجع دعوت میکند تا به زندگی به چشم یک سفر بالندگی بنگرد، پتانسیل خلاقِ نهفته در دل هر مسئله را ببیند، موانع را پلههایی برای بالا رفتن به شمار آورد و اینگونه بپندارد که همهٔ ما هدفی در زندگی داریم، همراه با چالشها و موانعی که برای رسیدن به آن هدف باید از پیشِ رو برداریم. پرسشهای کوچ در پی آن خواهد بود که مراجع پتانسیلهای مثبت درون موضوع و اقداماتی را که خود برای انجام دادن برمیگزیند، بازشناسد. این نقطه اوج «منحنی عملکرد» است؛ زیرا هم به درون مینگرد و هم به بیرون، و فرد و سازمان را به جامعه و سیارهٔ زمین پیوند میدهد.
Psychosynthesis Roberto Assagioli دو بعد رشد
تصویر ۱۹: دو بعد رشد#

شما میتوانید مسیر تجربهٔ زندگی خود یا دیگران را روی یک نمودار تصویری دوبعدی دنبال کنید (تصویر ۱۹)؛ محوری افقی که نشاندهندهٔ موفقیت مادی و یکپارچگی روانی است، و محوری عمودی که ارزشها یا آرمانهای معنوی را نشان میدهد. در اینجا مثالی از دو تیپ شخصیتی بسیار متفاوت آورده شدهاست تا مفهوم این دو محور روشنتر شود:
یک فرد اهل کسبوکار ممکن است بر دستاوردهای فردی و موفقیت در جهان مادی تمرکز داشته باشد و توانسته باشد شخصیتی منسجم و یکپارچه، پدری یا مادری شایسته و عضوی محترم در جامعه شود، بیآنکه تا کنون حتی یک پرسش معنادار دربارهٔ زندگی از خود پرسیده باشد. چنین فردی ممکن است تیپ مقابل خود را تنبل، بیبرنامه، مفتخور یا باریبههرجهت بداند.
در نقطهٔ مقابل، انسانی دیگر زندگیای سرشار از تأمل و ریاضت در پیش میگیرد، اما گویی توان رویارویی با واقعیتها و نیازهای روزمرهٔ این جهان را ندارد. خانه، وضعیت مالی و حتی شخصیت او ممکن است تا اندازهای آشفته باشد. این افراد زندگیای راهبگونه همراه با پژوهش یا هنر را سپری میکنند و با ملایمت و بیدریغ به دیگران یاری میرسانند. آنها تلاشها و پیگیریهای آن فردِ اهل کسبوکار را بیهوده، برخاسته از خودخواهی و نفسپرستی، و اغلب ویرانگر برای خود او و دیگران میبینند.
تصویر ۲۰: دستیابی به تعادل#

بیگمان نمیتوان انکار کرد که فرهنگ غربی نیرو و توان خود را بر پیشروی در امتداد محور افقیِ تصویر ۲۰ متمرکز کردهاست، و مردم نیز با شور و شوق فراوان و با نتایجی چشمگیر این مسیر را پیمودهاند. نفوذ غرب و بایستههای اقتصادی مدتهاست که نیرویی فراگیر در جهان به شمار میروند؛ با این حال، هم در شرق و هم در غرب، انسانهای بسیاری در امتداد محور عمودی گام برمیدارند. هر چه بیشتر در هر یک از این دو راه پیش برویم و دیگری را یکسره نادیده بگیریم، بیشتر از مسیر آرمانی یا متوازن میان این دو فاصله میگیریم، و تنشِ حاصل از این ناهمترازی روزبهروز بیشتر میشود.
تصویر ۲۱: بحران معنا#

اگر فشارهای اجتماعی، ضرورتهای کاری یا سرسختیِ کورکورانه برای رسیدن به اهداف، بر این تنش—تنشِ درونیای که میکوشد ما را به مسیر اصلی بازگرداند—غلبه کند، سرانجام با دیواری روبهرو میشویم که ما را به خود میآورد و بیدارمان میسازد. این دیوار به «بحران معنا» معروف است (تصویر ۲۱). هنگامی که به این دیوار بحران برخورد میکنیم، معمولاً از شدت شوک به عقب پرتاب میشویم و برای مدتی دچار سردرگمیِ گذرا و حتی پسرفت در عملکرد میشویم؛ اما همزمان، سرانجام به احتمال فراوان به سوی نقطهٔ آرمانی به بالا کشیده میشویم تا راهی متوازنتر را کشف کنیم. در این هنگام ممکن است به دروننگریِ بیشتری روی آوریم، نقاشی بکشیم، شعر بسراییم و بخواهیم زمانِ باکیفیتتری را با فرزندانمان بگذرانیم.
دانش#
محور افقی را میتوان برابر با «دانش» نیز دانست. بحران معنا زمانی رخ میدهد که انباشت دانش در ما بسیار فراتر از اثر مهارکننده و تلطیفکنندهٔ ارزشهایمان برود. در این بحران، ما فروپاشی آن حسِ دروغینِ امنیتی را تجربه میکنیم که بر اثر توهمِ قدرت و قطعیتی به وجود آمده بود که دانشِ فراوان به ما میبخشید.
خرد و حکمت، فراتر از دانش و در لایههایی بسیار عمیقتر از آن جای دارد. حکمت، دوراندیشی میآفریند، اغلب حالتی پارادوکسگونه دارد و نظمی متفاوت از احساس امنیت به بار میآورد؛ امنیتی که فرد با بیرون آمدن از دل بحران توان تجربهٔ آن را پیدا میکند. بنابراین میتوان گفت خط ۴۵ درجه در این نمودارها، نشاندهندهٔ «حکمت» است؛ چیزی که در میان دو سرِ افراطی جای گرفته است: در یک سو بهرهکشیِ کورکورانه از دانش، و در سوی دیگر تعصبات معنویِ بیریشه و دور از واقعیت. افراط در محور عمودی نیز میتواند آدمی را به بحرانی دیگر بکشاند که به آن «بحران دوگانگی» میگویند؛ شکافی میان چشماندازهای ایدهآلگرایانه و واقعیتهای سخت زندگیِ روزمره. در این حالت، افراد با ضربهای سخت به زمین سفت واقعیت فرود میآیند و چه بسا ناچار شوند برای یافتن شغلی آبرومند، بر سر ارزشهایشان مصالحه کنند.
من در این نمودارهای سنتز روانی، یک عنصر را از قلم انداختهام: نقطهای نورانی که فراتر از نوک پیکانِ خط ۴۵ درجه جای دارد. این نقطه نمایانگر «خویشتنِ برتر» یا روح ماست، که میتوان آن را سرچشمهٔ هدف و حکمت زندگی دانست. این نقطه کششی ملایم و پیوسته بر ما وارد میکند تا «به مسیر درست بازگردیم»؛ کششی که البته خواستهها و جاهطلبیهای زمینیمان به آسانی میتوانند آن را نادیده بگیرند. در گذشته، ذهنهای منطقی و علمی شاید چنین مفهومی را خیالبافی محض میپنداشتند و رد میکردند؛ اما دستاوردهای نوین زیستشناسیِ اعصاب، نقطهای را در لوب گیجگاهی مغز آشکار کردهاست که به آن «نقطهٔ خد ا» میگویند؛ چیزی که به تعبیر دانا زوهر میتواند «بخشی حیاتی از هوش معنویِ گستردهترِ ما» باشد.
دنیای کسبوکار به درستی دریافته است که بسیاری از سیستمها در جهان دارند از الگوهای «دستوری و تجویزی» به سوی «انتخاب و اختیار» دگرگون میشوند. سبک رهبری مبتنی بر کوچینگ نیز همین راه را میرود. مردم امروزه خواهان حق انتخاب فردی بیشتری هستند و در آینده نیز چنین انتظاری خواهند داشت. بیتردید، تجربهٔ بحران پیششرطی حتمی برای رشد روانی-معنوی نیست. برخی افراد بدون روبهرو شدن با بحران یا کمک گرفتن از یک کوچ، بخش درخشانی از این سفر را میپیمایند. گروهی دیگر نیز با پیامدهایی بسیار ملایمتر، از پسِ رشتهای از خردهبحرانها پیش میروند و دگرگونیهای مسیر برایشان چندان گزنده و تند نیست.
خردهشخصیتها#
زمانهایی پیش میآید که با شگفتی و سردرگمی به بخشهای گوناگون شخصیتم مینگرم.
درمییابم که از چندین فرد ساخته شدهام و آن فردی که هماکنون دستِباال را در وجودم
دارد، ناگزیر جای خود را به دیگری خواهد داد.
(دبلیو.سامرست موآم) این مدل از کوچینگ پیشرفته، با پدیدهای به نام «خردهشخصیتها» سر و کار دارد؛ جنبههای گوناگونی از وجود ما که میتوانند ویژگیها و هدفهایی کاملاً متفاوت داشته باشند. برای نمونه، آیا تا به حال برایتان پیش آمدهاست که در یک بامداد دلانگیز و آفتابی بیدار شوید و با خود بگویید: «چه عالی! چطور است برخیزم و لب ساحل قدم بزنم؟» و در همان لحظه صدایی دیگر از درونتان مخالفت کند و بگوید: «نه بابا، استراحت کن و توی تخت بمان؛ اینجا چقدر گرم و راحت است!»؟
چه کسی دارد با چه کسی گفتگو میکند؟ اینها دو تا از خردهشخصیتهای شما هستند، و شما خردهشخصیتهای بسیار دیگری هم در درون دارید؛ از جمله همان بخشی که به سخنان هر دو طرف این گفتگو گوش فرا میداد. همهٔ ما آدمهایی را میشناسیم که جامهٔ رسمیِ کار بر تن میکنند، خود را در آینه برانداز میکنند و با شانههای رو به عقب و قامتی راست راهیِ محل کار میشوند. آیا وقتی با دوستان صمیمیشان بیرون میروند، به دیدار مادربزرگشان میشتابند، یا کنار فرزندانشان هستند نیز همینطور راه میروند و سخن میگویند؟ احتمالاً نه. همهٔ ما در شرایط گوناگون بسته به اینکه خود را چگونه میبینیم یا میخواهیم چگونه دیده شویم، ویژگیها یا حتی شخصیتهایی ویژه به خود میگیریم. بسیاری از این خردهشخصیتها ریشه در دوران کودکی ما دارند؛ روزهایی که ما ناخودآگاه—دستکم تا اندازهای—ترفندی را به کار میبستیم تا آنچه را میخواهیم از پدر یا مادرمان بگیریم: «میشه لطفاً یه دونه دیگه شکلات بدی… خواهش میکنم!»، با صدایی نازک، سری خمیده و حالتی مظلومانه که درست مناسب همان لحظه بود. اگر این ترفند کارساز نمیشد، راه دیگری را میآزمودیم تا بالاخره کامیاب شویم، و آنگاه به صیقل دادنش میپرداختیم. سپس میدیدیم که این شیوه بر دیگران هم اثر میگذارد و آن را به دوران بزرگسالی خود نیز میکشانیم؛ آن هم نه فقط برای به دست آوردن شکلات! بیشتر خردهشخصیتها نیازی در درون دارند و بسیاری از آنها استعدادی را نیز با خود حمل میکنند؛ برای نمونه، خردهشخصیت «قهرمان» به احتمال فراوان شجاع است، که اگر نیازی به نجات دادن کسی باشد، این استعدادی بسیار کارآمد خواهد بود.
کوچینگ برای حل تعارض درونی#
هنگامی که مراجع درگیر نوعی کشمکش و تعارض درونی است، میتوانید بپرسید: «کدام بخش از وجود تو مایل است آن کار را انجام دهد؟» و سپس: «آن بخش چه ویژگیهای دیگری دارد؟ بخش دیگر چه چیزی میخواهد؟» هدف از این پرسشهای کوچینگ آن است که به مراجع کمک شود تا انگیزههای محرک و تضادهای درونی خود را بهتر بشناسد و درک کند، به عنوان پیشدرآمدی برای حل کردن آنها. هنگامی که مراجع در کنار شما احساس امنیت و راحتی کرد، میتوانید از او بخواهید نامهایی برای خردهشخصیتهای خود بگذارد (مانند شکلاتدوست، قهرمان، قربانی و مانند اینها). پرسشهای کوچینگیِ فراوانی از دل این مرحله جوانه میزنند:
- کدامیک از اینها را مخلترین و دردسرسازترین میدانی؟
- این خردهشخصیت در چه موقعیتهایی خود را نشان میدهد؟
- نمونهای از تجربهٔ تازهات را برایم بگو.
- در آن لحظه چه میخواست؟
- آیا به خواستهاش رسید؟ و اگر آری، گمان میکنی طرف مقابل چه حسی پیدا کرد؟
- در چنان شرایطی، چه راه دیگری برای رسیدن به خواستهات وجود داشت؟
آگاهیِ فردیِ مراجع در این فرایند تا آنجا اوج میگیرد که میتواند دربارهٔ شیوهٔ بروز و ابراز خود «دست به انتخاب بزند»، به جای آنکه تنها به دلیل پیش آمدن شرایطی خاص، خودکار وارد نقابِ یکی از خردهشخصیتها شود. مسئولیتپذیریِ فردی در او ریشه میدواند و او به سوی تسلط و استادی بر خویشتن گام برمیدارد. هنگامی که دو خردهشخصیت با یکدیگر در تضادند (مانند مثال پیادهروی در ساحل)—که این امر اغلب الگویی تکرارشونده است— میتوان از مراجع دعوت کرد گفتگویی خیالی میان این دو بخش به راه بیندازد و حتی آنها را پای میز مذاکره بنشاند (مثلاً: سه روز در هفته پیادهروی صبحگاهی و چهار روزِ دیگر خوابیدن در رختخواب).
تو کیستی؟
یک راه برای توصیف خردهشخصیتهایمان، توجه به این واقعیت است که ما با توصیفها، نقشها و حتی اشیاء «همانندسازی» میکنیم و هویت میگیریم. اگر از یک غریبه بپرسید «شما کیستید؟»، معمولاً نامش را به شما میگوید. اما اگر جمعیتی برای کمک یا تماشا گرد یک صحنهٔ تصادف حلقه زده باشند، یک افسر پلیس یا یکی از بستگان مصدوم ممکن است از کسی که میکوشد از میان جمعیت راهی باز کند بپرسد «شما کیستی؟» در چنین شرایطی، آن فرد احتمالاً خواهد گفت: «من پزشکم»؛ چرا که این عنوان بسیار بیشتر از نام او در آن لحظه اهمیت دارد. انسانها در شرایط گوناگون خود را اهل کسبوکار، هوادار آرسنال، حسابدار، رانندهٔ مسابقه، فمینیست، آمریکایی، پدر یا مادر، آموزگار، استاد دانشگاه یا هر عنوان دیگری که به ذهنتان برسد توصیف میکنند. هیچیک از اینها در واقع بازگوکنندهٔ «آنکه حقیقتاً هستند» نیست؛ بلکه تنها بخشی از وجود آنهاست که در آن لحظه یا در آن وضعیت خاص با آن همانندسازی کردهاند.
برخی انسانها سخت در یکی از خردهشخصیتهای خود گیر میافتند و با این کار، دسترسی خود را به دیگر بخشهای وجودشان که شاید جالبتر، خلاقانهتر، شوخطبعانهتر یا مناسبتر باشد میبندند. گروهی حتی با اشیاء هویت مییابند؛ مانند لباسها یا خودرویشان. آنها تنها صاحب آن چیزها نیستند، بلکه خودْ بدل به آنها میشوند! بسیار حیاتی است که انسانها بتوانند پی ببرند در پسِ این همانندسازیهای گذرا و سطحی، به راستی چه کسی نهفته است.
میتوان انسان را به یک تیم تشبیه کرد که اعضای گوناگون آن ویژگیها، خواستهها و انتظارات متفاوتی دارند. مهم این است که شرایطی فراهم شود تا اعضای این تیم با یکدیگر شفاف و گشوده باشند، از نیازها و تفاوتهایشان سخن بگویند، و برای رسیدن به آرمانهای فردیشان همکاری و حتی همدلی را آغاز کنند. کوچینگ میتواند به افراد یاری رساند تا در درون خویش و در ارتباط با دیگران، بسیار یکپارچهتر و هماهنگتر عمل کنند. بیگمان درمییابید که این روند، تماماً بر پایهٔ ارتقای «خودآگاهی» و سپس تقویت «مسئولیتپذیری فردی» استوار است.
در محیط کار—و البته در خانه نیز—بخش بزرگی از کشمکشها از شاخبهشاخ شدنِ یک خردهشخصیت از فردی با خردهشخصیت فردی دیگر برمیخیزد؛ امری که تمام انرژی دو طرف را میبلعد. به محض آنکه آنان آگاه شوند تنها بخشی از وجود یک نفر با بخشی از وجود دیگری در تضاد قرار گرفته است، انرژی این کشمکش فروکش میکند. هر دو میتوانند مدیریت خردهشخصیتهای خود را به دست گیرند، در برابر یکدیگر خردهشخصیت دیگری را نمایان سازند، و حتی چه بسا بر سر مسائلی که پیشتر بر سرشان میجنگیدند، به توافق و همدلی برسند.
خردهشخصیتها را میتوان به شیوههای متعددی به کار گرفت و آنها در جلوههای گوناگونی نمایان میشوند. حتی تیمها را نیز میتوان دارای خردهشخصیتهایی در نظر گرفت. تمثیل کارآمدِ دیگر این است که خردهشخصیتها مانند نوازندگان یک ارکستر سمفونیک هستند؛ هر یک سازی متفاوت مینوازد، هرچند میتوان آنها را در گروههایی همنوا دستهبندی کرد. هنگامی که پیش از کنسرت به کوک کردن سازهایشان میپردازند، هر کس صدایی جداگانه سر میدهد و اگر این آوای ناهماهنگ از بیرون شنیده شود، چندان خوشایند نیست. اما ناگهان رهبر ارکستر پدیدار میشود و در یک چشم به هم زدن، کل ارکستر در هماهنگیِ کامل به نواختن میپردازد. تسلط بر خویشتن
اکنون این پرسش پیش میآید: «آیا من میتوانم رهبر ارکسترِ وجود خودم باشم؟»
پاسخ مثبت است؛ از راه «ناهمانندسازی» یا برداشتن گامی به عقب از خردهشخصیتها و نشستن در جایگاه مشاهدهگرِ این فرایند. بیدرنگ باید بیفزایم که این کاری ژرف است و یکشبه به دست نمیآید؛ اما رهبر ارکسترِ خود بودن، حالتی بسیار آرام و قدرتمند میآفریند که به آن «تسلط بر خویشتن» یا خودفرمانروایی میگویند. در ادبیات سنتز روانی، این رهبرِ ارکستر را با نام «من» (I) میشناسند و آن را کانونی از «آگاهی ناب و ارادهٔ ناب» توصیف میکنند.
این تعریف کاملاً بر «آگاهی و مسئولیتپذیری» منطبق است؛ بنابراین اکنون درمییابید که هدف بنیادین کوچینگ، پرورش کیفیات و حضور این «من» حقیقی است. اتفاقی نیست که این مفهوم با ویژگیهای برترین سطح رهبران در کتاب «از خوب به عالی» اثر جیم کالینز نیز همخوانی کامل دارد: تواضع و فروتنی (همراه همیشگی خودآگاهی) در کنار اراده یا اشتیاق سوزان.
حال برای رسیدن به این هماهنگی و همراستایی درونی، چه گامهایی را باید پیمود؟
- گام نخست: پذیرش و درک این واقعیت است که شما اصلاً خردهشخصیتهایی دارید؛ شناخت فعالترینِ آنها و لحظاتی که مهار شما را در دست میگیرند. این گام نیازمند خودنگری و صداقتی عمیق است که حضور یک کوچ میتواند کمکی بزرگ برای آن باشد.
- گام دوم: آمادگی برای اعتراف در برابر فرد یا افرادی دیگر دربارهٔ وجود این خردهشخصیتهای متضاد است؛ و اینکه کشف کنید چه زمانی پدیدار میشوند و عنان کار را به دست میگیرند، چه میخواهند، چگونه بالوپر شما را میبندند و چه خدمتهایی میتوانند به شما برسانند.
- گام سوم: دعوت آنها به همکاری و سازگاری با یکدیگر است؛ و درست از همینجاست که همراستایی درونی شکوفا میشود. برای نمونه، با بازگشت به داستان پیشین دربارهٔ صداهای متفاوتی که یکی به دویدن صبحگاهی فرامیخواند و دیگری به ماندن در رختخواب، این دو صدا میتوانند در یک تمرین ایفای نقش به توافقی برسند؛ مانند دو بار دویدن صبحگاهی در هفته در ازای سه روز بیدارخوابی و استراحت در رختخواب بدون ذرهای عذاب وجدان.
- گام چهارم: مرحلهٔ پایانی، سنتز یا همان هماهنگی و همافزایی واقعی برای هدفی مشترک به سود کل وجود فرد است. با اینکه چنین فرایند رشدی را میتوان با تأمل درونی، مراقبه و تصویرسازی در خانه نیز پیش برد، اما خود این روشها نیازمند تجربه یا آموزش پیشین هستند. بهترین شکل اجرای آن، بهرهگیری از یک کوچ پیشرفته است و اجرای آن در کارگاههای آموزشیای که برای همین هدف ویژه طراحی شدهاند، مزیتهایی دوچندان به همراه دارد.
من قلمرو کوچینگ پیشرفته را در اینجا برای آگاهی و درک کوچهای آیندهنگر ترسیم کردهام. به همهٔ کوچها و رهبران علاقهمند سخت سفارش میکنم به شکلی رسمی در مهارتهای کوچینگ پیشرفته آموزش ببینند؛ زیرا تمرین در محیطی امن و دریافت بازخورد، نقشی اساسی در یادگیری دارد. هرگز تنها یک راه درست برای انجام کاری وجود ندارد؛ با این حال، آنچه در ادامه میآید توصیفی ریزبینانه از کاربرد یکی از روشهای کوچینگ پیشرفته است که میتوانید، دستکم در آغاز راه، گامبهگام از آن پیروی کنید.
خیالپردازیِ ساختاریافته یا تصویرسازی ذهنی#
بسیاری از شیوههای کوچینگ پیشرفته میکوشند از پوستهٔ ذهنِ منطقی، استدلالی و محدود گذر کنند و به ضمیر ناخودآگاه—که سیستمی یکپارچه و کامل است—دست یابند. برای نمونه، همانند فصل ۳، میتوان از تصویرسازی هدایتشده در یک «خیالپردازی ساختاریافته» یا تجسم بهره جست؛ به این ترتیب که از مراجع بخواهید خود را در حال صعود به یک کوه تجسم کند (کوه نمادی کهنالگویی از رشد و تعالی است). به او بگویید که در مسیر با پدیدههای گوناگونی روبهرو میشود؛ از هدایا و موانع گرفته تا یک حیوان یا پیری دانا و خردمند؛ و از او بخواهید تصور کند با رخ دادن این دیدارها چه اتفاقی میافتد. رویدادهایی که پیش میآیند، موانعی که سر راه قرار میگیرند و موجوداتی که در مسیر دیده میشوند، همگی نمادی از چیزی در ذهن مراجع هستند که در کوچینگِ پس از آن پرده از رازشان برداشته میشود.
برای بررسی این شیوه، فعالیت زیر را انجام دهید. بیگمان برای کوچها، این تمرینی است که میتوانند با مراجعان خود نیز پیاده کنند. پیشنهاد میکنم زمانی که به اعتمادبهنفس کافی رسیدید، این جملات را بداهه و بدون نگاه کردن به متن بخوانید؛ زیرا بسیار اصیلتر و واقعیتر به گوش خواهد رسید.
هنگامی که مراجع این تصویرسازی را به پایان رساند و پس از نفسی تازه کردن، من او را بر پایهٔ این تجربه کوچ میکنم؛ با تمرکزی ویژه بر این نکته که آن مانع برای او نماد چه چیزی بود و چه ویژگیهایی را برای پشت سر گذاشتن آن به کار گرفت. آن حیوان چه بود و نسبت به آن چه احساسی داشت؟ گفتگوی میان او و حیوان چگونه گذشت و نماد چه بود؟ سپس، آن هدیه چه بود، از سوی چه کسی بود و چه معنایی به همراه داشت؟ و در پایان، آن پیر خردمند که بود، چه پرسشهایی پیش کشیده شد، چه پاسخهایی دریافت شد و از همه مهمتر، آن پاسخها چه رازهایی را آشکار ساختند؟ مسلماً جنبههای بسیار دیگری نیز از این تجربه ممکن است سر برآورند که نیاز به کاوش داشته باشند، اما این چهارچوب جانکلام را به شما نشان میدهد.

از دیدگاه زمانبندیِ این تصویرسازی، صعود به کوه باید آرام و باطمأنینه پیش برود؛ با فاصلهای مناسب میان هر جمله—شاید در حدود ۲۰ ثانیه—و کل سفر صعود و فرود، مثلاً چیزی نزدیک به ۱۵ دقیقه به درازا بینجامد. فرایند بازبینی و گفتگو پس از آن (Debriefing) نیز میتواند هر اندازه که نیاز است کش پیدا کند.
امیدوارم این بخش درکی روشن از اینگونه فرایندها به شما بخشیده باشد تا بتوانید آن را به بوتهٔ آزمون بگذارید. بسیار حیاتی است که در این دست از کارها، سبک و شیوهٔ اصیل و فردی خودتان را پرورش دهید.
آگاهی بیشتر#
یک کوچ حرفهای که مدرک کوچینگ حرفهایِ فدراسیون بینالمللی کوچینگ یا مدارک همتراز با آن را به دست آورده باشد، خواهد توانست از همهٔ این ابزارها به شکلی روان و یکپارچه بهره ببرد. برای رهبرانی که معمولاً به دنبال تبدیل شدن به یک کوچِ حرفهای نیستند، قویاً شرکت در دورههای آموزش کوچینگ رهبری را پیشنهاد میکنم که مهارتهای کوچینگ پیشرفته را آموزش میدهند؛ زیرا این آموزشها نه تنها گسترهٔ مهارتهای شما را فراختر میسازد، بلکه مهمتر از آن، زمینهساز بالندگی و رشد درونی خود شما نیز خواهد شد. با گذر زمان و پیشرفت جامعه، نیاز به مهارتهای کوچینگ پیشرفته روزبهروز بیشتر احساس خواهد شد.
پانویسها#
- ۱۹۳. God spot
- ۱۹۴. Danah Zohar
- ۱۹۵. W. Somerset Maugham
- ۱۹۶. Disidentification
- ۱۹۷. Good to Great
- ۱۹۸. Jim Collins