بخش دوم: اصول کوچینگ
هوش هیجانی در پیشبینی عملکرد برجسته، دو برابر مهمتر از توانایی شناختی است.
—دنیل گلمن
کوچینگ یعنی یک سبک زیستن#
کوچینگ صرفاً تکنیکی نیست که در شرایط خاصی از جعبه ابزار بیرون آورده شده و بهطور خشک و مکانیکی اعمال شود؛ بلکه شیوهٔ رهبری و مدیریت، روش برخورد با انسانها، نوعی طرز فکر و یک «سبک زیستن» است. روزی را آرزو میکنم که واژهٔ «کوچینگ» از کل از واژگان ما محو شود و به شیوهای تبدیل گردد که در محیط کار و هر جای دیگری با یکدیگر ارتباط برقرار میکنیم.
شاید بپرسید چرا من از کوچینگ بهعنوان شیوهٔ بنیادینِ عمل کردن جانبداری میکنم؟ چرا برای رهبران تا این اندازه تأثیرگذار است که کوچ شوند و مهارتهای کوچینگ را برای ساختن سبک رهبری کوچینگیِ خود به کار گیرند؟
کوچینگ تحولآفرین، تجلی عملی هوش هیجانی است. پیش از بررسی معنای این گزاره، از شما دعوت میکنم تمرین کوتاهی انجام دهید. آگاهی از این حقیقت که هوش هیجانی در وجود افراد کلیدیای که تأثیر مثبتی بر زندگی شما گذاشتهاند در حد اعلا حضور داشته، به شما کمک میکند تا قدرت آن را بهتر درک کنید. تمرین زیر پروژهای است که ما در کارگاههای خود استفاده میکنیم و شما میتوانید همین حالا آن را انجام دهید تا تأثیر هوش هیجانی را بر روی خود تجربه کنید. پیش از ادامهٔ مطالعه، پاسخهای خود را یادداشت کنید.

EQ IQ Daniel Goleman پس از اجرای این تمرین در سراسر جهان، درمییابیم که پاسخهای مردم در همه جا کموبیش یکسان است. اشتراکِ ویژگیها و صفات به یاد آوردهشده، صرفنظر از کشور یا فرهنگ، کماکان ثابت میماند. آیا پاسخهای خود یا چیزی شبیه به آنها را در این فهرست میبینید؟
آن شخص… من حس میکردم…
به حرفهایم گوش میداد خاص هستم
به من باور داشت ارزشمندم
مرا به چالش میکشید بااعتمادبهنفس هستم
به من اعتماد داشت و احترام میگذاشت در امنیت و مراقبت هستم
وقت و توجه کامل به من میداد حمایت میشوم
با من به عنوان برابر رفتار میکرد سرشار از نشاط و شوق هستم
خودباور هستم
البته پاسخهای دیگری نیز وجود دارد، اما این موارد پایدارترینِ آنها هستند. تبدیل شدن به فردی باهوش هیجانیِ بالاتر یا انتخاب رفتارهای مناسب، به معنای تطبیق دادن فهرست شایستگیها و رفتارهایتان با یک ایده آل آکادمیک نیست. تمرینِ آن بسیار سادهتر است: کافی است آن فرد مسنِ ویژهتان را به یاد آورید و خود را با آنچه او در این یا آن شرایط انجام میداد یا فکر میکرد، مقایسه کنید. آنها سرشار از هوش هیجانی بودند، پس از آنها به عنوان یک الگوی نقش استفاده کنید. و به این پرسشها بیندیشید: دیگران دربارهٔ شما چه میگویند؟ شما چه حسی در دیگران ایجاد میکنید؟
هوش هیجانی عبارت است از توانایی ارتباط با دیگران بر مبنای پارادایمی از «اعتماد» به جای «ترس»؛ و از همین رو، این مفهوم محکم و استوار در بخش «همبستگی متقابلِ» منحنی عملکرد جای میگیرد که آفرینندهٔ عملکرد بالاست. تا سال ۱۹۹۵ طول کشید تا کتاب دنیل گلمن هوش هیجانی را نه تنها پذیرفتنی، بلکه در تجارت به حد یک ضرورت مطلوب برساند. پژوهشهای گلمن نشان داد که هوش هیجانی بالا (که او آن را EQ یا EI مینامید) مزیت عملکردی چشمگیری به رهبران میبخشد. این پژوهش دریافت که برای موفقیت در محیط کار (نه فقط برای رهبران، بلکه برای همه، هم از منظر روابط و هم بهرهوری)، هوش هیجانی دو برابر مهمتر از دانش آکادمیک یا فنی است (نسبت ۶۶ به ۳۴ درصد). در خصوص نقشهای رهبری، این نسبت حتی بیشتر است و بیش از ۸۵ درصد از «عملکرد ستارهای» مدیران ردهبالا را به خود اختصاص میدهد. از آن پس، همه خواهان سهمی از آن شدند. این ویژگی، پیششرط یک کوچ حرفهای و کلید تبدیل شدن به یک رهبر بزرگ است.
هوش هیجانی را میتوان هوش بین فردی یا به زبان سادهتر، مهارتهای فردی و اجتماعی توصیف کرد. گلمن و دیگران شایستگیهای فراوانی را تعریف کردهاند؛ از جمله اعتمادبهنفس، همدلی، سازگاری و کاتالیزور تغییر بودن که میتوان آنها را بهخوبی در چهار حوزه دستهبندی کرد: خودآگاهی، خودمدیریتی، آگاهی اجتماعی و مدیریت رابطه. این موضوع به اندازهٔ کافی ساده به نظر میرسد و همهٔ ما تا حدی این مهارتها را با هم ترکیب میکنیم؛ افراد دارای هوش هیجانی بالا صرفاً این ویژگیها را کاملتر از دیگران در خود متجلی میسازند.
هوش هیجانی به عنوان یک مهارت زندگی#
اگر هوش هیجانی تا این حد مهارت زندگی مهمی است، و قرار است مدرسه کودکان را برای زندگی آماده کند، این یک قصور نابخشودنی است که همهٔ مدارس کلاسهایی را به آن اختصاص ندادهاند. البته پیشفرض این است که چنین مهارتهای اجتماعیای از طریق تعامل اجتماعی با همسالان و بزرگسالان آموخته میشوند و نیازی به آموزش ندارند یا قابل آموزش نیستند. این فرض از هر دو جهت نادرست است. در واقع، مدرسه از طریق بازی، تمرینهای تعاملی ساختاریافته و کوچینگ، محیطی ایدهآل برای توسعهٔ هوش هیجانی جوانان فراهم میکند. آگاهی
کوچینگ فرد به فرد یا آموزش یک گروه از رهبران برای اتخاذ سبک کوچینگ تحولآفرین، قدرتمندترین روش برای توسعهٔ شایستگیهای هوش هیجانی است که ثابت شده عملکرد بالا را خلق میکنند. همه چیز با یکی از ارکان کلیدی کوچینگ آغاز میشود: آگاهی (به شکل ۳ مراجعه کنید). دلیل این امر آن است که آگاهی ماهیتی درمانگر دارد: انسانها سیستمهای یادگیری طبیعی هستند. به محض اینکه نسبت به چیزی آگاه شویم، این انتخاب را داریم که آن را تغییر دهیم. آگاهی ابعاد گوناگونی دارد:
- آگاهی از خود: درک اینکه چرا کارهایی را که انجام میدهید، انجام میدهید. یاد بگیرید تمایلات انسانی، مداخلات درونی و تعصبات خود را تشخیص دهید تا بهجای واکنش نشان دادن، آگاهانه پاسخها را انتخاب کنید. این کار با خودمدیریتی و غلبه بر موانع درونی برای دستیابی به پتانسیلها، به بهبود عملکرد میانجامد.
- آگاهی از دیگران: دیدنِ انسانِ پشتِ عملکرد. یاد بگیرید نقاط قوت، مداخلات و انگیزههای افراد را شناسایی کنید تا روابط را مدیریت کرده و با افراد و تیمها با موفقیت الهامبخش و همکاری باشید. با کنجکاو شدن، گوش دادن و همپیمانی با کسانی که با آنها کار میکنید، مهارتهای اجتماعی خود را ارتقا دهید.
- آگاهی از سازمان: خلق تأثیری مثبت بر فرهنگ سازمانی. یاد بگیرید اهداف فردی، تیمی و سازمانی را با یکدیگر همراستا کنید و سبک کوچینگی را توسعه دهید که به عملکرد بالا، یادگیری و لذت منجر میشود.

هوش معنوی#
هنوز تأثیر هوش هیجانی را هضم نکرده بودیم که چندین کتاب جدید منتشر شد که از مزایای هوش معنوی (یا همانطور که شناخته شد، SQ) جانبداری میکردند. «معنوی» در این مفهوم، یک مقولهٔ دینی نیست، بلکه توسط نویسندگانی چون ایان میتروف و الیزابت دنتون به این صورت تعریف شدهاست: «میل اساسی برای یافتن معنا و هدف غایی در زندگی فرد و زیستنی یکپارچه.» معنا و هدف، محرکهای سطح خودشکوفایی در هرم مازلو و طرز فکر همبستگی متقابل هستند. دانا زوهار و ایان مارشال در کتاب خود پیرامون هوش معنوی، سخنان یک تاجر ۳۶ ساله را نقل میکنند که بحران معنای خود را در زندگی شرکتیاش چنین توصیف میکند:
«من در اینجا در سوئد یک شرکت بزرگ و موفق را اداره میکنم. سلامتی خوبی دارم؛ خانوادهای فوقالعاده و جایگاهی در جامعه دارم. گمان میکنم “قدرت” دارم. اما با این حال مطمئن نیستم با زندگیام چه میکنم. مطمئن نیستم که در مسیر درستی هستم و کار درستی انجام میدهم.»
او توضیح داد که به شدت نگران وضعیت جهان، بهویژه وضعیت محیطزیست جهانی و فروپاشی جامعه است. او احساس میکرد مردم از ابعاد واقعی مشکلات پیش روی خود اجتناب میکنند. کسبوکارهای بزرگی مانند شرکت او بهویژه در پرداختن به چنین مشکلاتی مقصر بودند. او ادامه داد: «میخواهم کاری در این زمینه انجام دهم. دوست دارم، اگر بخواهید، زندگیام را وقف خدمت کنم، اما نمیدانم چگونه. فقط میدانم که میخواهم بخشی از راهحل باشم؛ نه بخشی از مسئله.»
همانطور که جان مکفارلن در مقدمهٔ این کتاب میگوید: «مسئولیت ما به عنوان رهبران این است که برای مردمانمان ماجراجوییای هیجانانگیز اما ایمن خلق کنیم، ماجراجوییای که ارزش آن را داشته باشد که زندگی خود را وقف آن کنند.» مردم میخواهند بخشی از راهحل باشند و کاری معنادار با زندگی خود انجام دهند. سازمانها میتوانند با کمک به رهبرانشان جهت توسعهٔ سبک کوچینگ، از این پتانسیل بهرهبرداری کنند؛ و کوچهای بیرونی نیز میتوانند از طریق کوچینگ فرد به فرد (۱: ۱)، به توسعهٔ رهبری با هوش هیجانی بالاتر کمک نمایند.
بنابراین، یک رهبر یا کوچ به چه مهارتهایی نیاز دارد؟ مسلماً آنها باید مهارتهای بنیادینِ طرح پرسشهای قدرتمند برای افزایش آگاهی و مسئولیتپذیری، خوب گوش دادن، و پیروی از مدل GROW را توسعه دهند که همگی در بخش سوم شرح داده شدهاند. برای داشتن بیشترین اثربخشی، آنها باید به سطح پیشرفتهتری از کوچینگ ارتقا یابند. مفاهیم بسیار بیشتری در کوچینگ وجود دارد که رهبر و کوچ را به تکامل بعدی خودشان و در واقع تکامل بعدی سازمانی که در آن کار میکنند، هدایت میکند. توصیف عمیق کوچینگ پیشرفته فراتر از محدودهٔ این کتاب است، اما برخی از پیشزمینهها و مفاهیمی که زیربنای کارگاههای کوچینگ پیشرفتهٔ ما هستند، در بخش پنجم معرفی میشوند.
ما دریافتهایم که تمرینهایی مانند فعالیت تجسمسازیِ زیر به افراد کمک میکند تا با آن دسته از رهبرانی که میخواهند به آن تبدیل شوند، ارتباط برقرار کنند. رهبری که آنها در قالبِ «خودِ آیندهشان» تصور میکنند، معمولاً تجسم هوش هیجانی است.
کدامیک از صفات هوش هیجانی که پیشتر توصیف شد، بیش از همه در خودِ آیندهتان متجلی بود؟ با فکر کردن به زمان حال، تا چه اندازه اکنون آن صفات را در خود متجلی میکنید؟ یکی را انتخاب کنید تا روی آن تمرکز کرده و آن را با غنای بیشتری وارد کار خود سازید. اگر میخواهید برای توسعهٔ بیشتر خود روی این موضوع کوچینگ انجام دهید، تمرین خودکوچینگ را در جعبهابزار پرسشهای کوچینگ (کوله پشتی پرسش ۱) کامل کنید.

اصول راهنما#
اصول راهنمایی که به رهبرانِ دارای هوش هیجانی کمک میکنند تا سفری معنادار و هدفمند برای افراد خود خلق کنند، کدامند؟
- رهبران موفق آینده به جای «دستور و کنترل»، با سبک کوچینگ رهبری خواهند کرد: حفظ استعدادها یک مسئله حیاتی است و توقعات درباره نحوه رفتار با افراد به سرعت در حال افزایش است. تجویز، دستور، خودکشی مدیریتی (خودکامگی) و سلسلهمراتب، جذابیت و مقبولیت خود را از دست میدهند. افراد خوب خواهان حق انتخاب بیشتر، مسئولیت بیشتر و لذت بیشتری در زندگی خود هستند که محیط کار را نیز در بر میگیرد.
- سبک رهبری عملکرد را تعیین میکند و سبک کوچینگ بالاترین عملکرد را ارائه میدهد: رابطه بین عملکرد و سبک رهبری به خوبی مستند شدهاست (برای بحث بیشتر در این زمینه به فصل قبل مراجعه کنید). کدام کسبوکاری است که عملکرد بهتری نخواهد؟ این موضوع به لحاظ فکری در سازمانها، چه در بخش دولتی و چه خصوصی، به طور گسترده پذیرفته شدهاست، اما آنها همچنان در نهادینهسازی و تجسم رفتارهایی که از آنها دفاع میکنند، با دشواری مواجهند. در بسیاری از موارد، هم رهبران و هم پیروان تبانی میکنند تا در برابر تغییر مقاومت کنند، حتی اگر این مقاومت به نفع هیچکدام نباشد.
- کمک به دیگران برای ساختن آگاهی، مسئولیتپذیری و در نتیجه خودباوری، سنگهای بنای قابلیتهای رهبری آینده خود آنها را میگذارد: رهبران به واسطه تعریف خود مجبورند هر روز دست به انتخاب و تصمیمگیری بزنند. برای انجام مؤثر این کار، آنها به این صفات فردی بنیادین نیاز دارند. کوچینگ، رهبران را میسازد و امروز در هر بخش، هر نهاد و هر کشوری کمبود رهبری احساس میشود.
- بستر بیرونی که سازمانها در آن فعالیت میکنند، تا حد زیادی به دلیل شرایطی خارج از کنترل شرکت یا حتی کشور، به سرعت در حال تغییر است: جهانیسازی، ارتباطات آنی، بحرانهای اقتصادی، مسئولیت اجتماعی شرکتها و مسائل عظیم زیستمحیطی تنها چند نمونه آشکار هستند و موارد بسیار دیگری نیز وجود دارند. کنار آمدن با این چالشها، به همراه خودِ سرعت تغییر، نیازمند کیفیتهای جدید رهبری است.
فصل بعد به این موضوع میپردازد که چگونه نقش «رهبر به عنوان کوچ» میتواند به دستیابی به چنین فرهنگ عملکرد بالایی کمک کند.
پانویسها#
- ۷۸. Ian Mitroff
- ۷۹. Elizabeth Denton
- ۸۰. Danah Zohar
- ۸۱. Ian Marshall