دانشنامه پارس مسترزپارس مسترز ایران toastmasters.ir ↗

کوچینگ برای عملکرد

فصل ۷: پرسش‌های قدرتمند

فهرست این صفحه

بخش سوم: تمرین کوچینگ

دستور دادن یا پرسیدن پرسش‌های بسته، افراد را از تفکر کردن بی‌نیاز می‌کند.

پرسش‌های باز، افراد را وادار می‌کنند تا برای خودشان فکر کنند.

این پرسش‌ها هستند — نه دستورالعمل‌ها یا توصیه‌ها — که بهترین شکلِ آگاهی و مسئولیت‌پذیری را ایجاد می‌کنند. البته اگر هر پرسشِ دم‌دستی‌ای کارساز بود، کار بسیار ساده می‌شد؛ اما چنین نیست. ما باید اثربخشی انواعِ مختلفِ پرسش را بررسی کنیم. برای این کار، از یک تمثیلِ ساده در ورزش استفاده می‌کنم. از هر کسی بپرسید رایج‌ترین دستورالعمل در هر ورزشِ توپی چیست، به شما خواهند گفت: «چشمت به توپ باشد.»

در تمام ورزش‌های توپی، تماشای توپ قطعاً بسیار مهم است، اما آیا فرمانِ «توپ را نگاه کن» واقعاً شما را وادار به انجام این کار می‌کند؟ خیر. اگر چنین بود، تعداد بیشتری از ما در ورزشِ خود عملکرد بهتری داشتیم. همه می‌دانیم که گلف‌بازها وقتی آرام هستند، توپ را محکم‌تر و مستقیم‌تر می‌زنند، اما آیا فرمانِ «آرام باش» باعث می‌شود گلف‌باز احساس آرامش بیشتری کند؟ خیر، احتمالاً او را منقبض‌تر و عصبیتر خواهد کرد.

اگر دستور دادن به فرد برای انجام آنچه باید انجام دهد نتیجهٔ دلخواه را تولید نمی‌کند، پس چه چیزی نتیجه می‌دهد؟ بیایید یک پرسش را امتحان کنیم:

  • «آیا به توپ نگاه می‌کنی؟» چه واکنشی به آن نشان خواهید داد؟ شاید واکنشی تدافعی، و احتمالاً دروغ خواهید گفت؛ درست همان‌طور که در مدرسه وقتی معلم از شما می‌پرسید آیا حواستان جمع است، دروغ می‌گفتید.
  • «چرا به توپ نگاه نمی‌کنی؟» باز هم واکنشی تدافعی — یا اگر آن‌قدرها گرایش به تحلیل داشته باشید، کمی تحلیل: «دارم نگاه می‌کنم»، «نمی‌دانم»، «چون داشتم به نحوهٔ دست‌گرفتنم (گریپ) فکر می‌کردم»، یا از همه صادقانه‌تر: «چون داری حواسم را پرت می‌کنی و مرا عصبی می‌کنی.»

این‌ها پرسش‌های چندان قدرتمندی نیستند، اما اثرِ پرسش‌های زیر را در نظر بگیرید:

  • توپ وقتی به سمت شما می‌آید، به چه سمتی می‌چرخد؟
  • این بار وقتی توپ از تور عبور می‌کند چقدر ارتفاع دارد؟
  • این بار، هر بار، پس از زمین خوردن، سریع‌تر می‌چرخد یا کندتر؟
  • وقتی برای اولین بار می‌بینید توپ به چه سمتی می‌چرخد، چقدر با حریف شما فاصله دارد؟

این پرسش‌ها از دسته‌ای کاملاً متفاوت هستند. آن‌ها چهار اثرِ مهم ایجاد می‌کنند که پرسش‌ها و دستوراتِ دیگر ایجاد نمی‌کنند:

  1. این نوع پرسش، بازیکن را مجبور می‌کند که به توپ نگاه کند. پاسخ دادن به پرسش بدون این کار امکان‌پذیر نیست.
  1. بازیکن برای ارائهٔ پاسخِ دقیقی که پرسش مطالبه می‌کند، باید روی سطحی فراتر از حدِ نرمال تمرکز کند؛ و این کار ورودیِ باکیفیت‌تری فراهم می‌سازد.
  1. پاسخ‌های مورد انتظار توصیفی هستند نه قضاوت‌گرانه، بنابراین هیچ خطری برای سقوط به سمت خودانتقادی یا آسیب به عزت‌نفس وجود ندارد.
  1. این کار مزیتی به نام حلقه‌ی بازخورد برای کوچ به همراه دارد؛ کوچ قادر است صحتِ پاسخِ بازیکن و در نتیجه کیفیتِ تمرکزِ او را راستی‌آزمایی کند.

بنابراین، پرسش‌های قدرتمند، تفکرِ فعال و متمرکز، دقت و مشاهده را تقویت می‌کنند. این مسئله انسان را به این فکر وا می‌دارد که چرا همهٔ آن مربیانِ ورزشی همچنان بر دادنِ چنین دستورالعملِ ناکارآمدی مانند «چشمت به توپ باشد» اصرار دارند. احتمالاً دو دلیلِ اصلی برای این کار وجود دارد: آن‌ها هرگز به این موضوع که آیا این کار اثرگذار است یا خیر فکر نکرده‌اند، چرا که همیشه کار به همین منوال انجام شده‌است؛ و دیگر اینکه آن‌ها بیشتر نگرانِ حرفی هستند که خودشان می‌زنند تا تأثیری که روی شاگردشان می‌گذارد.

قلبِ کوچینگ#

کمی وقت صرف کردم تا این عملِ ظاهراً سادهی تماشای توپ را بررسی کنم تا از طریق یک تمثیلِ ساده، قلبِ تپنده‌ی کوچینگ را به تصویر بکشم. شما باید تأثیری را که می‌خواهید ایجاد کنید درک کنید — یعنی آگاهی و مسئولیت‌پذیری — و بدانید برای ایجادِ آن تأثیر چه باید بگویید یا انجام دهید. مطالبه‌ی صرفِ آنچه می‌خواهید بی‌فایده است؛ شما باید پرسش‌های قدرتمند بپرسید.

من یک مثال ورزشی زدم، اما این کار در محیط کار چگونه عمل می‌کند؟ یک مثالِ خوب از جلسه‌ی کوچینگِ فردی با یک مدیر عملیات به دست می‌آید که مدیریت ۱۸۰ نفر را بر عهده داشت. این مدیر (که او را استفان می‌نامیم) متوجه شد که افراد، آن چیزی را که او در ذهن داشته و فکر می‌کرده درخواست کرده‌است، تحویل نمی‌دهند. او با استفاده از اصولِ مثال ورزشی‌ای که شرح دادم — مبنی بر اینکه پرسش‌های کوچینگ توجه را برای پاسخ دادن الزامی می‌کنند، توجه را برای دقت متمرکز می‌سازند، و حلقه‌ی بازخورد ایجاد می‌کنند — کنجکاو شد که ببیند چه اتفاقی دارد می‌افتد تا آگاهی خود را بالا ببرد. او با کنجکاوی و پرسیدنِ سوالات، متوجه شد که اعضای تیم چه چیزی را می‌شنوند و توانست در راستای پر کردن این شکاف با آن‌ها کار کند. او این تمرین را «آنچه می‌خواستم و آنچه گرفتم» نامید و در جلسات کوچینگِ بعدی‌اش به‌طور منظم درباره‌ی آن بحث کرد. در نتیجه، او شاهدِ ارتقای عملکرد در دو حوزهی متمایز بود: نظافتِ محیطِ کاری و کیفیتِ کارهای کتبیِ مدیریت بهبود یافت. این همان مثالِ ورزشی در عمل در محیط کار است — هنگامی که استفان سطح متفاوتی از آگاهی را درباره‌ی آنچه در حال رخ دادن بود پیدا کرد، واکنشِ متفاوتی نشان داد. او در پایانِ فرآیندِ کوچینگ، درباره‌ی تأثیرِ این کوچینگ روی خودش تأمل کرد: «حسِ بهتری دارم، من و تیمم بسیار هماهنگ‌تر هستیم و دیگر ناامید نمی‌شوم و وسوسه نمی‌شوم که کار را خودم انجام دهم.»

Stefan این مثال‌ها احتمالاً برای متقاعد کردنِ شما کافی هستند که آگاهی و مسئولیت‌پذیری از طریق «پرسیدن» بهتر از «گفتن» ارتقا می‌یابند. بنابراین نتیجه گرفته می‌شود که شکلِ اصلیِ تعاملِ کلامی از سوی یک کوچِ خوب، در قالب جملات پرسشی است. یکی از ویژگی‌های کلیدیِ سبکِ رهبریِ کوچینگی، تواناییِ پرسیدنِ پرسش‌های قدرتمندی است که توجه را متمرکز کرده و وضوح ایجاد می‌کنند؛ پرسش‌هایی که خودباوری و خودبرانگیختگیِ مراجعان را افزایش می‌دهند؛ و پرسش‌هایی که به مراجعان کمک می‌کنند یاد بگیرند، رشد کنند و به موفقیت دست یابند. اکنون باید بررسی کنیم که چگونه پرسش‌های قدرتمند را ساختاردهی کنیم.

کارکردِ پرسش‌ها#

پرسش‌ها معمولاً با هدفِ استخراجِ اطلاعات پرسیده می‌شوند. ممکن است برای حل یک مسئله برای خودتان به اطلاعات نیاز داشته باشید، یا اگر در حال ارائهٔ مشاوره یا راه‌حل به شخصِ دیگری هستید. با این حال، اگر یک کوچ هستید، اطلاعاتِ موجود در پاسخ‌ها معمولاً به نفعِ شما نیست و لزوماً نیازی نیست کامل باشد. شما فقط باید بدانید که مراجع اطلاعاتِ لازم را در اختیار دارد. پاسخ‌هایی که مراجع می‌دهد، به شما (به عنوان کوچ) مسیری را نشان می‌دهد که باید با پرسش‌های بعدی دنبال کنید، در حالی که هم‌زمان به شما امکان می‌دهد نظارت کنید که آیا مراجع در مسیری سازگار با هدفِ گفتگو، یا دستورکارِ مراجع و اهدافِ سازمان، حرکت می‌کند یا خیر.

پرسش‌های باز#

پرسش‌های بازی که نیازمندِ پاسخ‌های توصیفی هستند، آگاهی را ارتقا می‌دهند؛ در حالی که پرسش‌های بسته برای دقت بیش از حد مطلق هستند و پاسخ‌های بله یا خیر، درِ کشفِ جزئیاتِ بیشتر را می‌بندند. آن‌ها حتی فرد را وادار نمی‌کنند مغز خود را درگیر کند. پرسش‌های باز برای ایجاد آگاهی و مسئولیت‌پذیری در فرآیند کوچینگ بسیار مؤثرترند.

موارد زیر همگی پرسش‌های باز هستند:

  • چه چیزی را می‌خواهی به دست بیاوری؟
  • در حال حاضر چه اتفاقی در جریان است؟
  • دوست داری چطور باشد؟
  • چه چیزی مانعِ توست؟ چه چیزی به تو کمک می‌کند؟
  • چه مشکلاتی ممکن است وجود داشته باشد؟
  • چه کاری از دستِ تو ساخته‌است؟
  • چه کسی می‌تواند به تو کمک کند؟
  • کجا می‌توانی اطلاعاتِ بیشتری پیدا کنی؟
  • چه خواهی کرد؟

واژگانِ پرسشی#

قدرتمندترین پرسش‌ها برای ارتقای آگاهی و مسئولیت‌پذیری با کلماتی شروع می‌شوند که به دنبالِ کمیت‌سنجی یا گردآوریِ حقایق هستند؛ کلماتی مانند «چه چیزی»، «چه زمانی»، «چه کسی»، «چقدر» و «چه تعداد». استفاده از کلمهٔ «چرا» توصیه نمی‌شود، زیرا اغلب دلالت بر انتقاد دارد و واکنشی تدافعی برمیانگیزد. همچنین، کلماتِ «چرا» و «چگونه»، اگر با محدودیت و قید همراه نباشند، هر دو تفکرِ تحلیلی ایجاد می‌کنند که می‌تواند نتیجهٔ عکس بدهد. تحلیل (تفکر) و آگاهی (مشاهده) دو حالتِ ذهنیِ متفاوتی هستند که عملاً غیرممکن است بتوان آن‌ها را به‌طور هم‌زمان با اثربخشیِ کامل به کار گرفت. اگر گزارشِ دقیقِ حقایق مورد نیاز باشد، بهتر است تحلیلِ اهمیت و معنای آن‌ها موقتاً به تعویق بیفتد. اگر واقعاً نیاز دارید چنین پرسش‌هایی بپرسید، پرسش‌های «چرا» بهتر است به شکلِ «دلایلِ … چه بود؟» بیان شوند و پرسش‌های «چگونه» به شکلِ «مراحلِ … چیست؟» این روش‌ها پاسخ‌های مشخص‌تر و مبتنی بر واقعیت تری ایجاد می‌کنند.

تمرکز بر جزئیات#

پرسش‌ها باید بهصورت کلی شروع شوند و سپس به تدریج روی جزئیات متمرکز گردند. این مطالبه برای جزئیاتِ بیشتر، تمرکز و علاقهٔ مراجع را حفظ می‌کند. این نکته با تمرینِ نگاه کردن به یک فوتِ مربع از فرش به خوبی تصویر می‌شود. پس از مشاهده‌ی پرز، رنگ، طرح و شاید یک لکه، فرش دیگر جذابیتِ چندانی برای ناظر نخواهد داشت و توجه او شروع به پرسه زدن به سمت چیزهای جالب‌تر خواهد کرد. اگر به آن‌ها یک ذره‌بین بدهید، آن‌ها قبل از اینکه خسته شوند، بار دیگر با عمقِ بیشتری و برای مدت طولانی‌تری نگاه خواهند کرد. یک می‌کروسکوپ می‌تواند آن تکه فرشِ کوچک را به جهانی شگفت‌انگیز از فرم‌ها، بافت‌ها، رنگ‌ها، میکروب‌ها و حتی حشراتِ زنده تبدیل کند که برای خیره نگه داشتن چشم و ذهنِ ناظر برای دقایقِ بسیار بیشتر کافی است.

در کوچینگ نیز همین‌طور است. کوچ باید عمیق‌تر کاوش کند یا جزئیات بیشتری مطالبه کند تا مراجع را درگیر نگه دارد و آن عواملِ اغلب نیمه‌پنهانی را که ممکن است مهم باشند، به سطح هوشیاریِ او بیاورد.

تمرکزِ پرسش‌های باز را می‌توان با افزودنِ کلماتِ تک‌واژه‌ای افزایش داد، برای مثال:

  • چه چیزِ دیگری می‌خواهی؟
  • واقعاً چه چیزی می‌خواهی؟
  • دقیقًا الآن چه اتفاقی دارد می‌افتد؟
  • چه کارِ بیشتری می‌توانی انجام دهی؟
  • دقیقًا چه کاری خواهی کرد؟

پرسش‌های شما نیازی نیست دقیقاً با مثال‌های ارائه شده در اینجا مطابقت داشته باشند؛ اصول را در کلماتی بگنجانید که برای خودتان راحت‌تر و برای موقعیت مناسبتر هستند. یک عبارتِ اتفاقی مانند «بعدش چی؟» می‌تواند به جای «دقیقاً چه کاری خواهی کرد؟» عمل کند. و یکی از قدرتمندترین پرسش‌های کوچینگ به سادگی این است: «دیگر چه؟»

حوزه‌های علاقه#

پرسش‌های قدرتمند از علایق و دستورکار مراجع پیروی می‌کنند#

پس کوچ‌ها چگونه تشخیص می‌دهند که چه ابعادی از یک مسئله اهمیت دارد، به‌ویژه اگر در حوزه‌ای باشد که آن‌ها تسلط چندانی بر آن ندارند؟ اصلِ موضوع این است که پرسش‌ها باید از علاقه و جریانِ فکریِ مراجع پیروی کنند، نه از کوچ. به بیان دیگر، کوچ باید دستورکار مراجع را دنبال کند. اگر کوچ جهتِ پرسش‌ها را هدایت کند، این کار مسئولیتِ مراجع را تضعیف خواهد کرد. اما اگر مسیری که مراجع در آن پیش می‌رود به بن‌بست یا حواس‌پرتی ختم شود چه؟ اعتماد کنید که مراجع به‌زودی خودشان متوجه آن خواهند شد، یا این پرسش را بپرسید: «چه موضوعی کمک می‌کند تا در ادامه به آن بپردازیم؟»

اگر به مراجعان اجازه داده نشود مسیرهایی را که به آن‌ها علاقه دارند کاوش کنند، احتمالاً آن اشتیاق در ذهنشان باقی می‌ماند و باعث انحراف یا اختلال در خودِ کار می‌شود. هنگامی که آن‌ها علایق خود را کاوش کنند، حضور و تمرکزِ بسیار بیشتری روی هر مسیری که به عنوان بهترین راه پدیدار شود، خواهند داشت. به گونه‌ای طعنه‌آمیز، ممکن است برای کوچ باارزش باشد که روی هر جنبه‌ای که مراجع به نظر می‌رسد از آن اجتناب می‌کند، تمرکز کند. برای اینکه اعتماد و مسئولیتِ مراجع شکسته نشود، بهتر است ورود به این مسیرِ کاوش با یک جمله و به دنبال آن یک پرسش انجام شود: «متوجه شدم که شما به… اشاره نکردید. آیا دلیل خاصی دارد؟»

پرسشِ «آیا مشکلی دیگری وجود دارد؟» پاسخی مثل «نه» را به دنبال دارد، اما «چه مشکلات دیگری ممکن است وجود داشته باشد؟» تفکرِ بیشتری را برمی‌انگیزد.

فعالیتِ زیر به شما کمک می‌کند تا تأثیرِ پرسش‌های قدرتمند را تمرین کرده و دربارهٔ آن تأمل کنید و ببینید چطور می‌توانید آن‌ها را واردِ کارِ خود کنید.

نمودار یا تصویر کتاب، صفحهٔ ۸۵ فایل اصلی

نقاط کور#

گلف‌بازها و تنیس‌بازها ممکن است به نمونهٔ فیزیکیِ مرتبط با این اصل علاقه داشته باشند. یک مربیِ ورزشی ممکن است از ورزشکار بپرسد کدام بخش از ضربه یا چرخشِ خود را برای احساس کردن یا داشتنِ آگاهیِ دقیق نسبت به آن، از همه دشوارتر می‌داند. بسیار محتمل است که در این «نقطهٔ کور»، یک ناراحتیِ سرکوب‌شده یا نقص در حرکت نهفته باشد. همان‌طور که کوچ آگاهیِ بیشتری در آن حوزه طلب می‌کند، احساسِ مربوطه بازمی‌گردد و اصلاح به‌طور طبیعی و بدون نیاز به اطلاعاتِ فنی از سوی کوچ رخ می‌دهد. ویژگی‌های درمانگرِ آگاهی بسیار زیادند! متغیرهای حیاتی

گالوِی در کتاب خود با عنوان‌بازی درونیِکار می‌گوید وقتی توجه خود را روی چیزهایی متمرکز می‌کنیم که بیشترین تغییر و اهمیت را برای نتیجهٔ دلخواه ما دارند — یعنی «متغیرهای حیاتی» — تداخلِ درونیِ ما کاهش می‌یابد و عملکردمان بهبود پیدا می‌کند. برای مثال، او نقل می‌کند که خستگی، استرس و رنجش نسبت به سرپرستان، منجر به «امتیازاتِ پایینِ ادب و خوش‌رویی» در میان اپراتورهای خدماتِ مشتریِ شرکت ای تی اند تی شده بود. او به جای اینکه به اپراتورها بگوید باادب‌تر باشند، آن‌ها را کوچ کرد تا دو متغیرِ حیاتی برای ادب را شناسایی و کاوش کنند: اینکه چگونه گوش می‌دهند و چگونه صحبت می‌کنند. آن‌ها بازی‌ای انجام دادند که مستلزمِ آن بود به صدای مشتری دقیق‌تر گوش دهند و تأثیرِ پاسخ‌های خود را بر شادابیِ مشتری ردیابی کنند. امتیازاتِ خوش‌روییِ آن‌ها افزایش یافت؛ و در نتیجهٔ افزایشِ آگاهی، اعتمادبه‌نفس و لذتِ آن‌ها، سرعت و دقتشان نیز بهبود پیدا کرد.

از پرسش‌های جهت‌دار و انتقاد پرهیز کنید#

پرسش‌های جهت‌دار، که پناهگاهِ بسیاری از کوچ‌های ضعیف آموزش‌دیده‌است، نشان می‌دهد که کوچ به آنچه تلاش می‌کند انجام دهد، باور ندارد. مراجع به‌سرعت متوجه این موضوع خواهد شد و اعتماد کاهش می‌یابد. برای کوچ بهتر است به مراجع بگوید که پیشنهادی برای ارائه دارد، تا اینکه بخواهد مراجع را به آن سمت هدایت و دستکاری کند. همچنین باید از پرسش‌هایی که دلالت بر انتقاد دارند پرهیز کرد، مانند: «آخه چرا همچین کاری کردی؟»

به طور خلاصه، پرسش‌های قدرتمند:

  • آگاهی و مسئولیت‌پذیری ایجاد می‌کنند
  • از علایقِ مراجع پیروی می‌کنند
  • خلاقیت و توانمندی را الهام می‌بخشند
  • امکانات و چشم‌انداز را افزایش می‌دهند
  • هدف‌گرا و راه‌حل‌محور هستند
  • بدون قضاوت هستند

The Inner Game of Work

  • توجه، تفکر و مشاهده را الزامی می‌کنند
  • درجهٔ بالاتری از تمرکز، جزئیات و دقت را مطالبه می‌کنند
  • پاسخ‌هایی را مطالبه می‌کنند که کیفیتِ تفکر، عملکرد و یادگیری را نشان دهند
  • حمایت‌گر و چالش‌برانگیز/انگیزش‌بخش هستند
  • حلقهٔ بازخورد ایجاد می‌کنند

«کیسهٔ پرسش‌های شماره ۴» شامل فهرستی از ۱۰ پرسشِ قدرتمندِ برتر است که من پیوسته آن‌ها را در کوچینگ مفید یافته‌ام. بدون شک شما نیز از تجربهٔ کوچینگِ خود، مجموعه‌ای از پرسش‌های خود را انباشته خواهید کرد. بیش از همه، آن‌ها باید اصیل باشند.

پانویس‌ها#

  • ۱۰۴. AT&T

پارس مسترز ایران — با هم، رساتر سخن می‌گوییم.

© ۱۳۹۷ پارس مسترز ایران. تمامی حقوق محفوظ است. پارس مسترز ایران، نشان (لوگوی) پارس مسترز ایران و تمامی علائم تجاری و حقوق نشر مربوط به پارس مسترز ایران، دارایی انحصاری این سازمان است و استفاده از آن‌ها تنها با کسب اجازه مجاز است.

toastmasters.ir • docs.toastmasters.ir • کد منبع با مجوز MIT