بخش سوم: تمرین کوچینگ
مهم این نیست که رهبر شوید؛ مهم این است که خودِواقعیتان شوید و از تمام
وجودتان—همهٔ استعدادها، مهارتها و انرژیهایتان—برای آشکار ساختن و تحقق
چشمانداز خود بهره ببرید.نباید از هیچچیز دریغ کنید.
—وارن بنیس
اکنون که به توالی مدل GROW از آغاز تا پایان نگاهی انداختهایم و کاربست اصول بنیادین کوچینگ را به دست گرفتهایم، زمان مناسبی است تا عمق حیاتی لازم را به آن بیفزاییم و ببینیم کوچینگ چگونه به شما کمک میکند تا با معنا و هدف در زندگیتان پیوند برقرار سازید. من با اشتیاق پیشنهاد میکنم گام در این راه بگذارید؛ چرا که طلای ناب و گنج راستین درست در همینجاست. هرچند شاید یافتن معنا و هدف کاری دلهرهآور به نظر برسد، اما این سفر کاملاً در دستان شما و زیر مهار خودتان است.
در فصل نخست اشاره کردم انسانهای خودشکوفا در جستجوی معنا و هدف هستند و اغلب آن را در یاری رساندن به دیگران، جامعهٔ محلی، یا سراسر جهان مییابند. روزبهروز افراد بیشتری نشان میدهند که هماناندازه که به خود اهمیت میدهند، به عدالت و گرفتاریها و دردهای دیگران نیز توجه دارند. این تمایلات دگرخواهانه و نوظهور همچنین باعث شدهاست تا آنها اخلاق و ارزشهای شرکتی و انگیزهٔ سودآوریِ صِرف را زیر سؤال ببرند. اینکه نوع بشر با چه میزان از موفقیت و پایداری به چالشهای بیرونی پاسخ میدهد، مستقیماً به میزان پیوند و همنوایی ما با درون خودمان بازمیگردد. اصلاً اتفاقی نیست که شرکت گوگل نام مؤسسهٔ رهبری خود را «جستجو در درون خویشتن» گذاشته است؛ و تصادفی نیست که وارن بنیس، پیشگام حوزهٔ رهبری، میگوید رهبری رسیدن به جایگاه یک رهبر نیست، بلکه رسیدن به خودِ واقعی است.
هم رهبری که سبک کوچینگ دارد و هم کوچ حرفهای، در پی آزادسازی پتانسیلها برای رساندن عملکرد به بیشترین حد ممکن هستند؛ رهبران در پی آزادسازی پتانسیل تیمهایشان و کوچها در پی شکوفایی استعدادهای مراجعان خود. نگاهی به واقعیتهای کنونی دنیای کسبوکار نشان میدهد چرا پرداختن به این موضوع اینچنین فوری و حیاتی است.
جنگ بر سر استعدادها#
عنوان جمعبندیکنندهٔ مقالهای درفایننشال تایمز چنین بیان میکند: «پیوند دوباره با ارزشهای بنیادین: در عصر نوین کسبوکار، طمع دیگر چیز خوبی نیست؛ کارکنان فراتر از مجموع اعضای خود هستند؛ معنویت در کسبوکار: استیون اوورِل به جستجو برای یافتن برترین مزیت رقابتی میپیوندد و درمییابد شرکتها در تلاشند تا به کارکنان معنا و هدف ببخشند.» حقوقهای بالا بهتنهایی برای حفظ و بهکارگیری برترین استعدادها دیگر کافی نیست. کِن کوستا، نایبرئیس وقت گروه بانکداری یو اس بی واربرگ، میگوید: «ناامیدی و سرخوردگی را میتوان بهوضوح دید. این سرخوردگی خود را در بیثباتی، سردرگمی و نبودِ احساس خشنودی نشان میدهد و در پایان، افراد را به ترک سازمان سوق میدهد. شمار بیشتری از کارکنان سازمان را رها میکنند تا در بخشهای داوطلبانه و عامالمنفعه کار کنند… در آخرین دورهٔ استخدام دانشآموختگان که برگزار کردیم، شمار چشمگیری از متقاضیان پرسیدند: سیاستهای شما در قبال مسئولیت اجتماعی چیست؟ چنین چیزی در گذشته هرگز رخ نداده بود.» آیا کسبوکارها هم میتوانند با همان بحران معنایی دستوپنجه نرم کنند که اکنون بسیاری از انسانها گرفتار آنند؟ باور من بر این است که بله، میتوانند و چنین بحرانی را هم از سر میگذرانند. و آیا این موضوع میتواند باز هم گستردهتر باشد؟ آیا دنیای شرکتها، یا اصلاً خود جهان، در حال نزدیک شدن به یک بحران جمعی معناست؟ نشانههای آشکار فراوانی در این زمینه به چشم میخورد. شاخصهای اقتصادی و سیاسی دیگر پیامهای روشنی از آنچه در حال رخ دادن است به ما نمیدهند. محیط زیست، چشمانداز لرزان اقتصادی و سیاسی، و افول اخلاق شرکتی، چالشهای بیدرنگ و بیسابقهای پیش پای کسبوکارها نهادهاند؛ اما کسبوکارها در الگوهای قدیمی خود و در کشاکش نیاز به مدیریت بحرانهای آنی، فلج و زمینگیر شدهاند و پاسخی به این چالشها نمیدهند. از نگاه بسیاری از مردم، بحرانی بزرگتر هماکنون از راه رسیده و انکار آن نیز بسیار همهگیر است.
اقتصادی در خدمت انسانها#
بسیاری بر این باورند که چرخشی بنیادین در نگرش و نقش کسبوکارها ناگزیر است و در حقیقت این تحول، در ابعادی بزرگ و زیر فشار خواستِ مردم، هماکنون آغاز شدهاست. مردم با صدای رسا نشان میدهند که دیگر خدمتگزاری و بردگی برای اقتصاد را برنمیتابند؛ بلکه میخواهند اقتصاد را به خدمت انسانها درآورند. آیا این تحول از رهگذر سلسلهای از اصلاحات و تعدیلهای برنامهریزیشده رخ خواهد داد—با آموختن شرکتها در پذیرش مسئولیت، و درک معنا و هدف راستین خویش—یا اینکه شرکتها همچنان به تعقیب کورکورانهٔ ثروت به هر قیمتی ادامه خواهند داد، تا روزی که به بنبست و سنگر دفاعی مردم عادی با خواستها و آرمانهای والاتر برخورد کنند؟ سازمانی با چشمانداز معنادار، نهتنها همگام با روحیه و خواست جامعه گام برمیدارد، بلکه قدمی فراتر و جلوتر از آن حرکت میکند؛ بهویژه به این دلیل که پی بردهاست در برابر کل جامعه مسئولیت دارد.
دگرگونی نقش کسبوکار#
ما اکنون شاهد آغاز دگرگونی در نقش کسبوکارها هستیم. جان براون، مدیرعامل پیشین شرکت بریتیش پترولیوم، در کتاب تازهٔ خود به ناماتصال چنین نوشتهاست:
در عصری سرشار از شفافیت بیوقفه و همهجانبه، جهان انتظارات بسیار بیشتری از بخش خصوصی دارد… پاداشی عظیم در انتظار شرکتهایی است که تصمیم میگیرند با احترام، اصالت و شفافیت به پیشواز این مطالبات تازه بروند و نیازهای جامعه را به بخشی از مدل کسبوکار خویش تبدیل کنند.
کلود اسماجا از مجمع جهانی اقتصاد نوشت:
شرکتهای خصوصی باید حس گستردهتر و نیرومندتری از مسئولیت اجتماعی شرکتی را از خود نشان دهند. و ما باید به صداهای مسئولیتپذیرِ «جامعهٔ مدنیِ» نوین گوش فرادهیم… خیزش سازمانهای مردمنهاد (NGOها) همچنین بازتابی از سرخوردگی و ناامیدی فزایندهٔ مردم از همهٔ نهادهاست؛ از جمله دولتها، شرکتها، سازمانهای بینالمللی و رسانهها.
مایکل هیرش از مجلهٔنیوزویک نیز بیان کرد که این مناقشه و گفتگو، امروزه کمتر دربارهٔ «خصوصیسازی بخش دولتی» است و بیشتر به عکسِ آن، یعنی «عمومیسازی و اجتماعیکردنِ بخش خصوصی» میپردازد.
موج بعدی تکامل#
جهانیشدن و ارتباطات پیوسته و آنی در سراسر گیتی، مرزهای مکانی و زمانی میان «ما» و «آنها» را کمرنگ ساختهاست. بدینسان، هم نیروهای بیرونی و هم رشد درونیِ ما دستبهدست هم دادهاند تا سدها را فرو ریزند و ما را ترغیب کنند تا سرنوشت مشترکی را که همهٔ انسانها در آن سهیماند—و مسئولیت مشترکی که در قبال آن دارند— بپذیریم و در آغوش کشیم. سرانجام، این همان واپسین سطح از هرم مازلو است که با ذهنیتِ وابستگی متقابل پیوند خورده است: «همهٔ ما با هم در یک کشتی سواریم.»
بازتاب واقعیت درونی در واقعیت بیرونی#
دگرگونیهایی در واقعیت بیرونی ما در حال رخ دادن است که همتای آگاهی فزایندهٔ ما از واقعیت درونیمان به شمار میآید. سرمایهگذاری جهانی در آنچه «صندوقهای سرمایهگذاری اخلاقی» نامیده میشود با شتاب رو به افزایش است؛ تبعیض جنسیتی و نژادپرستی که پیشتر در بسیاری از محیطهای کاری امری عادی و ریشهدار بود، اکنون بهطور گسترده محکوم میشود؛ و تعهد به مسئولیت اجتماعی شرکتی و گزارشدهیِ سهگانه (سود، انسان، سیاره) روزبهروز بیشتر پذیرفته و به کار گرفته میشود.
پیشران این تغییرات، تودهٔ مردم عادی هستند که خواهان حق نظر و سهم بیشتری در نحوهٔ رفتار با خود در محیط کار و از سوی کسبوکارها میباشند. با این همه، تغییرات اقلیمی نیز پیامهای تکاندهنده و سختی دربارهٔ ارزشها، رفتارها و مسئولیتهایمان در بستر جهانی به همهٔ ما، و بهویژه به کسبوکارها، میفرستد. افزون بر این، پیامدهای بالقوهٔ دامداری فشرده و صنعتی، سوختهای زیستی و دستکاری ژنتیکی محصولات کشاورزی، همگی ارزیابی دوباره و بنیادینی را در روشهای کشاورزی ناگزیر ساختهاند که بسیار فراتر از قلمرو و دغدغهٔ صِرف «دوستداران طبیعت» است. سرپل و آوردگاه بعدی چه خواهد بود؟ به احتمال فراوان در عرصهٔ محیط زیست خواهد بود؛ اما نمیدانیم این ضربه دقیقاً از کجا فرود میآید، چرا که سامانههای مهارگر و تعادلیِ طبیعت در حال فروپاشیاند و ما اکنون از نقطهای که واکنشها در آن قابلپیشبینی بودند عبور کردهایم. نقطهٔ بعدی، نقطهٔ بیبازگشت است. بزرگترین دغدغه و نگرانی این است که به نظر میرسد این بحران، بسیار جدیتر از آن چیزی است که پاسخهای کوتاهمدت و کاملاً ناکافی رهبران سیاسی و شرکتها نشان میدهند.
معنا و هدف در سازمانها#
با تمام آنچه در جریان است، جای هیچ شگفتی نیست که موضوع معنا و هدف روزبهروز بیشتر از سوی افرادی که در سازمانها با آنها کار میکنیم پیش کشیده شود؛ موضوعی که ریشه در اشتیاق به گریز از جهانی دارد که بسیاری آن را دنیای بیمعنای شرکتی میدانند. یک کوچ بارها میشنود که مراجع با افسوس از این فضا گلایه دارد و از تغییر شغل سخن میگوید؛ اما هوشیار باشید و فریب وسوسهٔ تغییر شکلها و ساختارهای بیرونی را نخورید—این «آگاهی» است که باید دگرگون شود.
تفاوت میان معنا و هدف#
در فصل ۶ بیان کردم که با ارتقای سطح آگاهی، میتوانیم هدف خود را کشف کرده و ارتباط عمیقتری با آن برقرار سازیم. از معنا و هدف چنان سخن میگویند که گویی به یکدیگر گره خوردهاند، اما این دو یکی نیستند و باید میانشان تمایز قائل شد. معنا، اهمیت و برداشتی است که ما در نگاه به گذشته به یک رویداد یا اقدام نسبت میدهیم؛ در حالی که هدف، قصد و نیت ما برای آغاز یک مسیرِ عمل است. معنا عمدتاً جنبهای روانشناختی دارد، در حالی که هدف، مفهومی معنوی و وجودی است. برای دقت بیشتر، بهتر است مشخص سازیم منظورمان معناست، یا هدف، یا هر دو. بیایید این موضوع را در پیوند با دو حوزه بررسی کنیم:
- یافتن معنا و هدف در زندگی خویش.
- یافتن معنا و هدف در موقعیتهایی که روزانه پدید میآیند.
پردهبرداری از معنا و هدفِ خود#
یکی از باورهای راهنمای شرکتمشاوران عملکردکه هستهٔ بنیادین کوچینگ به شمار میرود این است: «انسانها را در همان نقطهای که ایستادهاند ملاقات کنید.» هرگاه کسی را در همان نقطه و موقعیتی که هست پذیرا شدید، میتوانید با او همراه و همگام شوید تا هر اندازه که خود مایل است به پیش برود. این یک همراهی و شراکت تمامعیار است؛ شراکتی که به گشایش آگاهی در سفر تکامل هوشیاری احترام میگذارد. در ادامه تمرینی آمدهاست که میتوانید همین اکنون برای کاوش در معنا و هدفِ خود به انجام رسانید:

از خلال پاسخهایتان به این پرسشها، کمکم ردپایی از معنا و هدفِ خود را حس خواهید کرد. این کاوش ردپایی از خردهنانها پیش پای شما میگذارد—ردی که میتوانید با دنبال کردن آن، معنا و هدف راستین خود را در زندگی بیابید. همزمان با اینکه جزئیات بیشتری از این تصویر در ذهنتان جان میگیرد، آنها را به روی کاغذ بیفزایید. نخستین گام را در این سفر بردارید و از آن بخش از وجودتان که پتانسیل بیپایان شماست بخواهید تا این مسیر را در کنار شما خلق کند.
از قربانی تا آفریننده#
بزرگترین گام در مسیر دستیابی به معنا و هدف این است که دریابید در نهایت، «واقعیت کنونی شما، همان فرصت طلایی شماست». این یعنی گام برداشتن از جایگاه «قربانیِ سرنوشت بودن» به سوی «آفرینندهٔ تقدیر بودن». کوچینگ به مراجع قدرت میبخشد تا مسئولیت وضعیت کنونیاش را بپذیرد، انتخاب کند که چگونه با آن روبرو شود، و دست به اقدام بزند تا پدیدهها را بیافریند یا دگرگون سازد و در نهایت، چیزی با معنا و مفهوم والاتر خلق کند.
این تمرین را امتحان کنید:

چنین تمرینی میتواند زاویهٔ دیدی فوقالعاده چالشبرانگیز نسبت به رویدادهای زندگی شما بگشاید. با این حال، پرسشهایی از این دست به شما امکان میدهند تا بهتمامی از پیلهٔ قربانیِ سرنوشت بودن بیرون بیایید و به آفرینندهٔ تقدیر خود بدل شوید؛ امری که به آفرینش معنا و هدف در تکتک لحظات زندگیتان یاری خواهد رساند. کارل یونگ میگوید: «آنچه در برابرش مقاومت میکنی، پابرجا میماند.» اگر نمیخواهید همان چالشها بارها و بارها در کار، زندگی و روابطتان سر برآورند، شما را تشویق میکنم که رو در رو با چالشهایی که به زندگیتان میآیند روبرو شوید.
کشف معنا و هدف در محیط کار#
بیایید این مبحث را به کاری که تاکنون در فصلهای پیشین انجام دادهایم پیوند بزنیم. در گفتگوهای کوچینگی که از فصل ۱۰ آغاز شد، میشل و سام را دیدیم که در پروژهٔ سامیت در کنار یکدیگر کار میکردند. اگر قرار بود میشل همراه با سام عمیقتر به مقولهٔ معنا و هدف بپردازد، این گفتگو چه شکلی به خود میگرفت؟
اینها نمونهپرسشهایی هستند که میشل میتوانست مطرح کند:
- «سام، متوجه شدم اجازه میدهی رفتار یوهان و کاترین ماشهٔ خشم و رفتارهای واکنشیات را بکشد. خودت چه نکتهای را دربارهٔ این موضوع متوجه میشوی؟»
- «اگر قرار بود حدس بزنی، میگفتی ریشه و سرچشمهٔ تحریک شدن این واکنش در تو چیست؟»
- «اگر میتوانستی حق انتخاب داشته باشی، به این رفتار چه واکنشی نشان میدادی؟»
- «چه عاملی به تو توانایی میدهد تا واکنشی متفاوت را برگزینی؟»
- «انتخاب یک واکنشِ متفاوت، چه ارزش و اهمیتی برایت دارد؟»
- «این تغییر چه اثری بر کل زندگیات خواهد گذاشت؟»
در حقیقت، اگر از این زاویه بنگریم، پروژهٔ سامیت همان سکویی است که سام از طریق آن پتانسیلهای نهفتهٔ خویش را شکوفا میکند؛ آنچه او باید انجام دهد، درک این حقیقت و یافتن معنا و هدف درونیِ نهفته در دل این پروژه است. بیگمان، توجه او باید به این سمتوسو کشیده شود، و انسانی که سام اشتیاق دارد به او تبدیل شود، بخشی از مسیر پیشرفت شغلی اوست. این اتفاق میتوانست از طریق نشستنِ میشل در کنار او در همان آغاز همکاری رخ دهد تا چشمانداز او را نسبت به آنچه میخواهد از رهگذر رهبریاش در کار و زندگی به دست آورد، بکاوند.
با این حال، در اینجا یک نکتهٔ هشدارآمیز لازم است: به عنوان یک کوچ یا رهبری که سبک کوچینگ را برگزیدهاست، منطقی است که پیش از هدایت مراجع به این ساحت پیشرفته، نخست معنا و هدف خودتان را کاویده باشید و آفرینش سرنوشت خویش را آغاز کرده باشید. یکی دیگر از اصول بنیادین و کلیدی کوچینگ این است: هرگز سوالی را از مراجع خود نپرسید که خودتان حاضر به پاسخ دادن به آن نیستید—یا تاکنون پاسخی برای آن در درون خود نیافتهاید.
آموزش مهارتهای پیشرفتهٔ کوچینگ فراتر از گنجایش این کتاب است؛ بنابراین در حال حاضر این بحث را همینجا وامیگذارم، اما یک کوچ حرفهای یا رهبری که آموزشهای پیشرفتهٔ کوچینگ را گذرانده باشد، قادر خواهد بود چنین کاوش عمیقی را تسهیل کند و به پیش ببرد.
پانویسها#
- ۱۵۶. Warren Bennis
- ۱۵۷. Search Inside Yourself
- ۱۵۸. Stephen Overell
- ۱۵۹. Ken Costa
- ۱۶۰. UBS Warburg
- ۱۶۱. Connect
- ۱۶۲. Claude Smadja
- ۱۶۳. Michael Hirsh
- ۱۶۴. Newsweek