دانشنامه پارس مسترزپارس مسترز ایران toastmasters.ir ↗

کوچینگ برای عملکرد

فصل ۲۱: ویژگی‌های رهبری

فهرست این صفحه

بخش پنجم: شکوفاسازی پتانسیل کوچینگ

رهبران آینده باید ارزش‌محور و صاحب چشم‌انداز باشند، و با اصالت، چابکی، هم‌راستایی

درونی و هدفمندی گام بردارند.

به باور من، رهبران آینده باید ملزم شوند که برای شایستگی در دریافت عنوان «رهبر»، سفری را در مسیر رشد فردی خود آغاز کنند. ما در جهانی می‌زییم که در پی پاداش و ارضای آنی است و حتی چنین انتظاری دارد؛ اما ویژگی‌های رهبری نه شتاب‌زده به دست می‌آیند و نه ارزان.

این فصل بر ویژگی‌های بنیادینی تأکید می‌ورزد که به‌احتمال بسیار در همهٔ رهبران مسئولیت‌پذیر مشترک است؛ ویژگی‌هایی که به‌ویژه با روزگار کنونی ما پیوندی تنگاتنگ دارند. نخستین ویژگی «ارزش‌ها» است؛ و منظور من در اینجا ارزش‌های فردی است، نه ارزش‌های شرکتی.

ارزش‌ها#

باوری همگانی، به‌ویژه در میان دین‌داران، رواج دارد که ارزش‌ها از دین سرچشمه می‌گیرند و بی وجود دین هیچ ارزشی نخواهیم داشت. این پندار نادرست است؛ زیرا انسان‌های بی‌شماری هستند که هیچ پیشینهٔ دینی در زندگی خود نداشته‌اند و چه بسا ندانم‌گرا یا بی‌خدا باشند، اما ارزش‌هایی ستودنی و الگو از خود نشان می‌دهند. حقیقت ژرف‌تر آن است که ارزش‌های راستین در درون خود ما جای دارند و در عمیق‌ترین لایه‌ها، این ارزش‌ها جهان‌شمول و همگانی هستند.

در سطوح پایین‌ترِ رشد فردی—جایی که متأسفانه بخش بزرگی از بشریت امروز در آن به سر می‌برد—انسان‌ها تنها ارتباطی مبهم و کم‌رنگ با ارزش‌های درونی خود دارند؛ هرچند این ارزش‌ها ممکن است در پاسخ به یک بحران ناگهان سر برآورند. در دیگر اوقات، این ارزش‌ها در زیر لایه‌هایی از شرطی‌شدگی‌های والدینی، اجتماعی و فرهنگی مدفون مانده‌اند.

گسترهٔ جرایم شرکتی و طمع‌ورزی‌های آشکار، گواهی است بر اینکه بسیاری از صاحبان قدرت از بلوغ یا رشد روانی کافی برای آگاهی از ارزش‌های عمیق درونی خود بی‌بهره‌اند، چه رسد به آنکه زندگی‌شان را بر پایهٔ آن‌ها رهبری کنند. این وضع با اخلاق حاکم بر کسب‌وکارهایی بدتر می‌شود که اگر افراد را ناچار نسازند، دست‌کم تشویقشان می‌کنند که به جای کارنامهٔ اجتماعی یا زیست‌محیطی، تنها بر سود مالی تمرکز کنند و همان بازی‌ای را پیش ببرند که دیگران بازی می‌کنند. سهام‌داران—به‌ویژه سهام‌داران نهادی و حقوقی—چشم‌به‌راه بازدهی مالی هستند و آن را مطالبه می‌کنند، نه دستاوردهایی که با معیارهای انسانی سنجیده می‌شوند.

این همان بازی کهنه و ذهنیت فرسوده‌ای است که برای شمارِ رو به رشدی از انسان‌های بالغ‌تر و ارزش‌محور، دیگر نه پایدار است و نه پذیرفتنی. این افراد رهبران آینده‌اند؛ تنها کسانی که اگر بقای فرزندان و نوادگانمان برایمان اهمیت دارد، می‌توانیم آن‌ها را بپذیریم یا به آنان رأی دهیم.

یک کوچ حرفه‌ای و کارآزموده می‌تواند با بهره‌گیری از شماری تمرین‌ها، از ذهن خودآگاه فراتر رفته و به رهبران مشتاق امکان دهد تا به ارزش‌ها و دیگر ویژگی‌های حیاتی درون خود دست یابند. کندوکاو کوچینگی در فعالیت‌ها و علایق گذشته، الگویی را آشکار می‌سازد که می‌توان آن را با دقت بیشتر صیقل داد و دامنه‌اش را گسترده‌تر کرد. شاید بتوانم این موضوع را با تجربهٔ شخصی خودم بهتر بازگو کنم.

یک نمونهٔ شخصی#

من سفر رشد فردی خود را در سال ۱۹۷۰، هنگامی که برای آموختن روان‌شناسی پیشرو به کالیفرنیا رفتم، آغاز کردم. در آنجا آموختم که پیش از آغاز شناخت خود و ارزش‌هایم و بررسی مسائل عمیق‌تر اجتماعی با شفافیتی بیش از گذشته، نخست باید از بدترین بخش‌های شرطی‌شدگی‌های والدینی، اجتماعی و فرهنگی‌ام رها شوم. پس از آن، دغدغه‌ام از خود به سوی دیگران چرخید؛ و دیگر از آنچه در جهان می‌دیدم و پیش‌تر از آن غافل بودم، خشنود نبودم.

نخست کارم را با ترویج و تبلیغ رشد فردی آغاز کردم، اما با موفقیت چندانی همراه نبود؛ زیرا افراد اندکی درباره‌اش شنیده بودند. سپس وارد فعالیت‌های ضد جنگ ویتنام شدم و پس از آن به دغدغهٔ نابرابری و محرومیت در هر کجای جهان پرداختم؛ و دیری نپایید که به سوی مسائل پرشماری کشیده شدم. در این زمان من آشکارا ارزش‌محور بودم، اما کارهایم بیش از اندازه پراکنده بود. از آنجا که در آن روزگار هنوز کوچینگی وجود نداشت، با یاری یک درمانگر دریافتم مسائلی که توان اثرگذاری بر آن‌ها را داشتم و بیش از همه به آن‌ها عشق می‌ورزیدم، همگی با «عدالت» پیوند داشتند. مسائل بسیار دیگری نیز برایم مهم بود و همواره از کسانی که با آن‌ها سروکار داشتند پشتیبانی می‌کردم، اما روشن شد که عدالت اجتماعی راهِ من است. ضمیر ناخودآگاهم را کاویدم تا ببینم مبادا این موضوع ریشه‌ای درمانی داشته باشد؛ به این معنا که در گذشته‌ای دور از بی‌عدالتی رنج برده باشم یا خود موجب بی‌عدالتی شده باشم و اکنون در پی جبران باشم. هیچ نشانه‌ای از این دست نیافتم؛ از این‌رو پذیرفتم که رسالت من، ترویج عدالت در هر کجای ممکن است.

با گذشت زمان روشن شد که این رسالت نیز بیش از اندازه کلی است و باید دقیق‌تر شود؛ بنابراین این بار با یاری یک کوچ، ویژگی‌های تمامی مسائلی را که بیش از همه از آن‌ها سرخورده می‌شدم و خود را متعهد به تغییرشان می‌دانستم، بازنگری کردم. دریافتم شکلِ بی‌عدالتیای که بیش از همه از آن بیزار بودم، «سوءاستفاده از قدرت» بود؛ از خردترین تا کلان‌ترین سطح آن: از کودک‌آزاری گرفته تا بهره‌کشی شرکت‌های بزرگ از کارکنان، مشتریان و تأمین‌کنندگان خود. این بینش به من شفافیتی راستین داد که چگونه و چرا به کوچینگ و رهبری در ابرشرکت‌ها گرایش پیدا کرده‌ام. در سطحی کلان‌تر و نفرت‌انگیزتر از همه برای من، سوءاستفادهٔ ابرقدرت‌ها و نخبگان حاکم و رهبرانشان از کشورهای کوچک است.

امیدوارم این روایت کوتاه شخصی، گام‌هایی را نشان دهد که در صورت ارزش‌محور شدن و سپس تمرکز دقیق بر آن ارزش‌ها می‌توانید بردارید؛ گام‌هایی که می‌توانند بادبان‌های قایق نجاتِ زندگی شما را از نو تنظیم کنند.

رهبران ارزش‌محور#

ما به رهبرانی ارزش‌محور نیاز داریم؛ یعنی متعهد به ارزش‌های جمعی، نه خودخواهانه؛ رهبرانی که بر ارزش‌های خود تسلط و وضوح دارند تا بتوانند آن‌ها را به بهترین شیوه در جای درست به کار بندند. اگر یک مدیر ارشد ناگهان با تلنگری بیدارباش روبه‌رو شود—برای نمونه تپش یا نارسایی قلبی، یا احساس فزایندهٔ بی‌هدفی—شاید بخواهد همراه با یک کوچ به کاوش در ارزش‌هایش بپردازد. در اینجا این پرسش به میان می‌آید که آیا ارزش‌های فردی او با ارزش‌های واقعی سازمان هم‌راستاست یا خیر؛ منظورم ارزش‌هایی است که سازمان عملاً با آن‌ها زندگی می‌کند، نه آن‌هایی که در شعار فریاد می‌زند. اگر چنین هم‌راستایی‌ای وجود نداشته باشد، آن مدیر با تصمیم‌هایی دشوار روبه‌رو خواهد شد: استعفا دهد، مسئولیت دگرگون ساختن ارزش‌های کنونی سازمان را به سوی ارزش‌های والای انسانی بر عهده گیرد، یا اگر در رده‌های پایین‌تر است، راهی بیابد که همچنان بتواند ارزش‌های درونی‌اش را درون سازمان و به سود همگان جاری سازد.

ریچارد برت، که پیش‌تر در منابع انسانی بانک جهانی کار می‌کرد، ابزارهایی با نام «ابزارهای تحول سازمانی» بر پایهٔ مدلی شبیه به هرم مازلو پدید آورده تا ارزش‌های تک‌تک افراد سازمان را بسنجد. تنها کاری که کارکنان باید انجام دهند این است که ۱۵ دقیقه وقت بگذارند و از میان فهرستی متناسب با شرکت خود، سه دسته ارزش را برگزینند: نخست ارزش‌هایی که خود بدان پایبندند، دوم ارزش‌هایی که نشان‌دهندهٔ وضعیت کنونی سازمان از نگاه آنهاست، و سوم ارزش‌هایی که دوست دارند سازمان به سوی آن‌ها حرکت کند. خروجی کار، کارنامهٔ ارزش‌های اختصاصی هر فرد است، به همراه تصویری یکپارچه از دیدگاه کارکنان دربارهٔ وضعیت کنونی شرکت و وضعیت آرمانی آن. فاصله و شکاف میان این دو بخش، دقیقاً نشان می‌دهد که در چه نقطه‌ای باید دست به کار شد.

همچنین می‌توان برش‌های کوچک‌تری از داده‌ها تهیه کرد تا ارزش‌ها را به تفکیک بخش‌ها، رده‌های حقوقی، جنسیت، سن، نقش کاری و مواردی از این دست نشان دهد؛ به گونه‌ای که نقاط قوت و ضعف در بخش‌های مشخص نمایان شود. این فرایند اطلاعاتی بسیار فراتر از گنجایش این نوشته فراهم می‌آورد (از جمله بخشی ویژه دربارهٔ رهبری) که همگی در کتاب‌های ریچارد موجود است. این سیستمی کم‌نظیر است که آن را به همهٔ کوچ‌های سازمانی و متخصصان منابع انسانی سفارش می‌کنم؛ به‌ویژه برای زمان‌هایی که هیئت‌مدیره یا مدیر مالی گمان نمی‌کنند سیاست‌ها و فرایندهای داخلی نیازی به تغییر داشته باشند. یافته‌های این ابزار در بیشتر موارد شفاف، صریح، گویا و باورپذیر است.

با این همه، اگر مدیرانی که مسئول تدوین بیانیهٔ مأموریت و ارزش‌های سازمانی هستند ببینند خودشان به سویی تمایل دارند و کارکنان سویی دیگر را می‌خواهند، با دوراهی بزرگی روبه‌رو خواهند شد. تلاش برای وادار ساختن کارکنان به تغییر ارزش‌های عمیق درونیشان به قصد هم‌سویی با ارزش‌های فرمایشی، هم فاجعه‌بار خواهد بود و هم بی‌نتیجه. مدیران باید بیندیشند که چگونه ارزش‌های سازمانی را با ارزش‌های کارکنان هماهنگ کنند. این دگرگونی در مسئولیت‌پذیری به شمار می‌رود. در عمل، معمولاً می‌توان بیانی مشترک را یافت یا از راه گفتگو به دست آورد که نیازهای همگان را پاسخ دهد.

اصول#

رهبران نه‌تنها باید ارزش‌محور باشند، بلکه باید بتوانند آن ارزش‌ها را به اصولی برگردانند که راهنمای عملِ افراد در سازمان باشد. «تفکر کل‌نگر و سیستمی» پیوندی عمیق با اصول دارد؛ از این رو که هر کاری می‌تواند پیامدهایی پیش‌بینی‌نشده در بخش‌هایی ظاهراً بی‌ربط به جا گذارد. از آنجا که این رویدادها اغلب پیش‌بینی‌ناپذیرند، انجام بهترین کار در چنین شرایطی مستلزم آن است که هر کنش فرد، در چهارچوب اصول راهنمای سازمان شکل گیرد. این امر در صورت پیشرفت رهبر در سفر رشد فردی، با رسالت و هدف او نیز هم‌راستا خواهد بود.

Richard Barrett بیایید نگاهی به نمونه‌ای از این موضوع بیندازیم. همان‌گونه که جان مک‌فارلین، مدیرعامل پیشین گروه بانکی ANZ در پیش‌گفتار همین کتاب می‌گوید: «رهبری در شرکت‌های سرآمد، بر پایهٔ اصول بنا شده‌است.» آنچه اکنون بانک ANZ دربارهٔ ارزش‌هایش در وب‌سایت خود آورده، چنین است:

در ANZ، ارزش‌های ما در این خلاصه می‌شود: «کارهای درست را به شایستگی انجام دادن».

ارزش‌های ما، درک مشترک از هویتی است که به عنوان یک سازمان داریم؛ این ارزش‌ها مرزهایی را ترسیم می‌کنند که در هیچ شرایطی حاضر به سازش بر سر آن‌ها نیستیم؛ چه در برخورد با مشتریان و سهام‌داران، چه جامعه و چه در تعامل با یکدیگر.

زندگی با ارزش‌های ANZ به ما در دستیابی به نتایج بهتر در کسب‌وکار یاری می‌رساند. این ارزش‌ها در کنار آیین‌نامهٔ اخلاقی و رفتاری، راهنمای رفتارهای ما هستند و در تصمیم‌گیری‌های روزمره دستگیرمان می‌شوند.

ارزش‌های ما عبارتند از:

  • درستی و صداقت: انجام کار درست.
  • همکاری: پیوند و یکپارچگی به عنوان تیمی واحد به خاطر مشتریان و سهام‌داران.
  • پاسخ‌گویی: پذیرش مالکیت اعمال خود، به سرانجام رساندن کارها.
  • احترام: ارج نهادن به همهٔ دیدگاه‌ها، آوردن صدای مشتری به درون بانک.
  • سرآمدی: ارائهٔ بهترین کیفیت خود، کمک به پیشرفت دیگران، داشتن ذهنیت کسب‌وکاری.

آنچه در اینجا می‌بینیم این است که ارزش‌ها در قالب اصول بیان شده‌اند. ویژگی اصول این است که رفتارها و اقدامات را هدایت می‌کنند، در حالی که انعطاف و چابکی لازم را برای برخورد با موقعیت‌های تازه باقی می‌گذارند؛ کاری که از دست قوانین و مقررات خشک برنمی‌آید. همان‌گونه که در فصل ۲ بیان شد، اصولْ مرکز ثقل یک فرهنگ مبتنی بر وابستگی متقابل و عملکرد برتر هستند.

چشم‌انداز#

دومین ویژگی ضروری رهبران، برخورداری از چشم‌اندازی گسترده و عمیق است. به سبب افزایش رقابت و نااطمینانی‌ها، رهبران کسب‌وکار ممکن است به‌سادگی تمام توجه خود را به سود و زیان مالی نهایی محدود کنند؛ گویی با خیره ماندن به اعداد، چشمانشان از دیدن فراتر از صفحهٔ نمایشگر ناتوان شده، چه رسد به اینکه سر بلند کرده و جهان بیرون از پنجره را بنگرند. چه تعداد از رهبرانْ اثر تصمیم‌های خود را بر نسل‌های آینده می‌سنجند؟ آیا آن تصمیم، روش‌های کهنه را تکرار کرده و فرسایش محیط‌زیست یا بی‌عدالتی اجتماعی بیشتری می‌آفریند، یا اوضاع را برای همیشه به سوی بهبودی سوق می‌دهد؟

نیاز به داشتن چشم‌انداز بلندمدت از سوی رهبران، دستکم از جنبهٔ مالی، امری بدیهی است؛ اما در دنیای مدیرانِ موقت و پاداش‌های گزاف در ازای هر برد کوتاه‌مدت، رهبران اغلب بر پایهٔ تواناییشان در رقم زدن نتایج مالیِ بی‌درنگ برگزیده می‌شوند، نه چشم‌اندازشان. چشم‌انداز بلندمدت به عنوان یک ویژگی رهبری دست‌کم گرفته شده و کم‌ارزش شمرده می‌شود؛ رویکردی که پیامدهایی به‌مراتب ناگوارتر در پی خواهد داشت.

در گذشته، چشم‌اندازها عمدتاً محدود و تک‌بعدی بودند، با آنکه نوآوری‌ها و پیشرفت‌های بنیادین همواره از داشتن نگاهی متفاوت یا جامع‌تر به مسائل سرچشمه می‌گیرند. در دنیای به‌هم‌پیوسته و ارتباطات آنیِ امروز، تفکر سیستمی و کل‌نگر به نیازی مبرم بدل شده و برای فردا حیاتی‌تر خواهد بود. چنین نگرشی خودبهخود از مراحل بالاترِ رشد فردی پدید می‌آید.

بنابراین، چشم‌انداز به عنوان یک ویژگی رهبری چیست؟ می‌توان آن را به دو بخش بخش‌بندی کرد:

نخست توانایی «تصویرسازی ذهنی» و رؤیاپردازی است؛ یعنی آفریدن تصویری شفاف و جسورانه از آیندهٔ دلخواه در افق بلندمدت، بدون محدود ماندن در چهارچوب مرزهای مرسوم. این امر ژرفایی در افق زمانی طولانی و گستردگی‌ای در قالب تفکر سیستمی و پیوند دادن موضوعات فراسوی مرزها را در بر می‌گیرد.

بخش دوم، توانایی بیان و انتقال این تصویر به شیوه‌ای الهام‌بخش برای دیگران است؛ یعنی «صاحب بصیرت و بینش بودن». از راه بازگو کردن همین چشم‌انداز و الهام‌بخشیِ برآمده از آن است که همراهی و پیروان شکل می‌گیرند؛ چرا که رهبر بدون پیروانش چه معنایی دارد؟

اصالت#

ویژگی ضروری دیگر در رهبری، «اصالت» است: حالتی که فرد دقیقاً همان کسی است که حقیقتاً هست، و از بودنِ در این قامت در برابر دیگران هیچ هراسی ندارد. دست‌یافتن به اصالت، سفری بی‌پایان است. اصالت یعنی رها ساختن خویش از شرطی‌شدگی‌های والدینی، اجتماعی و فرهنگی، و نیز رهایی از باورها و پیش‌فرض‌های نادرستی که در درازای مسیر انباشته‌اید. اصالت همچنین رهایی از ترس‌هاست: ترس از شکست، ترس از تفاوت داشتن، ترس از نادان به نظر رسیدن، ترس از قضاوت دیگران، ترس از طرد شدن و بسیاری از ترس‌های خودمحورانهٔ دیگر. مدل «خرده‌شخصیت‌ها» (که در فصل ۲۳ بیشتر به آن پرداخته خواهد شد) ابزاری کارآمد برای کوچ‌ها در گشودن گره‌های اصالت است. گام فراتر در رشد فردی آن است که با کمک یک کوچ باتجربه بیاموزید چگونه گامی به پس نهید و به یک «مشاهده‌گر بی‌طرف» تبدیل شوید. این جایگاه همانند رهبر یک ارکستر است که می‌تواند هر ساز یا گروهی از سازها را فراخواند و تمام سمفونی را مدیریت کند، بی آنکه خود حتی یک نت بنوازد. این همان حالتی است که می‌توان آن را «تسلط بر خود» نامید؛ حالتی که قدرت فردی و خودباوری سرشاری با خود به ارمغان می‌آورد. در اصطلاح مکتب روان‌پویشی و سنتز روانی، این جایگاه «منِ حقیقی» یا همان «خودِ اصیل» ما نامیده می‌شود. روبرتو اساجیولی «من» را جایگاهی درونی از آگاهی ناب و ارادهٔ راستین (مسئولیت‌پذیری) می‌دانست. این همان حالت آرمانی است که یک رهبر حقیقی باید در بیشتر زمان‌ها در آن به سر برد. این حالتی قدرتمند، نترس، اصیل و استوار است که انسان‌های اندکی بدون سرمایه‌گذاری عمیق بر روی رشد درونی خود بدان دست می‌یابند. این تراز با بالاترین سطح رهبری—که در کتاب «از خوب به عالی» اثر جیم کالینز توصیف شده—برابری می‌کند؛ سطحی که ویژگی‌های بنیادین آن، فروتنی فردی (خودآگاهی) و ارادهٔ حرفه‌ای (مسئولیت‌پذیری جمعی) است.

Roberto Assagioli هر بار که یک کوچ با افزایش آگاهی و مسئولیت‌پذیری به مراجع خود کمک می‌کند تا بر چالشی هرچند کوچک چیره شود، هم‌زمان او را یاری می‌رساند تا با شکوفاسازی ویژگی‌های «منِ حقیقی» خود آشناتر شود؛ به بیانی دیگر، به او کمک می‌کند تا به زیستن در مدار «منِ حقیقی» نزدیک‌تر شود و در بخش بیشتری از زمان خود، با اصالت زندگی کند.

این دگرگونی یک‌شبه یا در یکی دو جلسهٔ کوچینگ رخ نمی‌دهد. این دستاورد، فرآوردهٔ تعهد، استواری و پایمردی، و چه بسا گذر از روزهای دشوار روحی («شب‌های تاریک روح») است؛ اما این بهایی ناچیز در برابر موهبتِ زیستن در مدار «منِ حقیقی» است. این همان جایگاهی است که باید از فراز آن به رهبری دیگران پرداخت؛ اصالتی ناب و بی‌چون‌وچرا که دوشادوش والاترین ارزش‌ها و چشم‌اندازها می‌ایستد.

چابکی#

ویژگی حیاتی دیگر رهبری، چابکی است. با نگرش به شرایط نامطمئن و سرعت دگرگونی‌ها در جهان امروز، توانایی انعطاف‌پذیر بودن، تغییر کردن، نوآوری، و دل کندن از برنامه‌ها و هدف‌های محبوب، امری ضروری است. تمایل به تغییر جهتِ شتابان هنگامی که شرایط تازه حکم می‌کند، چه بسا در آینده به ضرورتی برای بقا بدل شود. باید تأکید کنم که این به معنای دگرگون ساختن ارزش‌های فردی یا «منِ اصیل» شما نیست.

چابکی میوهٔ دو حوزه از کار بر روی رشد فردی است که پیش‌تر مفصل بدان اشاره کردم: رها شدن از چارچوب تنگ شرطی‌شدگی‌های والدینی، اجتماعی و فرهنگی به همراه باورها و پیش‌فرض‌های کهنه، و زدودن ترس‌ها؛ به‌ویژه ترس از ناشناخته‌ها که مانع گشودگی شما در برابر دگرگونی می‌شود. دنیای ناشناخته‌ها دربرگیرندهٔ ابعاد گوناگونی است؛ همچون مسیرهای نپیموده، واکنش‌های پیش‌بینی‌نشده از سوی دیگران، و پیامدهای غیرمنتظره در کل سیستم.

واژهٔ «چابکی» تصاویری از جوانی و توان بدنی را در ذهن تداعی می‌کند. باوری همگانی وجود دارد—و تا اندازه‌ای نیز واقعیت دارد—که با بالا رفتن سن، از میزان چابکی ما کاسته می‌شود. تک‌تک عضلات یا مفاصل بدن ما برای نرم و منعطف ماندن نیازمند تمرین هستند، و ذهن ما نیز از همین قاعده پیروی می‌کند. با افزایش سن، به‌ویژه از حدود ۳۰ سالگی به بعد، در دام الگوهای بی‌شماری از رفتارهای عادتی گرفتار می‌شویم. رفتن به همان مقصد همیشگی در تعطیلات، همان نوشیدنی، همان روز خرید، همان لباس‌ها، همان مسیر پیادهروی یا رانندگی تا محل کار، همان سفارش همیشگی در همان رستوران، تکرار همان اصطلاحات و همان واکنش‌ها؛ همهٔ این‌ها نمونه‌ها و ریشه‌های جمود فکری و خشکیدگی ذهن هستند. این تمرین خانگی برای چابکی را بیازمایید:

نمودار یا تصویر کتاب، صفحهٔ ۲۰۰ فایل اصلی

تنها دست به کاری متفاوت بزنید؛ آن را بیازمایید. با این شیوه، چابکی ذهن و احتمالاً جسم خود را به چالش می‌کشید. درخواهید یافت که حتی با انجام دادن متفاوتِ کارها نیز می‌توان به سلامت زیست. هرچه باشد، عادت‌ها تکراری امن برای دوری از رفتارهای ترس‌محور هستند. شکستن عادت‌ها راه‌های نویی پیش رویتان می‌گشاید، زندگی را پرشورتر می‌سازد، درهایی به سوی کشف‌های تازه باز می‌کند، دوستان تازه‌ای به شما معرفی می‌نماید، شما را به انسانی بسیار جذاب‌تر بدل می‌سازد، و چه بسا اشک شوق بر چشمانتان بنشاند.

شاید برای برخی افراد آزمودنِ این دگرگونی‌ها در آغاز در بیرون از محیط کار آسان‌تر باشد، اما می‌توان درست همین اصول را در محیط کار نیز به کار بست.

هم‌راستایی درونی#

در دنیای کسب‌وکار، معمولاً از «هم‌راستایی» چنین برداشت می‌شود که اعضای هیئت‌مدیره یا یک تیم کاری برای رسیدن به هدفی مشترک یا شیوه‌ای مورد توافق از کار، با یکدیگر هماهنگ و هم‌راستا شوند. این گونه از هم‌راستایی بی‌گمان ارزشمند است، اما ارزشمندتر از آن، «هم‌راستایی درونی و روان‌شناختی» در خودِ وجود رهبر است؛ زیرا بی آن، دستیابی به آن شکلِ بیرونی و مرسوم از هم‌راستایی در محیط کار بسیار دشوار خواهد بود. حال، هم‌راستایی درونی به چه معناست؟

هم‌راستایی درونی چیزی جز هماهنگی و همکاری میان خرده‌شخصیت‌های ما نیست. اگر رهبران کسب‌وکار در یک تصمیم‌گیری بزرگ دچار تعارض درونی شوند، پیامدهای آن می‌تواند بسیار دامنه‌دار باشد. برای نمونه، یک گزینه ممکن است دستاوردهای مالیِ شخصی برای تصمیم‌گیرندگان در پی داشته باشد؛ وضعیتی که گاه در خرید و ادغام شرکت‌ها یا تغییر ساختار مالکیتی پیش می‌آید. گزینهٔ دیگر شاید منافع شخصی کمتری برای رهبران به همراه آورد، اما در افق بلندمدت سود بیشتری به کسب‌وکار و مشتریان برساند؛ و گزینهٔ سوم می‌تواند برای جامعه و محیط‌زیست سال‌م‌تر باشد.

تا زمانی که رهبران تعارض درونی خود را برطرف نسازند، حتی به گزینه‌ای که برمی‌گزینند نیز تعهد قلبی و تمام‌عیار نخواهند داشت. آن انتخاب بستگی به این دارد که چه چیزی برایشان بیشترین ارزش را دارد، یا به بیانی ساده، به ارزش‌های واقعی‌شان بازمی‌گردد. هنگامی که بخش‌های گوناگون درون شما یا خرده‌شخصیت‌هایتان دارای ارزش‌هایی ناهم‌خوان باشند، تصمیم‌گیری به میدان نبردی درونی برای برتریِ یک ارزش بر ارزش دیگر بدل می‌شود. از آنجا که ارزش‌های شما هم‌گام با رشد روانی‌تان دگرگون شده یا گسترش می‌یابند، این تعارض درونی پیامدی طبیعی از فرایند بلوغ شما به شمار می‌رود.

هنگامی که اعضای یک تیم هدف‌های ناهم‌سو داشته باشند، کارایی و اثربخشی تیم بسیار کمتر از زمانی خواهد بود که این هدف‌ها هم‌راستا باشند. با این حال، همهٔ این داستان بد نیست؛ دیدگاه‌های گوناگون در یک تیم می‌تواند به گفتگویی سازنده و دستاوردی سنجیده بیانجامد که چشم‌اندازهای چندگانه را در بر می‌گیرد. با وجود این، پس از پایان گفتگوها، همه باید به تصمیم مورد توافق پایبند بمانند. در مورد افراد نیز ماجرا به همین صورت است؛ یا بهتر است بگویم در «درونِ» افراد. هر کس که سودای رهبری در سر دارد، باید به هم‌راستایی درونی دست یابد. در غیر این صورت، دیگران او را فردی متزلزل، چندشخصیتی یا غیرقابل‌پیش‌بینی می‌یابند و تکلیف خود را نخواهند دانست؛ آنان نخواهند فهمید با چه کسی روبه‌رو هستند.

گاهی چرایی و گسترهٔ این ناهم‌راستایی، چه از سوی خود رهبر و چه از دید دیگران به روشنی و آگاهانه قابل تشخیص نیست؛ از دید دیگران، او تنها فردی نااستوار، غیرقابل‌اعتماد یا ساختگی به نظر می‌رسد. برای دیدن اینکه این معضل تا چه اندازه آشکار و فراگیر است، نیازی نیست راه دوری بروید؛ کافی است نگاهی به جمع رهبران کنونی کسب‌وکارها و سیاست‌مداران بیندازید. این امر واقعاً شگفت‌آور نیست، چرا که همهٔ ما با درجات گوناگون با این مسئله درگیریم. این بخشی از ویژگی‌های نوع بشر است؛ هرچند اگر این موضوع بهتر شناخته و پذیرفته می‌شد، می‌توانست در فرایند پرورش فرزندان، آموزش و پرورش و دوره‌های کسب مهارت به میزان چشمگیری بهبود یابد. رهبران برای آینده

بنابراین، رهبران آینده باید ارزش‌محور، صاحب چشم‌انداز، اصیل، چابک و از درون با خود هم‌راستا باشند. آگاهی، مسئولیت‌پذیری، خودباوری و بهره‌ای سرشار از هوش هیجانی را نیز به این آمیزه بیفزایید؛ نتیجه، نسخه‌ای پرتوان خواهد بود. همهٔ این مواد اولیه کاملاً درونی، طبیعی و سازگارند؛ زیرا هیچ‌کدام وارداتی نیستند. در حقیقت، آن‌ها همین حالا درست در همان‌جایی که ایستاده‌اید حضور دارند و در انتظار بهره‌برداری و شکوفاییاند.

پارس مسترز ایران — با هم، رساتر سخن می‌گوییم.

© ۱۳۹۷ پارس مسترز ایران. تمامی حقوق محفوظ است. پارس مسترز ایران، نشان (لوگوی) پارس مسترز ایران و تمامی علائم تجاری و حقوق نشر مربوط به پارس مسترز ایران، دارایی انحصاری این سازمان است و استفاده از آن‌ها تنها با کسب اجازه مجاز است.

toastmasters.ir • docs.toastmasters.ir • کد منبع با مجوز MIT