بخش اول: افقی فراتر؛ کوچینگ فراتر از کوچینگ است
توانمندسازی فرهنگ کوچینگ، عملکرد بالا میآفریند#
اتخاذ سبک رهبری کوچینگی از سوی مدیران یا بهرهگیری آنان از کوچینگ فردبهفرد (۱: ۱)، چه پیامدهایی برای سازمانها دارد؟ بیتردید این رهبران شرایط لازم را برای شکلگیری یک فرهنگ عملکرد بالا فراهم میآورند. مسیر تکامل گونهٔ بشر به مرحلهای رسیدهاست که در آن، ساختارهای سلسلهمراتبی گذشته جای خود را به الگوی نوینی از «رهبری تفویضشده» و «مسئولیتپذیری جمعی» میدهند. آیا رشد شتابان حرفهٔ کوچینگ به این سبب نبوده است که به نیازی فراگیرتر، یعنی «مسئولیتپذیری فردی» —که دستاورد بنیادین آن است—پاسخ میدهد؟ آیا ممکن است کوچینگ به منزلهٔ مامایی برای زایش عصری نو ظهور کرده باشد، یا این برداشتی بیش از حد آرمانی است؟ آیا تنها عامل محدودکنندهٔ ما، وسعت چشمانداز و باورهای محدودکنندهٔ خودمان نیست؟
کوچینگ فراتر از خود کوچینگ است#
پیمایش چالش مدیرانعامل در سال ۲۰۱۶ از سوی مؤسسهٔد کانفرنس بورد نشان میدهد که جذب و حفظ استعدادهای برتر و پرورش نسل آیندهٔ رهبران، دو دغدغهٔ نخست و بسیار فوری مدیرانعامل در سطح جهان است. این دادهها نویدبخش وقوع تغییر است؛ امروزه سرمایهٔ انسانی بهگونهای گسترده یکی از اثرگذارترین ارکان پایداری عملکرد و رشد سازمانها شمرده میشود. در مقیاسی کلانتر، ثروت و نفوذ شرکتها به نقطهای رسیدهاست که در رویارویی با بحرانهای بزرگ اجتماعی و زیستمحیطی روزگار ما، چه بسا قدرتی فراتر از دولتها یافتهاند. مَنی آمادی، مدیرعامل مؤسسهٔ ای ادوایزوری اند سی، بر این واقعیت دست میگذارد:
«بار ناشی از زیربناهای اقتصادی چنان سنگین شدهاست که دولتها بهتنهایی توان برآوردن تعهدات اجتماعی خود را ندارند. در نقطهٔ مقابل، دامنهٔ قدرت و ضریب نفوذ بنگاههای اقتصادی امروزه فوقالعاده چشمگیر است.» حکم منطق این است که رهبران کسبوکار نقشی بیبدیل در سرنوشت زمین بر عهده دارند؛ به باور من، این امر فراخوانی است برای حرکت در امتداد نقشهٔ تکامل: گذار از «نوجوانی خودمحور» به «بزرگسالی قابلاحترام». دعوتی است برای ایفای نقشی مثبت و حقیقتاً حیاتی در زندگی انسانهایی که با آنان سر و کار دارند و در پیوند با خودِ سیارهٔ زمین؛ دعوتی برای پیشتازی در مسیر تحول بنیادین.
از چه به چه؟
ما نیازمند ظرفیتی برای اتخاذ رویکردی تمامسیستمی هستیم؛ رویکردی که ثمرهٔ رشد فردی، گذر از الگوی کهنهٔ «ترس» به الگوی «اعتماد»، و درک این واقعیت است که بشریت هم از نظر اجتماعی و هم از نظر معنوی در حال تکامل است. کوچینگ بسترساز این فرآیند است و فرهنگ کوچینگ، زمینهساز عملکرد بالا میشود؛ نکتهای که در ادامهٔ این فصل و در قالب «منحنی عملکرد» آن را تبیین خواهم کرد. فرهنگ حاکم بر کسبوکار ناگزیر از دگرگونی است—اما از چه مبدئی و به چه مقصدی؟
هر فرهنگ نوینی نه تنها باید سطوح بالاتری از عملکرد را به بار آورد، بلکه باید بسیار مسئولیتپذیرتر از گذشته در قبال جامعه ظاهر شود. هیچ شرکتی صرفاً برای تغییر یا فقط برای مهربانتر بودن با کارکنانش، تن به ریسکها و تکانههای ناشی از دگرگونیهای ساختاری نمیدهد؛ هرچند شاید اخلاقاً باید چنین میکرد. با آنکه تحول فرهنگی ماهیتاً بر مدار عملکرد میچرخد—و باید نیز چنین باشد—اما تعریف «عملکرد» امروز بهمراتب فراگیرتر شدهاست. مفاهیمی چون رقابت کورکورانه و رشد کمی صرف، در حال از دست دادن اعتبار پیشین خود هستند و ثبات، پایداری و همکاری مشترک جایگاه پررنگتری مییابند. شرکتها و افرادی که شیوههای عمل خود را از آنچه در گذشته پذیرفته بود به آنچه در آینده معیار خواهد بود تغییر ندهند، در بازارهای اشباعشده، تکهتکه و بیثبات تاب نخواهند آورد. با تقلیل فرصتهای ارتقای شغلی و افزایش دستمزد در بیشتر بخشها، یک کسبوکار چگونه باید انگیزه، مدیریت و ماندگاری کارکنان خود را تضمین کند؟
تعبیرهایی نظیر «نیروهای ما ارزشمندترین سرمایهٔ ما هستند»، «باید همهٔ کارکنان را توانمند ساخت»، «آزادسازی پتانسیلهای نهفته»، «تعدیل ساختار و تفویض مسئولیت» و «استخراج بهترینها از نیروها» به کلیشههایی بدل شدهاند. ارزش معنایی این عبارات درست به اندازهٔ روز نخستِ پیدایش آنهاست، اما در اغلب موارد واژگانی توخالی مینمایند؛ بسیار بیش از آنکه به مرحلهٔ عمل درآیند، بر زبان رانده میشوند.کوچینگ برای عملکرد دقیقاً ناظر بر همین مفهوم است: ابزاری برای رسیدن به عملکرد بهینه؛ ابزاری که البته مستلزم تحولی بنیادین در نگرش، در رفتار رهبری و در ساختار سازمانی است.
بیتردید انگیزههای عملگرایانهای نیز برای این دگرگونی در کار است؛ از جمله تشدید رقابتهای بینالمللی که سازمانها و تیمها را ناگزیر میسازد به سمت ساختارهای چابکتر، بهرهورتر، نابتر و منعطفتر حرکت کنند. شتاب نوآوری فناورانه بارها رهبران را با این واقعیت روبهرو میسازد که فرصت کافی برای آموختن ریزهکاریهای فنیِ تیمهای تحت امر خود را ندارند. جهانیشدن، تغییرات جمعیتی، همگرایی یا واگرایی اروپا، پدیدهٔ مهاجرت و تأثیرات چندوجهی اینترنت و ارتباطات بلادرنگ، همگی کسبوکارها را ملزم به بازنگری در الگوهای عملکردی خود میسازند. با این همه، به باور من بزرگترین چالشی که کسبوکارها را متأثر میسازد، مطالبات فزاینده در حوزهٔ مسئولیتهای حقوقی و اجتماعی است؛ مطالباتی که از اجماع نظر کارشناسان پیرامون پدیدهٔ «تغییر اقلیم» و منشأ انسانی آن ناشی میشود. حیاتی است که برای موفقیت کسبوکارها راهکارهایی همگام و همنوا با سیاره زمین طراحی کنیم. رفتار و کامیابی سازمانها امروز بیش از هر زمان دیگر به متغیرهای جهانی، اجتماعی، روانی، زیستمحیطی و اقتصادی گره خورده است. بهعلاوه، مطالبات تجاری و مالی بنگاهها و گسترهٔ قدرت آنان، فرهنگهای پیرامونی را عمیقاً متأثر میسازد؛ فرهنگهایی که متقابلاً از اهرم قدرت مصرفکنندگی خود بهره میگیرند و به این رفتارها واکنش نشان میدهند.
سبکی نو#
sustainability بیشتر سازمانهایی که به ما مراجعه میکنند، در پی بهبود عملکرد هستند و گام در مسیر تحولی ساختاری نهادهاند—یا دستکم در اندیشهٔ آغاز آن هستند. آنان دریافتهاند که برای دستیابی به جهش واقعی در عملکرد، رهبرانشان باید سبک کوچینگ را به کار بندند. این مجموعهها از پیش تشخیص دادهاند که کوچینگ، سبکِ رهبریِ یک «فرهنگِ دگرگونشده» است؛ و با گذارِ سبک مدیریتی از دستوردهی به سمت کوچینگ، تحول فرهنگ سازمانی نیز کلید میخورد:
- سلسلهمراتب جای خود را به شراکت و همافزایی میدهد،
- سرزنشگری به ارزیابی صادقانه و یادگیری بدل میشود،
- محرکهای بیرونی با انگیزش درونی جایگزین میگردند،
- همزمان با شکلگیری تیمهای منسجم، دیوارهای دفاعی فرو میریزند،
- تغییر دیگر ترسی برنمیانگیزد، بلکه از آن استقبال میشود،
- و راضی نگهداشتن رئیس، جای خود را به جلب رضایت مشتری میدهد.
پنهانکاری و سانسور تسلیم شفافیت و صداقت میشوند؛ فشار خردکنندهٔ کار به چالشی پرمعنا تبدیل میگردد؛ و واکنشهای مقطعی و کوتاهمدتِ اطفای حریق، جای خود را به تفکر راهبردی بلندمدت میسپارند. جدول ۱ پارهای از ویژگیهای فرهنگِ نوظهورِ عملکرد بالا را برشمرده است، هرچند هر کسبوکاری ترکیب و اولویتهای ویژهٔ خود را خواهد داشت.
جدول ۱: ویژگیهای فرهنگ عملکرد بالا#
فرهنگ گذشته فرهنگ نو
رشد کمی صرف پایداری
قوانین تحمیلی ارزشهای درونی
ترس اعتماد
کمیت کیفیت
افراط و زیادهخواهی کفایت و بسندگی
آموزش مستقیم / یاد دادن یادگیری و اکتشاف
وابستگی یا استقلالِ صرف همبستگی و وابستگی متقابل
کامیابی و پیروزی فردی خدمترسانی
سیطره بر طبیعت سامانههای طبیعی و همزیستی
تخریب و فرسایش بازآفرینی و احیا
مشارکتجویی#
مؤلفهٔ دیگری نیز در معادلهٔ عملکرد وجود دارد که شاید ظریفتر باشد، اما چنان در تاروپود جامعه تنیده شده که تحدید و اشارهٔ دقیق به آن دشوار است—مؤلفهای که در حال حاضر برچسب «پوپولیسم» بر آن میزنند. نوعی آگاهیِ رو به گسترش شکل گرفته است که انسانها را وامیدارد تا در تصمیماتی که بر سرنوشت آنان تأثیر میگذارد—در محیط کار، فراغت، و در مقیاسهای محلی، ملی و حتی فراملی—خواهان مشارکت بیشتر باشند. تصمیمات اتخاذشده توسط مراجع سنتی قدرت، دولتها و نهادهایی که پیشتر گزندی از نقد نمیدیدند، اکنون به پرسش کشیده شده و گاه از سوی رسانهها، گروههای مردمنهاد و شهروندان مطالبهگر به چالش و مواخذه کشیده میشوند. مگر نه اینکه رویدادی مشابه در درون اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق رخ داد و به فروپاشی کمونیسم در فاصلهٔ سالهای ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۱ انجامید؟ موج انقلابی بهار عربی که در سال ۲۰۱۰ از تونس شعله کشید نیز برخاسته از ارادهٔ مردمی بود که در پی دگرگونی حاکمیت بودند.
در جامعهٔ امروز، رسیدن صدا به گوش دیگران بیش از هر زمان دیگر میسر شدهاست و در دیوار مستحکم و نفوذناپذیر نهادهای قدرت، شکافهایی پدیدار گشته که مشروعیت پیشین آنان را زیر سؤال بردهاست. آنان که چیزی برای پنهان کردن دارند شاید پشت سنگرها موضع بگیرند و خشمگینانه پرخاش کنند، اما اکثریت اهل اندیشه از این جنس تحولات استقبال میکنند؛ حتی اگر گاه نوعی ناامنی و ناپایداری گذرا ایجاد کند. بیگمان، مطالبهٔ شنیدهشدن میتواند پیامدهای غیرمنتظرهای نیز بیافریند؛ چنانکه در سال ۲۰۱۶، خیل کثیری از شهروندان در یک سوی اقیانوس اطلس به خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (برگزیت) رأی دادند و در سوی دیگر، ریاستجمهوری ایالات متحده را به دونالد ترامپ سپردند.
پایان دادن به «فرهنگ سرزنش»
شرکتها پیوسته از ضرورت ریشهکن کردن «فرهنگ سرزنش» سخن میگویند؛ اما درست به همان اندازه، در عمل هیچ اقدامی صورت نمیدهند. سرزنشگری، عارضه و بیماری بومی محیطهای کاری و جزئی جداییناپذیر از فلسفهٔ «دستور و کنترل» است؛ گذشته از این، باید بپذیریم که یک گرایش طبیعیِ انسانی نیز هست. با این حال، سرزنش همواره به گذشته، تاریخچه و ترس تعلق دارد؛ در حالی که ما باید کانون توجه خود را دوباره بر آرمان، امید و آینده متمرکز کنیم.
ترس از سرزنش شدن نهتنها مانع از حتی حسابشدهترین ریسکپذیریها میشود، بلکه جلوی شناسایی، بازشناسی و اذعان صادقانه به ناکارآمدیهای موجود در سامانه را نیز میگیرد. سرزنش، سازوکارهای دفاعی را فعال میکند و حالت تدافعی، «آگاهی» را میکاهد. بدون بازخورد دقیق و شفاف، هیچ اصلاح و تعدیل مناسبی محقق نخواهد شد. تا زمانی که فرهنگ سرزنش برقرار باشد، تحول بنیادین فرهنگی رخ نخواهد داد؛ هرچند رها کردن سرزنش برای بیشتر کسبوکارها و بیشتر انسانها کاری بهغایت دشوار است.
کاهش استرس#
دلیل محکم دیگری نیز برای تقویت مسئولیتپذیری فردی در محیط کار وجود دارد: گفته میشود استرس شغلی به سطحی همهگیر (اپیدمیک) رسیدهاست. بر پایهٔ گزارش مشترک «بنیاد اروپایی بهبود شرایط زندگی و کار» و «آژانس ایمنی و بهداشت حرفهای اروپا»، کارکنان در کشورهایی که از «استقلال شغلی» بیشتری برخوردارند، نسبت به همتایان خود با وظایفی به همان اندازه سنگین ولی با استقلال کمتر، استرس کمتری را تجربه میکنند. این یافته بهخودیخود نشاندهندهٔ نیاز مبرم به تغییر شیوههای کاری در جهت ترویج مسئولیتپذیری شخصی است.
اما ریشهٔ این همبستگی مستقیم میان استرس و نبود تسلط و اختیار فردی در چیست؟ عزتنفس، نیروی حیاتی شخصیت است؛ اگر عزتنفس سرکوب یا تضعیف شود، خودِ انسان نیز تحلیل میرود. استرس، پیامد دورههای طولانیمدت سرکوبشدگی است. اعطای حق انتخاب و اعمال کنترل به افراد در هر جای ممکن از محیط کار، به رسمیت شناختن و اعتباربخشی به شایستگی و عزتنفس آنان است. سبک رهبریای که از انجام این امر ناتوان باشد، استرس را افزایش میدهد؛ برای نمونه، «نبود کوچینگ» و «عزتنفس پایین» از جمله عوامل اصلی استرس شغلی بودهاند که توسط اتحادیه کارکنان بخش عمومی کانادا شناسایی شدهاند.
مسئولیتپذیری فردی: کلید بقا#
با این همه، سایهٔ ترس از تغییر—هرگونه تغییری—بر جان بسیاری از انسانها سنگینی میکند. این امر چندان شگفتآور نیست؛ بهویژه وقتی میبینیم برای آماده ساختن فرزندانمان برای جهانی که در آن زندگی خواهند کرد، اقدام چندانی از دستمان برنمیآید. بیشک دنیای آینده شبیه به آنچه ما شناختهایم نخواهد بود، اما از کموکیف آن نیز بیخبریم. با وجود این، ماجرا صرفاً به دگرگونیهای بیرونی محدود نمیشود؛ این «تغییر درونی» است که انعطافپذیری و تطبیقپذیری لازم را برای رویارویی با هر آنچه پیش خواهد آمد، فراهم میسازد. در روزگاری که بخش عمدهای از آنچه میشناسیم و دوست میداریم دستخوش دگرگونی و ناپایداری است، پذیرش کامل مسئولیت فردی به ضرورتی جسمانی و روانی برای بقا بدل میشود.
معرفی منحنی عملکرد#
در گذشته، همواره بر این نکته تأکید داشتهام که بررسی فرآیند رشد روانشناختی فرد میتواند حقایق بسیاری را دربارهٔ مسیر تکامل شرکتها، جوامع و فرهنگها و نیز مراحلی که در این سفر طی خواهند کرد، برای ما آشکار سازد. آنچه این مسیر را به سادهترین شکل تبیین میکند، مدلی است که همکارانم در مؤسسهٔمشاوران عملکرد طراحی کردهاند و «منحنی عملکرد» نام دارد؛ مدلی که بسیار مشتاقم آن را در همین ویرایش پنجم کتابکوچینگ برای عملکرد معرفی کنم.
نقل است از پیتر دراکر، استاد فقید مدیریت، که: «فرهنگ، استراتژی را به عنوان صبحانه میبلعد.» کاملاً با این دیدگاه موافقم: فرهنگ، کلید اصلی است؛ با این حال، سازمانهای بسیار انگشتشماری رویکردی فعالانه و پیشدستانه نسبت به خلق و سنجش فرهنگ خود در پیش میگیرند. پیمایشچالشهای مدیریتی کانفرنس بورد نیز تأیید میکند که:
«در تمامی ابعاد، دی-ان-ای فرهنگی یک سازمان نقشی حیاتی در موفقیت آن ایفا میکند؛ از بهرهوری عملیاتی گرفته تا خدمات بهتر به مشتریان، جذب و حفظ برترین استعدادها، و رسیدن به سطوح بالاتر عملکرد تجاری و پیشرفتهای چشمگیر در نوآوری.»
Peter Drucker DNA «منحنی عملکرد» دقیقاً بر طرز فکر غالب و جمعی فرهنگ و چگونگی ایجاد بسترهای عملکرد توسط آن متمرکز است (نگاه کنید به شکل ۲). بزرگترین تأثیرگذاران بر فرهنگ سازمانی، رهبران آن هستند؛ از این رو جای شگفتی نیست که پژوهشهای مؤسسهٔهی گروپ و دیگر نهادها نشان میدهند رفتار رهبری تا ۳۰ درصد بر عملکرد نهایی سودآوری تأثیر مستقیم دارد. رهبران، دروازهبانان مسیر رسیدن به عملکرد هستند و اهرم «رفتار رهبری»، دقیقاً همان کانونی است که در این کتاب بر آن تمرکز کردهایم.
در منحنی عملکرد، هر یک از مراحل چهارگانه از طریق یک «طرز فکر فرهنگی کلان» (که با حروف مورب/ایتالیک مشخص شده) بازنمایی میشود. هنگام بررسی این مدل رشدیِ عملکرد، یادآوری دو مفهوم راهگشا خواهد بود: ۱. هرم سلسلهمراتب نیازهای مازلو (از فصل اول).
- معادلهٔ بازی درونی گالوی (P=p - i)؛ در نمودار، بالای خط نشاندهندهٔ کاهش موانع درونی (i) و پایین خط نشاندهندهٔ افزایش و شکوفایی پتانسیل (p) با ارتقای عملکرد است.
هر طرز فکر، ویژگیهای سازمانی متمایزی پدید میآورد و با سطح مشخصی از عملکرد پیوند دارد. همزمان با مشاهدهٔ این مدل، بیندیشید که شخص شما روزانه بر مدار کدام طرز فکر عمل میکنید.
روشن است که تمرکز منحنی عملکرد بر میزان بلوغ رفتاری سازمان است، نه بلوغ سامانههای مدیریتی آن. با این حال، میتوان بر اساس آن، الگوهای محتمل در سامانههای مدیریتی را نیز استنتاج کرد که این امر در «جدول ۲» انجام گرفته است.
پرسش اصلی این است: فرهنگ حاکم بر تیم یا سازمان شما چیست؟
هنگام تأمل روی این پرسش، به یاد داشته باشید که به دنبال «طرز فکر غالب» در سازمان یا تیم خود هستید؛ چه بسا بخشهای گوناگون سازمان شما بر نقاط متفاوتی از این منحنی قرار داشته باشند. منحنی عملکرد ابزاری بسیار سودمند است؛ هم برای کوچها تا فضا و طرز فکر فرهنگی حاکم را در تعامل با مراجعان (کوچشوندهها) بکاوند، و هم برای رهبران تا بستر فرهنگی مجموعهٔ خود را مورد واکاوی قرار دهند.
به محض آنکه افراد از طرز فکر کنونی خود و پیوند مستقیم میان «طرز فکر» و «عملکرد» آگاه شوند، میتوانند دست به انتخاب آگاهانه برای تغییر بزنند. همانطور که در بخش دوم کتاب بررسی خواهیم کرد: «آگاهی بهراستی درمانبخش و راهگشاست».
Hay Group

جدول ۲: منحنی عملکرد: چهار مرحله توسعه سازمانی#



طرز فکر کوچینگی عملکرد بالا میآفریند#
کوچینگ چگونه عملکرد بالا خلق میکند؟ از کجا میدانیم که عملکرد بالا با فرهنگی همبسته (وابستگی متقابل) و یکپارچه پیوند خورده است؟ این گزارهها چگونه اثبات میشوند؟
پاسخ این پرسشها از دل تجارب ما با مشتریان چندملیتی به دست میآید؛ تازهترین نمونه از این دست، تجربهای است که مایلم در اینجا با شما به اشتراک بگذارم: شرکت لینده، یکی از پیشتازان صنعت گاز و مهندسی در سطح جهان، از ما خواست تا «فرهنگ عملکرد ایمنی» را در سراسر کارخانههایش نهادینه سازیم. هنگامی که تیم ما فعالیتهای پیشین لینده را بررسی کرد، از دقت و گستردگی ابزارهای سنجش فرهنگ در این سازمان شگفتزده شد. سنجش فرهنگ چیزی است که ما در مؤسسهٔمشاورانعملکرد همواره آن را ضرورتی همگانی دانستهایم؛ هرچند، همانطور که پیشتر اشاره کردم، سازمانهای اندکی دست به چنین کاری میزنند. تیم ما علت این دقت نظر در سنجش فرهنگ را در یک واقعیت ملموس یافت: پای جان انسانها در میان بود.
شرکتهایی نظیر لینده مصداق «سازمانهای با قابلیت اطمینان بالا» هستند؛ مجموعههایی که میکوشند در شرایطی پیچیده و پرمخاطره که حتی یک لغزش کوچک میتواند به فاجعهای مرگبار بینجامد، عملکردی بیخطا و پایدار ارائه دهند. شرکتهای نفتی، خطوط هواپیمایی، برجهای مراقبت پرواز، نیروگاههای اتمی و پالایشگاههای پتروشیمی نمونههای دیگری از این سازمانها هستند.
تیم ما مطالعات صورتگرفته توسط HROها و دیگر پژوهشگران در زمینهٔ «بلوغ ایمنی» را کاوش کرد و دریافت که پژوهشهای جامعی در این قلمرو انجام پذیرفته است. مدلهای بلوغ ایمنی از طریق ارزیابی فرهنگ ایمنی، میزان بلوغ رفتاری سازمان را میسنجند. طبق گزارش «فاستر و هولت»، مدلهای پرشماری وجود دارند که نتایج ایمنی را در مراحلی بین سه تا هشت سطح از بلوغ رفتاری ترسیم میکنند.
از منظر کوچینگ، هر یک از این مراحل با فرآیند تحول انسانی و سطوح «هرم نیازهای مازلو» (فصل ۱) و نظریٔه «رفتار بینفردی در تیمها» از ویلیام شوتز (فصل ۱۷) همپوشانی دارد؛ همچنین با سطح هوش هیجانی رهبران نیز در پیوند است. همانند انسانها، فرهنگها نیز مراحلی از رشد و تکامل را طی میکنند.
با آنکه مدلهای بلوغ ایمنی بر شاخصهای ایمنی متمرکزند، تیم ما پیوند میان این مدلها و اصول «بازی درونی» تیموتی گالوی را کشف کرد؛ ما دریافتیم که میتوان مطالعات حوزهٔ ایمنی را به تصویری فراگیر از عملکرد کلان سازمان بسط داد. معادلهٔ گالوی بیان میکندکه عملکرد با کاهش موانع درونی—نظیر ترس، شک، سرزنش خود و باورها یا پیشفرضهای محدودکننده—ارتقا مییابد. ساختار سنتی «دستور و کنترل» موجبات تشدید موانع درونی را فراهم میآورد؛ زیرا افراد صرفاً مجری قوانین دیکتهشده هستند. در این ساختار، مجالی برای تجلی پتانسیلهای انسانی باقی نمیماند و در نتیجه، سطح عملکرد و میزان رضایت درونی هر دو سقوط میکند. با جایگزینی رویکرد بالا به پایینِ دستوری با سبک رهبری مبتنی بر کوچینگ، موانع درونی فروکش میکنند، پتانسیلها شکوفا میشوند و عملکرد اوج میگیرد.
وجه تمایز «منحنی عملکرد» با مدلهای ایمنی درست در همین نقطه است: ما تمرکز را از شاخص عملکرد ایمنی فراتر برده و آن را به یک شاخص بنیادین جامع تعمیم دادیم: عملکرد کلان. با نگریستن به «منحنی عملکرد»، سازمانها و افراد بیدرنگ جایگاه خود را ارزیابی میکنند؛ خواه از این زاویه که «فرهنگ حاکم بر سازمان من چیست» و خواه اینکه «من چه فضایی در فرهنگ خلق میکنم». این خودآگاهی، بصیرت لازم را برای دگرگونی و ارتقای عملکرد فراهم میآورد.
شاید شناختهشدهترین مدل بلوغ ایمنی، منحنی بردلی دوپُن باشد. نحوهٔ پیدایش این منحنی نشان میدهد چگونه بلوغ فرهنگی سازمان نقشی تعیینکننده بر عملکرد کلان بر جای میگذارد. در دههٔ ۱۹۹۰، غول شیمیایی دوپن در پی آن برآمد تا دریابد چرا برخی از شعب و سایتهایش از حیث ایمنی عملکردی بهتر از سایرین دارند. تیم تحقیق با ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر از کارکنان هر یک از سایتهای سراسر جهان مصاحبه کرد. نتایج بررسی حاکی از همبستگی مستقیم میان فرهنگ حاکم بر تیمها با سطح ایمنی، بهرهوری و سودآوری بود. به بیانی سادهتر: با بلوغ فرهنگ، شاخصهای عملکرد در تمامی ابعاد بهبود مییافت.
ورلون بردلی، مدیر مجتمع بومونت در شرکت دوپن، با الهام از کتاب هفت عادت مردمان مؤثر اثر استفان کاوی، دریافت که میتواند رفتارهای مشاهدهشده در هر سایت را بر چارچوب وابستگی، استقلال، و همبستگی متقابل کاوی منطبق سازد و سپس این سطوح رفتاری را با شاخصهای عملکرد ایمنی بسنجد. البته کاوی در پی بسط مدلی برای رشد فردی بود، اما نبوغ او در این بود که توانست این الگو را به کارآمدی رهبری پیوند زند. در سال ۲۰۰۹، شرکت دوپن پژوهشی بر پایهٔ دادههای دهساله از ۶۴ صنعت در ۴۱ کشور جهان انجام داد؛ نتایج این پژوهش بر همبستگی مستقیم میان استحکام فرهنگ ایمنی با کاهش نرخ حوادث و تداوم ایمنی صحه گذاشت؛ دقیقًا همانگونه که منحنی بردلی پیشبینی کرده بود. پژوهش سال ۲۰۰۹ بار دیگر اثبات کرد که بلوغ فرهنگی پیششرط عملکرد سطح بالا در سازمان است.
شرکت لینده نیز پیمایش فرهنگی خود را با ۶۵ هزار کارمند و با بهرهگیری از منحنی بردلی انجام داد و دریافت که در بخش «وابستگی» این الگو متوقف ماندهاست. جیمز تیم، مدیر جهانی بهداشت، ایمنی و محیطزیست که پیشتر در کارگاههای عمومی کوچینگ برای عملکرد ما شرکت کرده بود، پی برد که شیوهٔ رهبری مبتنی بر کوچینگ، همان رفتارهای ضروری برای گذار به یک «فرهنگ مبتنی بر همبستگی متقابل» را خلق میکند. او پس از جلب حمایت حامی ارشد سازمانی، کای گرنزی (رئیس ایمنی ساختوساز)، همکاری خود را با تیم ما آغاز کرد تا این رفتارها در بدنهٔ سازمان پیادهسازی شود. با ترکیب کارگاههای حضوری برای رهبران ارشد و آموزشهای الکترونیکی خودآموز برای مدیران و سرپرستان، رویکرد کوچینگ در ایمنی آموزش داده شد. در ادامه، نمودی ملموس از این فرآیند را بررسی میکنیم.
گذار از سلسلهمراتب به کوچینگ؛ بسترساز یادگیری و مسئولیتپذیری#
در یک فرهنگ وابسته (مانند وضعیت اولیه در لینده)، افراد صرفاً تابع مقرراتاند. طرز فکر غالب مدیران در این فرهنگ چنین خلاصه میشود: «اگر فقط همان کاری را میکردند که به آنها میگفتم...»؛ نگرشی که بستر گسترش سرزنش و قضاوت را هموار میسازد. گذشته از این، واکنش نخست ما هنگام مشاهدهٔ یک خطا چیست؟ تمایل غریزی انسان به انتقاد و سرزنش میل میکند.
پژوهشهای جان گاتمن روانشناس نشان میدهد سرایت لحن انتقادی، بنیان روابط را تخریب میکند. انتقاد چنان سبک ارتباطی فرسایندهای است که او آن را به اولین سوار از «چهار سوار سرنوشتساز» (چهار سوار آخرالزمان در مکاشفات یوحنا) تشبیه کردهاست که طلیعهدار ویرانیاند. تحقیقات گاتمن روی پیوندهای زناشویی روشن ساخت که اگر شیوهٔ ارتباطی بر مدار سرزنش و انتقاد بچرخد و بازنگری نشود، فروپاشی رابطه با دقت بیش از ۹۰ درصد قابل پیشبینی خواهد بود.
نمود این عارضه در سازمانها، گسستن پیوندهای کاری و مسدود شدن جریان یادگیری است؛ واقعیتی که اندرو هاپکینز در کتابشکستدریادگیری (پیرامون انفجار پالایشگاه تگزاسسیتی متعلق به بی-پی در سال ۲۰۰۵ با ۱۵ کشته و بیش از ۱۷۰ مجروح) به تحلیل آن میپردازد: «از ویژگیهای جالب روانشناسی انسان این است که به محض یافتن مقصر، عطش او برای یافتن چرایی رویداد فروکش میکند.» هاپکینز میافزاید این یک خطای تحلیلی است؛ زیرا هیچکس کشف نکرده که چرا آن افراد در آن لحظه دست به آن رفتار زدند. در این نقطه، یادگیری متوقف میشود. از این رو درمییابیم که طرز فکر غالب رهبران چگونه خود زمینهساز افت عملکرد میگردد.
راهکار جایگزین در دستان رهبران، مهارت کوچینگیِ کنجکاوی است؛ پادزهر واقعی سرزنش. هرگاه رفتارهای سرزنشگرانه رخت بربندند، موانع درونی نظیر ترس و تردید به خود نیز فروکش میکنند. در برنامههای آموزشی لینده، ما با تکیه بر اصول کوچینگ، رفتارهایی چون قضاوت و سرزنش را که موانع یادگیری هستند برجسته کردیم و در برابر، رفتارهای همبسته متقابل نظیر کنجکاوی و همپیمانی را که شکوفاکنندهٔ پتانسیلاند آموزش دادیم. این نمونه تجلی عملی معادلهٔ بازی درونی گالوی است.ثمرهٔ این تغییر، کاهش خیرهکنندهٔ ۷۴ درصدی در حوادث کارگاهی بود؛ دستاوردی ملموس در راستای نجات جان انسانها، حفظ محیطزیست و رشد سودآوری. در چارچوب «منحنی عملکرد»، این دستاورد یک جهش بنیادین در عملکرد است. هر گام به سوی همبستگی متقابل، مستقیمًا به ارتقای عملکرد میانجامد.
نمونهٔ موفق دیگر، شرکت تایرسازی میشلن است که با هدف گذار آگاهانه از یک فرهنگ وابسته، طرحی نوآورانه برای جایگزینی سلسلهمراتب با اعتماد در کارخانههای ۶ کشور اجرا کرد. به گزارش اندرو هیل در فایننشال تایمز، نیروهای کارخانهٔ لو پوی-آن-وله در فرانسه، اکنون مدیران خود را «کوچ» مینامند. اول یوی ه دوپلن، سرپرست خط تولید، اذعان میکند که پرهیز از صدور دستور ابتدا حس از دست دادن قدرت را به همراه دارد: «اما بازخوردی که ده برابر بهتر از سوی تیم دریافت میکنیم، این حس را جبران میکند.» ژان-دومینیک سنارد، مدیرعامل گروه، بر همین مبنا برنامهای جامع برای تمام ۱۰۵ هزار کارمند میشلن در کارخانههای ۱۷ کشور اعلام کرد تا چابکی و پاسخگویی به مشتریان را بر پایهٔ توانمندسازی و مسئولیتپذیری بازتعریف کنند.
طرز فکر همبستگی متقابل برابر با طرز فکر عملکرد بالاست#
منحنی عملکرد سرانجام اصلی را که متخصصان رشد انسانی سالها بر آن وقوف داشتهاند به تصویر میکشد: سبک رهبری کوچینگی زمینهساز فرهنگ عملکرد بالاست؛ زیرا طرز فکر سازمانی را به سوی همبستگی متقابل سوق میدهد. مازلو در سلسلهمراتب نیازهای خود، بسترهای «خودشکوفایی» را شرح داد که همراستا با این همبستگی متقابل است؛ و استفان کاوی درهفتعادتمردمانمؤثر میگوید: «با نگاه به افق روبهرو درمییابیم که در آستانهٔ Jean-Dominique Senard ورود به بُعدی نوین هستیم. چه مدیرعامل یک شرکت باشید و چه نیروی خدمات، در هر سطحی به محض آنکه از استقلال فردی گامی فراتر نهاده و به وادی همبستگی متقابل پای بگذارید، در کسوت یک رهبر ظاهر شدهاید.» این بیانیهای است برای فراخواندن رهبران به رشد و تعالی خویشتن؛ تا بتوانند هدایتگر سازمانهایی همبسته باشند؛ محیطهایی که در آن انسانها رشد میکنند و استعدادهای خود را به منصهٔ ظهور میرسانند. سازمانها با توانمندسازی فرهنگ همبسته متقابل، پتانسیل تکتک کارکنان را به جریان میاندازند و ساختار رابطهٔ میان کارمند و سازمان را از نو شکل میدهند. این همان مرز نوآوری در کوچینگ و بالندگی سازمانی است.
در پایان، این پرسش بنیادین همچنان پابرجاست: چرا تمام سازمانها فرهنگ خود را بهشکلی فعالانه نمیسنجندمراکزی نظیر لینده گریزی جز برخورد پیشدستانه با فرهنگ ندارند؛ برای آنان پای مرگ و زندگی در میان است. ایمان دارم که در آینده، سنجش و بازنگری پیشدستانهٔ فرهنگ به رویکرد بدیهی همهٔ بنگاهها بدل خواهد شد؛ چراکه اگر نتوانید چیزی را بسنجید، توانایی مدیریت آن را نیز نخواهید داشت.
اکنون که به اهمیت محوری کوچینگ برای عملکرد و این حقیقت که «کوچینگ فراتر از خود کوچینگ است» پی بردهاید، زمان آن است که به کاوش در اصول بنیادین کوچینگ بپردازیم؛ همان نگرشها و رفتارهایی که شالودهٔ عملکرد بالا را بنا مینهند.
پانویسها#
- ۵۰. The Conference Board
- ۵۱. Manny Amadi
- ۵۲. C & E Advisory
- ۵۵. The Conference Board CEO Challenge
- ۵۸. High Reliability Organizations - HROs
- ۵۹. Foster and Hoult
- ۶۰. William Schutz
- ۶۱. s Bradley Curve ’DuPont
- ۶۲. Verlon Bradley
- ۶۳. Stephen Covey
- ۶۴. James Thieme
- ۶۵. John Gottman
- ۶۶. Andrew Hopkins
- ۶۷. Failure to Learn
- ۶۸. BP
- ۶۹. Michelin
- ۷۰. Andrew Hill
- ۷۱. Financial Times
- ۷۲. Le Puy-en-Velay
- ۷۳. Olivier Duplain